|  | 

Тұлғалар

Жақия қажы – имани жолдың жаршысы

scale_600-1
Аспанды әуелеп ұшқан қыран құс жылы ұясына қайтып оралды. Сары ауыз балапандары қанаттары қатаймағандықтан, мамық жайдан алысқа ұзай алар емес. Аналары қашан тамақ әкелгенше жанарларын көк аспанға қадап, ұзақ күткен еді. Ауызына тістеген қорегімен нәр жалғатып, балапандарының мәз-мәйрам болғанын көріп, аналық құс та қуанышқа бөленді.
Осы бір жылы көріністерді ұзақтан бері қадағалап тұрған Жақия өмірде ізгілік атаулының қалай пайда болғанын ойлап, бас қатырды. Атасы айтып отыратын әңгіме де ойына оралды. Бүкіл жаһанды жаратқан бір Алла деген сөздің астарына үңілгісі келді. Бірақ, Жаратушы Құдай туралы кімнен сұрарын білмей тосылды. Жарытып айтар адам болса ше? Ауылдағы молдаға барайын десе, қазір олардың да қарасы азайды. Жоқтың қасы десе де болады. Молда атаулының соңына шырақ алып түскен кеңес өкіметі «дін –апиын» деп талайының көзін құртып, темір торға тоғытып тынды.
Бұл отызыншы жылдардың аяқ шені еді. Қаймана қазағын аштық нәубеті қарпып, қатігез тағдырдың ащы запыранын жұтқан қым-қуыт кезеңде өзінің дүниеге келіп, еңсені езген елеске толы сәби күндерін де еміс-еміс біледі. Енді міне, сол балғын балалық шақтың ауылынан ұзамай жатып, ғаламның жаратылысы жайлы қалың ойдың қармауына түсті. Сан сауал санасын кезіп, сан-саққа жүгіртеді. Бірақ, Жаратылыс жайлы осы бір сауалға жауап таба алар емес. Сәбилік пәк сезім шыңырау құздың да, шыңы биік асудың да көз алдынан көлбеңдеген сағым көріністеріне жетелей берді…
Омбының іргесіндегі ауылына келген бір мейман Жақияның үйінде қонақ болды. Қонақ дегені болмаса, Жақияның да ата-анасы жұтаң өмірдің күйкі тірлігінен өз мейманына аста-төк дастархан жая алмады. Ақ пейілмен ішілген қара шай да мейманның мерейін тасытты. Жақия өзін толғандырған көп сауалға сол күні жауап тапты. Алла тағала және оның уахи сөздері жазылған Құран жайлы көп мағлұмат алып, танымын жоғарылатты. Бала жүрегі Аллаға деген сүйіспеншілікті алғаш рет шынайы сезінген кезі де осы еді.
Әке байғұс баласына Алла жайлы болған бұл әңгіме турасында ешкімге тіс жарып айтпауды қатты тапсырды. Ал, өзін Жаратушы құдіретке деген сырға толы әлеммен қауыштырған адамның кім екенін білген де емес. Үйіне молданы қондырғаны үшін талай адам нақақтан-нақақ жазаланған заман еді ғой. Бала Жақияға әкесі оны сақтандыру үшін де мейманының есімін жасырған шығар-ау.
Міне, сол Жақия есейе келе өзін жаратқан Алла тағаланың сүйікті құлы боламын деп бар өмірін имандылық жолына арнады. Бала күнінде ақ жол нұсқаған ауызы уәлі сол атасының: «Діншіл болсаң, шыншыл бол, өзімшіл болсаң, оңбайсың» деген сөзін қаперінен еш шығарған емес.
«Дін десе, ауылдағы шал-шауқанның шала қайырған «құлхуалласы» ойға келетін бұрын. Сосын… әнебір баяғыда жанармай орталығы болған орындарды сол аталар «селсебетке» кіргіштеп жүріп, сұрап алған екі бөлмелі ескі мешіт еске түсетін. Біздің сол бала түсінік «дін» сөзінің мағынасы бұзылған бір дүбәрә кезеңнің соққысына ұшырады. Бұл кезеңнің адамдары Құдайға сенді, бірақ, құлшылықты зейнетке шыққаннан кейінгі жоспарына кіргізді.
Хаққа сенім шелпек пісіріп, өлген адамға жаназа асын берумен шектелді. Құран кәрім төрден, биіктен орын алды, һәм сол биігінен төмендемей, шегеге ілінген қалпы қалып қойды. Шаң басты… «ата-бабамыз»дегенге саятын дәйексіз әңгімелер сол соққыға ұшыраған ұғымның салдары еді. Қазақ аса қадір тұтатын, дара тұлғалы данышпан , «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деп жырлаған Абай қайда қалды?» деп толғанады Жақия қажы бір естелігінде.
Міне, сол ислам даналығын насихаттаған Жақия қажы Бейсембайұлы 1932 жылы Омбы облысының Любин ауданына қарасты қазақ ауылында дүниеге келді. Кішкентайынан имани жолды таңдап, 1959 жылы Өзбекстанның Бұхара қаласындағы «Мир-араб» медресесіне оқуға түсті. Осы білім ордасында он жыл оқыған Жақия Бейсембайұлы үздік диплом алып шығады. Сол кездегі Өзбекстанның бас мүфтиі Бабахан Ишаннан тәлім алған ол өзінің бала күніндегі Алла тағала жайлы сырларына одан сайын қаныға түскен еді. Кейін Алматы қаласының бас имамы болып, дінді насихаттап, адамдарды алланың жолына салды.
Ал, араға бірер жыл салып Сирияға сапар шекті. Дамаск Ислам университетінде «Шариһат» факультетінде оқып, онда да өзінің білімдар шәкірт екенін танытты. Қызылдар өкіметінің айы аспандап тұрған кезінде бұлай шетел асып, дін білімін алу дегенің екінің бірінің тағдырына бұйыра бермейтін бақ еді. Жақия Бейсембайұлы сол бақыттың өзіне оңайлықпен келмегенін де біледі. Себебі, осы беделді білім ордасын тәмәмдағанан кейін Қазақстан мұсылмандары қазиятын басқаруға мүмкіндік алды. Қазақтың да ата-бабалардан ұстанып келе жатқан дінін жаңа көкжиекке көтеруге атсалысты. Имандылықтан алшақтап бара жатқан ұрпағын арашалап қалудың қамына ден қойды.
Бұл оның ислам дінін өркендетудегі ең бір қажырлы тер төккен жылдары еді. Осы тұста елімізде қаншама мешіттер ашылды. Кеңес билігінің саясаты дінді мемлекеттен аулақтату болса да, халықтың діни сеніміне қылау түсіру қиын болатын. Бірде ол кеңес делегациясы құрамында Африканың Нигерия, Мали және Сенегал елдеріне сапар шекті. Ондағы мұсылмандық жағдайға қанықты. Өзі де қазақ жеріндегі исламның әлеуеті туралы әңгімелер айтты. Сол естелігінде: «Мен африкалық бауырларыма кең байтақ қазақ жерінің тарихы мен халқы жайлы ой қозғадым. Ұлттық және діни дәстүрлердің біте қайнасып, қазақтардың шариғат ілімдерін өздерінің күнделікті өмірлерінде басты ұстаным ететінінен де хабардар еттім. Шынында, қазақ жұрты атейстік өмірге кіріксе де, Алласын ешқашан аузынан тастаған емес. Елімізде көп мешіттер салынып жатқанын, осындай іргелі Алланың үйінің Абай елінде құрылысы басталғанын да жеткіздім» дейді ол.
Қажы өмірінің өнегелі бір соқпағы Көкше жерінде жалғасты. Осында он жеті жыл облыстық мешіттің бас имамы болып қызмет етті. Бұл сексенінші жылдардың басы еді. Кешегі кеңестің идеология коммунистік сенімді басты нысана етіп, бар ұлттық құндылықтарды орыс шовинизмінің астарына жатқызған аласапыран кезең еді ол. Алаш десең, ұлтшыл атанып, қудалауға түсірген тар заман-ай дейсің. Жақия қажының исламды насихаттау арқылы ұлттық арнамыздан алыстамауға құлшына кіріскен жылдары да осыған тұспа-тұс келеді. Өзінің уағыз сөздерінде қазақ ұлты руханиятының негізгі арнасы – ислам діні екенін де қорықпай айта алды. Имандылық күшейсе, біз ұлт ретінде күшейетінімізді де ол әркез еске салды.
Ол Көкше жеріне алғаш имам болып келгенде облыста бар-жоғы бір ғана мешіт бар еді. Кейінгі жылдары Көкшетау қаласында екі, Қызылту, Ленинград, Ленин аудандарында мешіттер ашылды. Ал оның шәкірті, алғаш өз сауатын ашқан Еркін қажы Көкшетау қаласында сол жылдары 140 шәкірт Жақия Бейсембайұлының алдынан білім алғанын айтады. Тіпті, өз қаражатына діни оқулықтар да шығарады.
Көкшетау қаласындағы қазіргі Науан хазрет атындағы орталық мешіттің ашылуына да куә болған едік. Облыс басшыларына қайта-қайта барып, бұрынғы мешіт ғимаратын өзіне қайтартқызды. Сондықтан қасиетті дініміз үшін ерен еңбек еткен Жақия қажының өнегелі өмірі кімге болсын үлгі бола алады. Кешегі қым-қуыт заманда исламның кең таралуына аянбай тер төккен абзал жанның әр ісіне Алла разы болсын деп дұға етеміз.
Ол өз естелігінде: «Зады ислам діні ешқашан жамандықты, зұлымдықты уағыздап көрген емес. Қайта ондай іске аяқ баспа дейді. Егер өз басыңа пайда істей алмасаң, не үшін өмір сүресің. Жалғыз-ақ өз басыңның қамын ойласаң, онда кім үшін өмір сүресің Ал, қолыңнан келер бар жақсылық жалғыз басыңнан артылмаса, өзгеге қалай қамқор боласың!» деген сөзін оқып отырып, шынында, дін үшін жаратылып, Алланың құдіретін өз бауырларына жеткізу ісіне бар ғұмырын арнаған жанның есімін есте ұстау абзалыларық болар еді дегіміз келеді.
Бақыт СМАҒҰЛ.

Related Articles

  • Қазақтың ұлы даласы мен елін, жерін қорғаған батырлары

      (Қазақстан тәуелсіздігінің 30 жылдық мерей тойына арнаймын) Авторы: тарихшы, фольклорис, филолог, алаштанушы Керімбайұлы Таласбек Тауасар Ескерту: Бұл мақаланы баспаға бастыру және  сайыттарға шығару тек автордың рұхсатымен болады. 2021 ж Қазақтың ұлы даласы мен елін, жерін қорғаған батырлары Биыл Қазақстан тәуелсіздігінің мерейлі 30 жылдық тойы. Ата – бабаларымыз сан ғасырдан бері білектің күші мен найзаның ұшы мен ұлы дала елінің жерін, халқын жанқиярлықпен қорғап, қазақ даласына шабуыл жасаған жауларын жер жастандыра жойды. Ата- бабаларымыздың « ….Көш жолынан көресің көшпендінің, тарихта қалдырған өшпес ізін….. », « Көзі бабамыздың бір көргенде түскен жері, білектің күші, найзаның ұшы тиген жері»  деп қазақтың ұлы даласын қорғауы бізді батырлар ұрпағы екенімізді  барша әлемге пәш етті.

  • «Арон Атабекке араша сұраймыз!»

    Ұлықбек Есдәулет, Олжас Сүлейменов, Мұрат Әуезов бастаған бір топ зиялы қауым өкілдері, қаламгерлер түрмедегі ақын Арон Атабекке араша сұрап, президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа хат жазыпты. Бұл туралы белгілі заңгер Шынқуат Байжанов өзінің желідегі парақшасында жазды. «Ұлықбек Есдәулет мырза, Олжас Сүлейменов мырза, Мұрат Әуезов мырза бастаған бір топ қазақ майталмандары арқалы ақын Арон Атабекке жан сауға сұрап Қазақстан президенті Тоқаев Қасым-Жомарт Кемелұлына өтініш хат жолдады. Қазақстанның барлық зиялы қауымы қол қоюға өтініш білдірген, бірақ, пандемияға байланысты олардың қолдарын қойғызу мүмкін болмады. Президент мырза! Жан сауға сұрау қазақ халқының ежелден келе жатқан ата салты, егер ел ақсақалдары, ақындары өтініш жасағанда одан ешбір хан аттап кетпеген. Сіз де ата салтын сақтап, 68 жастағы жүрек

  • Жамбыл Жабаевтың 175- жылдығына арналған «Жыры әлемді шарлаған» атты концерті өтеді

    2020 жылдың 26 ақпанында 19-00 де «Астана» концерт залында Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің Мемлекеттік академиялық филармониясы«Қорқыт» этно ансамблінің Жамбыл Жабаевтың 175- жылдығына арналған «Жыры әлемді шарлаған» атты  концерті өтеді.      Кештің мақсаты Бала жасынан домбыраны серік етіп, ел ішіне ақындығымен танылған, екі ғасырдың куәсі болып, саналы ғұмырын ән мен жырға арнап, ұрпағына мол мұра қалдырған КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты, ақын, жыр алыбыЖамбыл Жабаевтың  туғанына 175 жыл толуына орайақынның музыкалық мұрасын көрермен назарына ұсынып насихаттау.Қорқыт этно ансамблінің Жыр алыбына арналған кешті тамашалауға шақырамыз.26 февраля 2020 года в 19:00 в концертном зале «Астана» состоится концерт этно ансамбля «Қорқыт» Государственной академической филармонии акимата города Нур-Султан «Жыры әлемді шарлаған», посвященный 175 – летию Жамбыла Жабаева.Целью вечера

  • Аға мен іні сияқты ма, әлде теңқұқылы ма …

    Мұхтар Жәкішевтің әңгімесінен: 2005 жылы ма, әлде 2006 жылы ма, қыстыгүні ТМД елдері басшылары жиналды. Санкт-Петербургте. Мен түс кезінде жеттім-ау деймін. Кешке мен жатқан қонақ үйге «Росатомпромның» бастығы Кириенко мен «Техснабэкспорттың» диреткоры Смирнов келісімнің мәтінін алып келді. Бұл келісімді одан бұрын әбден талқылағанбыз. Ол мемлекетаралық келісім тұғын. Оның мәні қарапайым, әрі түсінікті еді. «Қазатомпромда» уранды алу бар да, уранды газға айналдыру ісі жөнге қойылмаған еді. Сондықтан сырттан серіктес тартып, соларға өңдетіп, өңдете жүріп технологиясын үйреніп, келісім біткен соң дербес кетуді ойладық. Принцибіміз де қарапайым болған: олар бізге кіріп қанша ақша тапса, олардан алатын бизнестен біз де сонша ақша табуымыз керек еді. Мен айттым, сіздерге уран өндіру қызық, біз оған рұқсат

  • ӘБІЛҚАЙЫР. БІР ХАТ – БІР МЕМЛЕКЕТ ТАРИХЫ

    Бұл хатты осыдан екі жыл бұрын да салып едім, орысша. Енді шамам жеткенше аударып көрдім. Тарихта қазақ “1731 жылы Ресейге бодан болды” деп оқытып келеді. Осы үшін Әбілқайыр ханды жазғырғандар да көп. Және Петербор архивіндегі нұсқа тұздық болып келді. Қазақстандық ғалым И. Ерофеева оны ысырып қойып, Әбілқайырдың хатын түпнұсқадан оқып, қайта аударды. Сонда жалған дүние жария болып қалды. 1731 жылы 8 қыркүйекте Әбілқайыр Ресейдің қатын патшасына құзырыңа ал, қызметшің болайын деп хат жазбаған екен. Сонда “үш ғасырлық” деген әңгіме бекер болып шығады. Ескерту: орысша нұсқаны оқимын деген адам парақшамнан тауып алар. Ал әзірге: 1) Ирина Ерофеева аудармасы: 8 қыркүйек 1730 жыл. Ұлы да мейірімді, жоғары мемлекеттің барлық жерін билеуші мәртебелі

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: