|  |  |  | 

Жаһан жаңалықтары Көз қарас Саясат

ДАУДЫҢ БАСЫ ДАЕШ-тен 2

70327466_1471245599705689_3399530687106121728_n

Eldes Orda

Естеріңізде болса өткен жылдың қазан айында аталмыш тақырып аясында алғашқы постымды жариялаған едім. Одан бері бір жылдың көлемінде аймақтық стратегиялық саясатта көп өзгерістер түбегейлі орын алып жатыр…

Сирия аумағындағы ДАЕШ-тің негізгі қарулы күштері дәл бүгінгі уақытта Ауғаныстан аймағына топталып болып қалды десек те болады. Сириядағы ДАЕШ күші соңғы кездері әлсіреді де, негізгі қарулы топтар Орталық Азияны бетке алып Ауған топырағына ағылып кете барды. ДАЕШ-тің Сирия аумағындағы осы бір өлара әлсіз тұсын жіті бақылап отырған Қазақстан “Жусан” жобасын ұйымдастыра қойды да өңірдегі қандастарымызды елге әкеліп алды. Бірақ, мынаны анық білуіміз керек, өңірдегі саяси ойын бұнымен біткен жоқ, өңірдегі саяси ойын енді басталуы бек мүмкін…

2017′ден бері Сирия аумағынан және әлемнің басқа да аймақтарынан Ауған топырағына топталған ДАЕШ күштерінің ұзын саны он мың деп болжануда. Олар Ауғаныстандағы жергілікті діни күштермен бірігу процсессін өткізіп жатыр. Ауғаныстан аймағы Сириядай емес таулы, күрделі этникалық топтарға толы аймақ. Шабуылға қолайсыз, қорғануға ыңғайлы, ықтасын аймақ. 70752307_1471245649705684_3519295665471488000_n

Ауғаныстанға топталып жатқан ДАЕШ күштері нақты нені көздеуі мүмкін? Бұны олардың алдағы саяси белсенді әрекетінен тұспалдауға болады… Өз басым мынадай үш түрлі болжау айтамын:

Біріншісі, ДАЕШ-тің негізгі көздейтін аймағы- қытайдың шыңжаң регионы. Өйткені, Ауған аумағына жиналған негізгі саяси күштер Шыңжаң аймағымен көбірек ілік-шатыс болуға тырысуда. Аймақтағы жергілікті халықтың қытай саясатына деген ішкі қынжылы сыртқы күштердің де басты нысаны мен назарына ілігуде. Осы орайда ішкі-сыртқы күштердің белсенді қимылдауымен өңірдегі саяси тәртіпті бұзып, қытайға ашық күрес жариялау. Сонымен қатар қытайдың “керуен жолына” қарауыл қойып, жібек керуендерін тонау яғни қытайдың миллиярдтаған қаржы салған “бір жол бір белдеу” жобасының жолын тосып, қарақшылық істеу. Ол үшін Ауған мен тұтас Орталық Азияда діни фанаттар белсенді қарекетке көшуі тиіс. 70714529_1471245673039015_301947466608017408_n

Екіншісі, Орталық Азия басты нысан болуы бек мүмкін. Белді әлемдік державалар ДАЕШ арқылы Орталық Азияны қауіпті аймақтарға айналдырып, сол қауіпті сейілту сылтауымен Орталық Азияда жаңа шекара, жаңа жүйе орнатуға ұрынуы мүмкін. Бұл Ақш, Қытай және Ресейдің аймақтағы мүдделер қатынасы мен қақтығысына байланысты. Сирияға барған қытайлық ДАЕШ күштерінің 95%-ы қытай-тайланд шекарасы арқылы өткенін ескерсек, Ауғандағы ДАЕШ күштерінің Орталық Азияны нысан етуі әуелде қытайдың мүддесіне жағады. Өйткені, дәл қазіргі сәтте ДАЕШ әскери қарулы күшеріне бетпе-бет төтеп беретін әскери қорғаныс Орталық Азия елдерінде әлі жасақталып болған жоқ. Кешегі Арыс оқиғасы соның жүз бір мысалы және анық көрінісі… Бұндай дайындықсыз жүру қытаймен қауіпсіздік саласы бойынша диалогқа баруға мәжбүрлейді, яғни біз өңірдің қауіпсіздігі үшін қытайдың әскери күшіне сүйенуіміз мүмкін. Қытай біріншіден “сауда керуендерінің” амандығы үшін, екіншіден орталық азияның қауіпсіздігі үшін қорғаныс күштерін, әскери базасын әкелуі мүмкін. Бірақ бұл бірінші кезекте Ресей мен Ақш-қа ұнамайды. Ақш пен Ресей жеке-жеке саяси проектілер жобалап, қытай мен ДАЕШ күштерінің Ауған аумағынан тыс өңірде қимылдауын бірде тежеп, бірде қолпаштап отыруы мүмкін. Бұның нәтижесі Орталық Азияда жаңа саяси күштердің белсенді позициясын қалыптауы мүмкін яғни билікке Ресейшіл күштер, Батысшыл (Ақш да бар) күштер, Қытайшыл күштер және Исламист күштер белсенді араласып саяси күрес астыртын жүруі мүмкін. Осындай уақытта белгісізден пайда болған саяси “тұлғалар” көп бой көрсетуі ықтимал. Ақш-Қытай арасындағы сауда қатынасының нашарлауы және қытайдың теңіз аймақтардағы сауда жолының тарылуы, Ақш-тың қытайды теңіз айлағы арқылы посттармен қоршауы қытайдың теңіз аймағындағы экономикалық күшінің Орталық Азияға қарай сырғытуға басты себеп болуда. Сондықтан Орталық Азия елдері қаласақ та, қаламасақ та қытай экономикасымен әбігер боламыз. Егер, Ауған аумағындағы ДАЕШ күштері Орталық Азияны көздесе ол қытайдың оң жамбасына келді дей бер. Онда қытай-тайланд шекарасы арқылы Сирияға кетіп әбден ысылған қарулы күштер Ауған жерінде қытайдың көктен тілеген орайын дерден тауып берген болады. 70600720_1471245626372353_6117143206103613440_n

Үшіншісі, ДАЕШ қарулы күштері Ауған жерінің өзінде қарекет етуі мүмкін. Яғни Ауған елін “екінші сирияға” айналдырып аймақтағы державалардың саяси тепе-теңдігін дағдарысқа ұшырату ықтимал. Бұл әуелі қытайға сосын Орталық Азия мен ресейге тиімсіз. Қытай Ауғандағы ДАЕШ-тің өзіне ықпал етуін тосу үшін шыңжаң аймағын одан ары жіті бақылауға ала береді. Қауіпсіздік қорғаныстары одан ары арттырылады. Бұның соңы шыңжаң регионын “қытайдағы ауғаныстанға” айналдырып жіберуі мүмкін. Бірақ, бұның тағы бір ұшы шыңжаң регионындағы қытайдың демографиялық санын (өсімін) азайтып жіберуі де мүмкін. Ішкі қытайдан қарулы күштер шыңжаң регионына мыңдап келгенімен, шыңжаң регионын тастап ішкі қытайға ағылған жергілікті қытайлықтардың саны жүз мыңдап көбеюі мүмкін.

Қош, не керек! Үш болжамның үшеуі де Орталық Азия елдеріне тиімсіз. Мейлі қандай болжау тұспалдасақ та соңында көбірек зардап шегетіні Орталық Азия елдері болмақ. Енді, қайтпек керек? Біріншіден, қытайды және шыңжаң аймағын жіті зерттеуге алуымыз керек. Аймақтардағы стратегиялы зерттеулерде жаңа көзқарас, жаңа таным ортануымыз керек. Пікір мен таным қалыптауда кәсіби мамандардың аналитикасына көбірек жүгінуіміз керек. Екіншіден, Ауған аймағын жіті қадағалауға алуымыз тиіс. Бұл аймақтардағы діни, мәдени һам саяси жаңалықтарды апталап сарапқа салуымыз тиіс. Ордұ, Поштун және Парсы тілдерін жақсы меңгерген кәсіби мамандарды жарыққа шығаруымыз керек. Ауғандағы соңғы жаңалықтарды жылдам сараптап отыруымыз керек. Үшіншіден, Орталық Азия елдерінің ортақ әскери қорғаныс күштерін ұйымдастыруымыз керек. Орталық Азия елдерінің ортақ армиясы құрылса тіптен құба құп болмақ. Бұл ДАЕШ қарулы күштерінің Орталық Азияға қауіп төндіруін тосады, келесі бір жағы қытай әскери күшіне сұраныс болмайды.

Осындай өлара кезеңде Қазақ билігіне мемлекетшіл тұлғалардың көбірек келгені дұрыс.

kerey.kz

Related Articles

  • Математика

    Математика бір жағынан өте абстракты ғылым. Сондықтан оған құмареместер жеткілікті. Тәжірибеші математикке жүгінген кезде нақты бөлшектер туралы мүмкіндігінше аз сөйлегені абзал. Себебі математик техниканың немесе физиканың бөлшегтерін ескермейді. Математик ондай ұсақ-түйектерге қызықпайды. Оны қызықтыратын тұтынушының мәселесінің логикалық байланыстары, сулбелік ішкі лабиринттер. Математик ішінәла емес, жалпы тұжырым жасауға тырысады. Екінші жағынан математика қалай болғандада өмірдің, табиғаттың қажеттілігінен алыстамайды. Мысалы, Ньютон мен Лейбниц бір айнымалыға тәуелді функцияларға дифференциалдық қисапты ұсынды. Аталған зертеулер дифференциалдық теңдеулердің маңыздылығын көрсетті. Олар практикалық қолдану туралы ойланбады. Кейін Ай мен алманың қозғалысы бірдей дифференциалдық теңдеумен сипатталатыны белгілі болды. Теңдеуге алманың массасын қойсаң алманың траекториясы шығады. Теңдеуге айдың массасын қойсаң айдың траекториясы шығады. Осылайша айдың тұтылуы есептеледі. Көптеген салалар үшін

  • АҚШ барлау қызметі: Қытай коронавирус індетінің шынайы таралу ауқымын жасырды

    02 сәуір, 2020 Маска таққан адам. Қытай, Ухань қаласы, 31 наурыз 2020 жыл. Қытай билігі коронавирус індетінен көз жұмғандар мен вирус жұқтырғандар туралы ресми деректі бұрмалаған. Bloomberg агенттігінің хабарлауынша, Ақ үйге құпия баяндамасын таныстырған Америка барлау қызметі осындай қорытындыға келген. Bloomberg агенттігінің дереккөзі баяндама туралы қосымша ақпарат бермеген. Қытай билігі Ухань қаласында желтоқсан айында тараған вирустан 3300 адам көз жұмды, 82 мыңнан астам адамға вирус жұқты деп мәлімдеген еді. АҚШ-та 200 мыңнан астам адамға вирус жұққан, төрт мыңнан астам адам қайтыс болған. “Қытай ашық болғанда жағдай әлдеқайда жақсырақ болар ма еді. Қытайда вирус пайда болғаны туралы ақпарат әлемге таралғанға дейін эпидемия бір ай бұрын басталған болуы мүмкін” деді сәрсенбі күні АҚШ

  • Биліктің коронавирус таралуына қарсы күрес стратегиясы тиімді болғанын көрсетті

    Karin Erlan Қазақстанда енгізілген төтенше жағдайдың екінші аптасы биліктің коронавирус таралуына қарсы күрес стратегиясы, жалпы тиімді болғанын көрсетеді. Оның ерекшелігі келесіде: Біріншісі. Жағдайды алдын алуға әрекет ету. Кейбір сарапшылар мемлекеттің қабылдаған шаралардың есебін наурыздың ортасынан бастап қате жүргізіп келеді. Ол кезде мектептер мен жоғарғы оқу орындарында сабақтар тоқтатылатыны және елде төтенше жағдай енгізілетіні жарияланған болатын. Шын мәнінде, алғашқы түбегейлі шаралар одан да ерте, қаңтарда, яғни, Дүниежүзiлiк денсаулық сақтау ұйымы COVID-19 жағдайын пандемия деп жарияламай тұрғанға дейін біраз уақыт бұрын қабылданды. Қаңтардың 26-сы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке коронавирустың Қазақстан аумағына таралуына жол бермеу жөнінде нақты ұйымдастыру шараларын қабылдауды тапсырды. Сол күні Үкіметтің ведомствоаралық комиссиясы құрылып, келесідей шаралар қабылданды. Эпидемиологиялық ахуал нашарлаған

  • Тоғыз оғыз-тоғыз Ителі-тоғыз Торғауыт

    Бөрілі байрақ астында — Бөгеліп көрген жан емен! Бөрідей жортып кеткенде, Бөлініп қалған жан емен!   -Сұйінбай Аронұлы   Ителі шежіресінің Сәбит дамолладан қалған нұсқасында : Орманбет ханның  Торғауыт, Дөрбіт, Тибет, Таңғыт, Қалқа, Ахмет, Онсан деген ұлдары болды. Ахмет алапес болып ауырып елден шеттетіледі де, Ахметті иен жерге өлтіруге апара жатқанда құтқарылып, аман қалады. Ахмет арқардың бауырын жеп, қанын ішіп сауығып кеткенсоң арқарды кие тұтып, тұңғыш ұлының атын Арқаршы қояды. Ахмет жасақ құрып, бөрі басты ту көтеріп Орманбет ханға қарсы шабуылға өтеді. Торғауыт, Дөрбіт, Таңғыт, Қалқа, Сарыүйсін, Бекежан, Тәйті, Онсан бөрілі ту астына бірікті. Бөрі басты туына қаратылып тоғыз Ителі атаныпты- деген аңызды келтіреді.. [1] Сәбит дамолла- Алтай бетінде алғаш

  • Қытай коронавирусты шынымен жеңді ме?

    Энди ХЕЙЛ Бейжің метросына жүрген тұрғындар. 10 наурыз 2020 жыл. Қытайда коронавирусқа қарсы үш айға созылған күрестің алғашқы нәтижесі наурыздың 18-і күні байқалды. Осы күні елдің ішінде вирус жұқтырған адам тіркелмеді. Қытайдың вирусты тоқтату үшін жасаған шаралары шынымен тиімді болды ма? «Айдаһардың бақылауы» немесе «Мао стиліндегі әлеуметтік бақылау». Қытай шенеуніктері елдің орталық бөлігінде енгізген, коронавирустың тарауын тоқтату үшін жасаған шаралары халық арасында осындай атауға ие болды. Қытай билігі коронавирус пен оның салдарынан туындайтын COVID-19 ауруының қаупін түсінген бойда жүздеген миллион адамды карантинге жауып, бақылауға алды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Қытай эпидемиологтары миссиясының дерегінше, елде «ауруды тоқтату үшін бұрын-соңды болмаған ең қатал әрі жедел шаралар жүзеге асқан». Мұндай шараларды жүзеге

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: