|  | 

Жаһан жаңалықтары

АҚШ-Талибан бейбіт келісімі бекітілуге шақ тұр


Мулла Абдул Ғани Барадар (ортада) бастаған Талибан делегациясы келіссөзден шығып кeледі. Мәскеу, 30 мамыр 2019 жыл.

Мулла Абдул Ғани Барадар (ортада) бастаған Талибан делегациясы келіссөзден шығып кeледі. Мәскеу, 30 мамыр 2019 жыл. 

2001 жылғы қыркүйектің 11-і жасалған терактілерден кейін АҚШ-тың кәріне ұшырап, Ауғанстандағы билігінен айырылса да, Талибан саяси ойыншы күйінде тұр.

2010 жылғы күзде АҚШ өкілдері Германияның Мюнхен қаласында Талибанның жас өкілімен құпия кездесті. Таиб Аға есімді содырлар тобының саяси қанатының мүшесі АҚШ дипломаттарына соғысты аяқтау туралы жол картасын көрсеткен. Бұл АҚШ-тың Талибанмен бірінші мәрте жолығуы емес еді.

АҚШ бастаған Батыстың әскери коалициясы 2001 жылы Талибан режимін құлатқалы бері содырлар Вашингтонмен қарым-қатынас жолын іздей бастаған. Екі жақтың әскери жетекшілері жүздескен. Бірақ 2010 жылы Германия арағайын болған кездесу қақтығыс үшін маңызды сәт еді.

- Бірінші рет Талибан мен АҚШ саяси мәміле қылуға байыппен кірісті, – дейді президент Барак Обама әкімшілігінің Талибанмен келіссөзіне қатысқан бұрынғы дипломат Джаррет Бланк Азаттыққа. – Сол кездің өзінде-ақ жұрт соғыста жеңіп шыға алмасымызды білген.

Бірақ осы аралықта АҚШ-Талибан диалогынан түк шықпаған. Екі тарап бір-біріне сенбеген, мүмкіндікті пайдаланбаған, Ауғанстан үкіметі қарсы шыққан және содырлар ұйымының екі жетекшісі қаза болған.

Сонау алғашқы құпия кездесуден бері он жылға жуық уақыт өтті. АҚШ пен Талибан Американың ең ұзақ соғысын аяқтау бойынша тарихи келісім қылуға шақ тұр.

Талибан содырлары Кандагардағы полиция ғимаратына шабуыл жасаған сәт. 18 шілде 2019 жыл

Талибан содырлары Кандагардағы полиция ғимаратына шабуыл жасаған сәт. 18 шілде 2019 жыл

Бұл келісімге сәйкес Ауғанстаннан шетелдік әскердің бір бөлігі шығарылады, ал Талибан елдің терроршылар мекені болып кетпеуіне кепіл береді. Бітім бойынша содырлар Батыс қолдайтын Ауғанстан үкіметімен саяси татулық пен оқ атуды біржола тоқтату туралы жеке келіссөз жүргізеді.

“​ҚАТЕЛІК”

Жылдар бойы АҚШ Кабулдағы үкімет пен Талибан арасындағы келіссөзге ауған тарабы жетекші һәм мұрындық болсын деген саясат ұстанып келді. Бірақ Талибан мемлекет өкілдерін заңсыз көріп, келіссөзден бас тарта берген соң бітім қылу процесі тоқтап қалған.

- Сол жылдары АҚШ пен Талибан мәселелерін әуелі өзара талқылауы үшін кезең-кезеңімен жүретін процесс туралы келісіп алмау арқылы қателік жасадық, – дейді 2009-2015 жылдардағы АҚШ-тың Ауғанстан мен Пәкістандағы арнайы уәкілі Ричард Холбруктың аға кеңесшісі болған Бланк.

- Түптің түбінде ішкі ауған келісімі жасалуы керек еді. АҚШ пен Талибан арасындағы жанжалды реттеу қажет болды. Ол міндетті Ауғанстан үкіметіне арта сала алмадық. Талибан бәрібір келіспес те еді. Олар Ауғанстан үкіметі біздің әскердің атынан сөйлеу алмайды деп ойлады, – дейді бұрынғы дипломат.

Залмай Халилзад АҚШ-тың бітім қылу бойынша арнайы өкілі болып тағайындалғанда саясат өзгерді. Халилзад ауған үкіметін қатыстырмай Қатарда АҚШ-Талибан тікелей келіссөзін бастады.

Ауған үкіметі бітім процесінен тыс қалғанына қатты ашуланып, қарсылық танытты. Бірақ ең маңызды бір жайт – Халилзад АҚШ пен Талибан келісіп жатса да, ішкі ауған келіссөздері басталмайынша және оқ ату тоқтамайынша келісім жүзеге аспайтынын мәлімдеді.

- Бәрі келісілмейінше, ештеңе шешілмейді, – деді Халилзад.

ОСАЛ ТҰСТАР

АҚШ-Талибан келіссөзінің 8 раунды тамыздың 12-сінде аяқталды. Екі жақ техникалық детальдарды нақтылап, ықтимал келісімді жүзеге асыру механизмін жетілдіріп жатыр.

Келісімнің жалпылама нобайы туралы америкалық баспасөз жан-жақты хабарлап тастады. Құжатта барша шетелдік әскерді екі жыл ішінде шығару, аймақтардан шетел әскері шығып жатқанда атысты бірден тоқтатпағанмен шабуылды азайту, Талибанның Ауғанстанды терроршы топтардың мекендеуіне жол бермеуі туралы баяндалады.

Өткен апта Халилзад барып-қайтқан Норвегия астанасы Ослода ішкі ауған келіссөздерін бастау бойынша қызу дайындық жүріп жатыр.

Пәкістан премьер-министрі Имран Хан мен АҚШ-тың ауған келіссөзі бойынша өкілі Залмай Халилзад (сол жақта). Исламабад, 1 тамыз 2019 жыл

Пәкістан премьер-министрі Имран Хан мен АҚШ-тың ауған келіссөзі бойынша өкілі Залмай Халилзад (сол жақта). Исламабад, 1 тамыз 2019 жыл

 

Келісім нұсқасына сәйкес бітім жасалғаннан бастап үш ай ішінде тұтқынға түскен 13 мың Талибан содырының босатылуы тиіс болады. Құжатта “бітімнен соң құрылатын исламдық үкімет” туралы жазылған. Бұл сөз республикалық басқару жүйесін таңдаған қазіргі үкіметті алаң етті. Келісім-шартта қыркүйектің 28-і өтеді деп белгіленген президент сайлауы туралы сөз жоқ. Көптеген ел тұрғыны сайлау я кейінге қалады, я мүлдем өтпейді дегенге бейіл.

Ауғанстанда АҚШ Талибанның ыңғайына тым қатты жығылды деген қорқыныш бар. Тұрғындар елден тез шығу үшін Вашингтон бейбітшілік бойынша бітімді емес, кету туралы келісім-шарт бекітіп жібере ме деп алаңдайды.

- Бейбітшілік әпермейтін бейбіт келісім-шарт жасау қаупі бар. Көп жайт АҚШ-тың қалай қимылдайтынына, әскери ықпалын қалай пайдаланатынына қарап тұр. Ахуал ауғанстандық партиялардың, ішінде ауған үкіметі де бар, ішкі келіссөзді қалай жүргізетініне тәуелді, – дейді Бланк.

Вашингтондағы Atlantic Council ұйымының аға зерттеушісі Джавид Ахмад АҚШ-тың алдағы келісім-шартта бірнеше кінәратты дұрыстауы керектігін айтады.

- Оның ішінд АҚШ-тың ішкі ауған келісімі бекітілген соң барып елден шығуы туралы шарт кіргені ләзім, – дейді ол.

Сарапшы АҚШ әскерінің шағын бір бөлігі ұзақ уақыт Ауғанстанда қала тұрмаса, келісімнің қалай жүзеге асатынына қатысты алаң туатынын айтады.

Ол Вашингтон 13 мың Талибан содырын босатқанда сақтық қылып, бостандыққа шыққандардың қайта экстремистік топтарға қосылып кетпейтініне көзі жетуі керектігін айтады.

- Келісімді жүзеге асыруға емес, қағаз жүзінде бекітуге көп күш салынды. АҚШ қол қоюды, Ауғанстан үкіметі қол қойғаннан соң не боларын ойлап отыр, – дейді сарапшы.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • 2003 жылы SARS қалай тыйылды? 2020 жылы COVID-19 неге ырық бермей тұр?

    2003 жылы қауіпті коронавирус жұққан әр оныншы адам қайтыс болды. Қытайда басталған бұл дерт бірнеше елге тарады. Сегіз айдан соң вирусты тоқтатудың сәті түсті. Азаттық әлемдегі жетекші вирусологтардың бірінен сол кезде бұл кеселді тыюға не көмектесті және 2020 жылы жаңа коронавирустың дүниежүзіне тарауына не себеп болды деп сұрады. Қытайдың Ухань қаласында есінен танып құлаған адамның қасында тұрған дәрігерлер. Науқас атипиялық пневмония (SARS деген атаумен белгілі) жұқтырған болуы мүмкін. Бұл сурет 2003 жылы сәуірдің 29-ы күні түсірілген. Ол кезде әлем 21 ғасырдағы алғашқы пандемияға айнала жаздауға шақ қалған вирусқа жолыққан еді. SARS атты жаңа жұмбақ коронавирус жұқтырғандардың он пайызға жуығы қайтыс болды. Науқастардың көбі дем жетпей қиналып, өкпесі сұйыққа толып қайтыс

  • ҮСТІРТ МАУГЛИІ ЖӘНЕ ТАҒДЫРЫ

    1957 жылы тікұшақпен шыққан бір топ геологтар Үстірт жазығында (Түркіменстан мен Қарақалпақстанның шекарасындағы Сарықамыс көлінің жанында) қасқыр атумен айналысқан. Геологтар қасқырларды ізінен қуып келе жатып олардың арасында шамамен бес жасар қалыспай жүгірген баланы көріп таң қалады. Бала қасқырлармен бірге аспаннан төнген жаудан қашуға тырысып келеді. Олар барлық қасқырларды атып, баланы құтқаруды ұйғарады. Тікұшақты жерге қондырып баланы ұстауға әрекеттенеді. Алайда бұл ойлағандай оңайға соқпады. Бала қасқырдың бөлтірігі құсап адамдарға қарай тістеніп айбат көрсеткен. Дегенмен геологтар оны қолға түсіріп , дәрігердің қарауына тапсырады. Баланың қасқыр үйіріне қалай түскенін және ата-анасы кім екені беймәлім. Ауруханада оған олигофрения диагнозы қойылып, Ташауздағы психиатриялық ауруханаға орналастырылған. Оның өмірінде адам қатарына қосылудың қиын және қайғылы кезеңі басталады.

  • АҚШ барлау қызметі: Қытай коронавирус індетінің шынайы таралу ауқымын жасырды

    02 сәуір, 2020 Маска таққан адам. Қытай, Ухань қаласы, 31 наурыз 2020 жыл. Қытай билігі коронавирус індетінен көз жұмғандар мен вирус жұқтырғандар туралы ресми деректі бұрмалаған. Bloomberg агенттігінің хабарлауынша, Ақ үйге құпия баяндамасын таныстырған Америка барлау қызметі осындай қорытындыға келген. Bloomberg агенттігінің дереккөзі баяндама туралы қосымша ақпарат бермеген. Қытай билігі Ухань қаласында желтоқсан айында тараған вирустан 3300 адам көз жұмды, 82 мыңнан астам адамға вирус жұқты деп мәлімдеген еді. АҚШ-та 200 мыңнан астам адамға вирус жұққан, төрт мыңнан астам адам қайтыс болған. “Қытай ашық болғанда жағдай әлдеқайда жақсырақ болар ма еді. Қытайда вирус пайда болғаны туралы ақпарат әлемге таралғанға дейін эпидемия бір ай бұрын басталған болуы мүмкін” деді сәрсенбі күні АҚШ

  • Қытай коронавирусты шынымен жеңді ме?

    Энди ХЕЙЛ Бейжің метросына жүрген тұрғындар. 10 наурыз 2020 жыл. Қытайда коронавирусқа қарсы үш айға созылған күрестің алғашқы нәтижесі наурыздың 18-і күні байқалды. Осы күні елдің ішінде вирус жұқтырған адам тіркелмеді. Қытайдың вирусты тоқтату үшін жасаған шаралары шынымен тиімді болды ма? «Айдаһардың бақылауы» немесе «Мао стиліндегі әлеуметтік бақылау». Қытай шенеуніктері елдің орталық бөлігінде енгізген, коронавирустың тарауын тоқтату үшін жасаған шаралары халық арасында осындай атауға ие болды. Қытай билігі коронавирус пен оның салдарынан туындайтын COVID-19 ауруының қаупін түсінген бойда жүздеген миллион адамды карантинге жауып, бақылауға алды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Қытай эпидемиологтары миссиясының дерегінше, елде «ауруды тоқтату үшін бұрын-соңды болмаған ең қатал әрі жедел шаралар жүзеге асқан». Мұндай шараларды жүзеге

  • “ИСПАН ПАНДЕМИЯСЫ” немесе “ИСПАНКА”.

    ‎Қанат Ескендірдің facebook парақшасынан алынды 1918-1919 жылдар аралығында миллиондаған адам көз жұмған алапат тұмау. Ғылыми атауы – La Grippe Espagnole немесе испанша La Pesadilla. 18 айдың ішінде әлем бойынша 550 миллион адам “испанкаға” шалдыққан, яғни, планетаның 29,5% халқы жұқтырған. 18 айда 50-100 миллион адам осы аурудан көз жұмған, яғни, планетаның 2,7-5,3% халқы шәйіт болған. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында басталған бұл қауіпті індеттің тез тарауына поезд, дирижабль, кеме транспорты секілді заманауи техниканың жедел дамуы көп ықпал еткен. Сол себепті, әлемде барлық мемлекеттер сот қызметі, мектептер мен балабақшаларды, шіркеу, театр, мейрамханалар мен халыққа қызмет көрсету орындарын жауып тастаған. Дүкендер өз тұтынушыларын сырттан қабылдап, сатушылар тіпті өз туыстарын да кіргізбей қойған. Барлық

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: