|  |  |  | 

Тарих Тұлғалар Қазақ хандығына 550 жыл

Бағылан би.

batyr

Алтын Орда хандығындағы мемлекет қайраткерлерінің бірі. Ол Тобыл
өзені бойын мекендепті. Обаған өзенінің Тобылға құяр жерінде Бағылан то-
ғайы, Бағылан талы, Бағылан қара суы, Бағылан көлі, Бағылан томары, Бағы-
лан қыстауы, Бағылан шоғы, Бағылан өзегі деген жер — су аттары бор.
Бағылан баһадүр қартайып, өз есімімен аталатын тоғайды мекендейтін өз
аулында ауырып қайтыс болыпты. Оның сүйегі Тобыл өзенінің жарқабағына
жерленген. Бағылан бидің Бопай есімді әйелінен Архат, Фархат, Сарымұрат
атты ұлдары дүниеге келеді. Фархат батырдың Гүландам есімді әйелінен Та-
наш, Аббас, Манас туады. Осы күнгі Қостанай облысының Меңдіқара, Ұзын-
көл аудандарын, Солтүстік Қазақстан облысының және Қазақстанның басқа
да жерлерін мекендейтін Ашамайлы Керейлер осы Танаштың ұрпақтары.
Танаш Алтын Орда хандығының көрнекті адамдарының бірі, әділқазы би
атаныпты. Танаш бидің Балға, Балта, Едіге атты балалары батыр, би, әскер
басы болған. Бағылан бидің бейіті орналасқан қонысқа 1734 жылы жазда
Звериноголовскі атты сауда пункті салынды. Ол кейін казак-орыс мекеніне
айналған. Осы күні бұл мекен Ресей Федерациясына қарайтын Қорған
облысының Притобол ауданының орталығы.
1723 жылы жазда жоңғар басқыншылары Бағылан бидің қонысын тартып
алып, 1734 жылы жазда Ресейге қару — жараққа айырбастапты. Елінен, жері-
нен айырылған қазақ қосындары тек он жылдан кейін қайта оралып Дәстем
Сал Қарабасұлы басқарған қол Зверинканы қоршауға алады. Қамал комен-
даты және осы жердегі шіркеудің дінбасы көпестерді ұйымдастырып, қазақ
әскерінің алды-нан дәстүр бойынша нан мен тұз алып шығыпты. «Зверино-
головка бүгіннен бастап бекініс те емес, казак-орыс станицасы да емес, қазақ
пен орыс сауда жасайтын базар, жәрмеңке орталығы орны бол-сын! Соған
келісім — шарт жасайық, дос болайық. Жер-су сіздердікі екенін мойындай-
мыз!» — деп тілек қойыпты. Бұған келіскен қазақ рубасылары әскерін кейін
қайтарыпты. Шарт жасасып, келісімшартқа екі жағы да қол қойыпты. Дәстем
салдың талабы бойынша базар қазақ кенті мен орыс кентінің аралығында
болатын боп көрсетіледі. Звериноголовкада тәртіп орнату Амандос Ермен-
ұлы (Көшебе керей) бастаған мұсылман жасағына міндеттеліпті. Осының
бәрі шартта көрсетілген.
Жақында «Тоғырулхан» бірлестігі, Тобылбек Омаровтың мұрындық бол-
уымен,Бағлан би жатқан қорымға екерткіш орнатуға ниеттенді. Қорған облы-
сының губернаторына жазылған өтініштен әлі жауап жоқ.

Related Articles

  • Алаш және ататек

    Байахымет Жұмабайұлы жазушы, этнограф Ататек жайында сөз қозғар болсақ «Алаш» аты шықпай қоймайды. Ал «Алаш» туралы кеңестің соңы ата текке ұласары шындық. Бұл халқымыздың тек пен тарихты бір тұтас ұғым ретінде қарауының негізі болмақ. Ендеше кеңесті «Алаштан» басталық. Халқымыздың сөз тіркестерінде «Алаштың азаматы», «Алаш – Алаш болғанда», «Алты Алаш» деген сияқты ұғымдар кездеседі. Ол олма біздің осы «Алаш» сөзіміз туысқан ұлттар арасында да өз – өздерінің тілдік қорында әксентіне қарай: Сақалар — дъиэ, Құмыттар — уъй. Түріктер — алачуг, Қырғыздар — Алаччк. Орыстар — лачуг, Ноғайлар — Алаш. Тұнғұстар — алан…[1] т. б. Дейді. Міне бұлар «Алаштың» олардың тарихымен қатыстылығы дегендік емес. «Алаш» созының таралу аясының қаншалықты кеңдігін дәлелдеу. Зерттеушілер

  • Арқадан Алтайға ауған елдің ізі (Яғни Арқадан Алтайға ауған Абақ Керейдің керуен көші жәйінда)

    Байахмет Жұмабайұлы  Кіндік сөз: Керей тайпасының ежелгі мекендері Арқадан Алтай бетіне іргелі елдің қақпайынан ауғаны распа?». «Абақ Керей елді Арқадан Алтайға «Ақмырзаның өліміне себепші болып көшкені» рас па? «Бұқар жырау Абылай ханның бұйрыуымен Керей көшін тоқтатуға алдынан шығып жотасын көрсеткені распа?» т. б. Сұрақтар төңірегінде тарихшы болмасамда ызденістің натижесінде өз әлімше көзғарас білдіруді жөн көрдім. Артық – кемін кешірммен қарарсыздыр. Шыны керек, осы тақырыпқа қатысты жазба деректер аз болғандықтан, дәлелсіз сөздің дәрмені шамалы болар деген оймен, тартыншақтап келген едім. Жуықтан бергі әлеуметтік желілерде бұл тақырып төңірегінде талас-тартыстар малыға бастағанын көріп қолыма қалам алып, осыдан бір қанша жыл бұрын «Қазақтың қысқаша тарихы» деген еңбегімен екі миллярд қытайға ғана емес, шет елдердегі

  • «Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді.

    Тәуелсіздік мерекесіне орай Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, “Достар” мәдениет сарайында, «Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласын жүзеге асыру аясында Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді. Шыңғысхан және одан кейінгі қазақ хандары дәуірінің қалыптасуына ықпал еткен тұғырлы тұлға Тұғырылханның өмір жолы мен ерлік іздері моңғол, парсы, түрік, қытай, орыс, жапон жазбаларында кезігіп қана қалмай, Марко Поло, А.Андреев, Н.А.Аристов, Г.Ф.Миллер, т.б. еңбектері арқылы да әлемге әйгілі. Тарихи тұлға – Тұғырылхан есімін көтеру Ел басының «Болашаққа бағдар: Рухани Жаңғыру», «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы мен президентіміз Қ.Тоқаевтың «Алтын орданың 750 жылдығын мерекелеу» аясындағы үндеуіне сай қолға алынып отыр. Ұлы дала тұлғаларын көтеруде ҚР Білім және Ғылым минстрлігі Ш.Ш.Уәлиханов атындағы тарих

  • СӨЙЛЕ, ҚОБЫЗ!

    Құдай бұйыртса, ұлы жазушы Мұхтар Мағауин ағамыз келесі жылы мерейлі сексен жасқа толады. Арқалы ақын Ғалым Жайлыбай ағамыз күллі қазақ елін құдіретті қаламымен тамсандырып келе жатқан қабырғалы қаламгерге мынандай жыр жолдарын жолдапты. СӨЙЛЕ, ҚОБЫЗ! Мұхтар Мағауинге – Сөйле, Мұхтар Мағауин! Қарашаның ызғары – нұры тайған қарашық. Кісінеп тұр бесті айғыр үйірінен адасып. Қара қобыз сарыны мұхиттарға жанасып, Алты қырың беріде. бес құрылықтан әрі асып… Азынаса қу тақтай жүрекке ұғар тіл берді, Шыңғыс ханның құйқасы шымыр етіп үлгерді… … Армандының арманын замандардан зарлатып – Жалған күннің жалғанын Сізден өзге кім көрді?! Тоғыз қанат ақ орда қоңыр салқын деп қалдым, Қарашаның ызғары қай жағымнан кеп қалдың?.. Ішігіңіз, ағатай, Хандар киер бұлғыннан –

  • Шұбартаудан ауған “Бес қасқа”. 

    Сламбек Жумагали Қазақтың көрмеген қорлығы, тартпаған азабы бар ма? Бұндай тауқымет кешегі Кеңес дәурінде де тиылған жоқ. Абақ Керейдің ішіндегі Жастабан ұрпақтары Семей өңіріндегі Шұбартау ауданын өз ата қоныстары сайлайды. Тарихшылардың айтуына қарағанда Алтайдан Жобалай би азШахантай батыр Ер Жәнібекпен зөңгілес дос болған соң, осы Бақанас өзенінің бойын жайлай қоныстаныпты. Оның ішінде Жастабан ұрпақтары Бегімбет атанып, Бекназар-Қосай болып екі тармаққа бөлінеді. Осы маңды қоныстанған осы екі атаның баласы, бірінің ұпаны Шақантай, екіншісінікі Жобалай. Яғни,” Жондағы Жобалай елі”атанған. Шақантай батыр осы екі атаның Бас қолбасшысы болса, Жобалай би ақылман, әрі төбе биі болған. Жобалайдың әкксі Байсейітте тегін адам болмапты. Елдің айтысына қарағанда ол кісі де би, әрі батыр болған және елді

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: