|  | 

Тұлғалар

Жақия қажы – имани жолдың жаршысы

scale_600-1
Аспанды әуелеп ұшқан қыран құс жылы ұясына қайтып оралды. Сары ауыз балапандары қанаттары қатаймағандықтан, мамық жайдан алысқа ұзай алар емес. Аналары қашан тамақ әкелгенше жанарларын көк аспанға қадап, ұзақ күткен еді. Ауызына тістеген қорегімен нәр жалғатып, балапандарының мәз-мәйрам болғанын көріп, аналық құс та қуанышқа бөленді.
Осы бір жылы көріністерді ұзақтан бері қадағалап тұрған Жақия өмірде ізгілік атаулының қалай пайда болғанын ойлап, бас қатырды. Атасы айтып отыратын әңгіме де ойына оралды. Бүкіл жаһанды жаратқан бір Алла деген сөздің астарына үңілгісі келді. Бірақ, Жаратушы Құдай туралы кімнен сұрарын білмей тосылды. Жарытып айтар адам болса ше? Ауылдағы молдаға барайын десе, қазір олардың да қарасы азайды. Жоқтың қасы десе де болады. Молда атаулының соңына шырақ алып түскен кеңес өкіметі «дін –апиын» деп талайының көзін құртып, темір торға тоғытып тынды.
Бұл отызыншы жылдардың аяқ шені еді. Қаймана қазағын аштық нәубеті қарпып, қатігез тағдырдың ащы запыранын жұтқан қым-қуыт кезеңде өзінің дүниеге келіп, еңсені езген елеске толы сәби күндерін де еміс-еміс біледі. Енді міне, сол балғын балалық шақтың ауылынан ұзамай жатып, ғаламның жаратылысы жайлы қалың ойдың қармауына түсті. Сан сауал санасын кезіп, сан-саққа жүгіртеді. Бірақ, Жаратылыс жайлы осы бір сауалға жауап таба алар емес. Сәбилік пәк сезім шыңырау құздың да, шыңы биік асудың да көз алдынан көлбеңдеген сағым көріністеріне жетелей берді…
Омбының іргесіндегі ауылына келген бір мейман Жақияның үйінде қонақ болды. Қонақ дегені болмаса, Жақияның да ата-анасы жұтаң өмірдің күйкі тірлігінен өз мейманына аста-төк дастархан жая алмады. Ақ пейілмен ішілген қара шай да мейманның мерейін тасытты. Жақия өзін толғандырған көп сауалға сол күні жауап тапты. Алла тағала және оның уахи сөздері жазылған Құран жайлы көп мағлұмат алып, танымын жоғарылатты. Бала жүрегі Аллаға деген сүйіспеншілікті алғаш рет шынайы сезінген кезі де осы еді.
Әке байғұс баласына Алла жайлы болған бұл әңгіме турасында ешкімге тіс жарып айтпауды қатты тапсырды. Ал, өзін Жаратушы құдіретке деген сырға толы әлеммен қауыштырған адамның кім екенін білген де емес. Үйіне молданы қондырғаны үшін талай адам нақақтан-нақақ жазаланған заман еді ғой. Бала Жақияға әкесі оны сақтандыру үшін де мейманының есімін жасырған шығар-ау.
Міне, сол Жақия есейе келе өзін жаратқан Алла тағаланың сүйікті құлы боламын деп бар өмірін имандылық жолына арнады. Бала күнінде ақ жол нұсқаған ауызы уәлі сол атасының: «Діншіл болсаң, шыншыл бол, өзімшіл болсаң, оңбайсың» деген сөзін қаперінен еш шығарған емес.
«Дін десе, ауылдағы шал-шауқанның шала қайырған «құлхуалласы» ойға келетін бұрын. Сосын… әнебір баяғыда жанармай орталығы болған орындарды сол аталар «селсебетке» кіргіштеп жүріп, сұрап алған екі бөлмелі ескі мешіт еске түсетін. Біздің сол бала түсінік «дін» сөзінің мағынасы бұзылған бір дүбәрә кезеңнің соққысына ұшырады. Бұл кезеңнің адамдары Құдайға сенді, бірақ, құлшылықты зейнетке шыққаннан кейінгі жоспарына кіргізді.
Хаққа сенім шелпек пісіріп, өлген адамға жаназа асын берумен шектелді. Құран кәрім төрден, биіктен орын алды, һәм сол биігінен төмендемей, шегеге ілінген қалпы қалып қойды. Шаң басты… «ата-бабамыз»дегенге саятын дәйексіз әңгімелер сол соққыға ұшыраған ұғымның салдары еді. Қазақ аса қадір тұтатын, дара тұлғалы данышпан , «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деп жырлаған Абай қайда қалды?» деп толғанады Жақия қажы бір естелігінде.
Міне, сол ислам даналығын насихаттаған Жақия қажы Бейсембайұлы 1932 жылы Омбы облысының Любин ауданына қарасты қазақ ауылында дүниеге келді. Кішкентайынан имани жолды таңдап, 1959 жылы Өзбекстанның Бұхара қаласындағы «Мир-араб» медресесіне оқуға түсті. Осы білім ордасында он жыл оқыған Жақия Бейсембайұлы үздік диплом алып шығады. Сол кездегі Өзбекстанның бас мүфтиі Бабахан Ишаннан тәлім алған ол өзінің бала күніндегі Алла тағала жайлы сырларына одан сайын қаныға түскен еді. Кейін Алматы қаласының бас имамы болып, дінді насихаттап, адамдарды алланың жолына салды.
Ал, араға бірер жыл салып Сирияға сапар шекті. Дамаск Ислам университетінде «Шариһат» факультетінде оқып, онда да өзінің білімдар шәкірт екенін танытты. Қызылдар өкіметінің айы аспандап тұрған кезінде бұлай шетел асып, дін білімін алу дегенің екінің бірінің тағдырына бұйыра бермейтін бақ еді. Жақия Бейсембайұлы сол бақыттың өзіне оңайлықпен келмегенін де біледі. Себебі, осы беделді білім ордасын тәмәмдағанан кейін Қазақстан мұсылмандары қазиятын басқаруға мүмкіндік алды. Қазақтың да ата-бабалардан ұстанып келе жатқан дінін жаңа көкжиекке көтеруге атсалысты. Имандылықтан алшақтап бара жатқан ұрпағын арашалап қалудың қамына ден қойды.
Бұл оның ислам дінін өркендетудегі ең бір қажырлы тер төккен жылдары еді. Осы тұста елімізде қаншама мешіттер ашылды. Кеңес билігінің саясаты дінді мемлекеттен аулақтату болса да, халықтың діни сеніміне қылау түсіру қиын болатын. Бірде ол кеңес делегациясы құрамында Африканың Нигерия, Мали және Сенегал елдеріне сапар шекті. Ондағы мұсылмандық жағдайға қанықты. Өзі де қазақ жеріндегі исламның әлеуеті туралы әңгімелер айтты. Сол естелігінде: «Мен африкалық бауырларыма кең байтақ қазақ жерінің тарихы мен халқы жайлы ой қозғадым. Ұлттық және діни дәстүрлердің біте қайнасып, қазақтардың шариғат ілімдерін өздерінің күнделікті өмірлерінде басты ұстаным ететінінен де хабардар еттім. Шынында, қазақ жұрты атейстік өмірге кіріксе де, Алласын ешқашан аузынан тастаған емес. Елімізде көп мешіттер салынып жатқанын, осындай іргелі Алланың үйінің Абай елінде құрылысы басталғанын да жеткіздім» дейді ол.
Қажы өмірінің өнегелі бір соқпағы Көкше жерінде жалғасты. Осында он жеті жыл облыстық мешіттің бас имамы болып қызмет етті. Бұл сексенінші жылдардың басы еді. Кешегі кеңестің идеология коммунистік сенімді басты нысана етіп, бар ұлттық құндылықтарды орыс шовинизмінің астарына жатқызған аласапыран кезең еді ол. Алаш десең, ұлтшыл атанып, қудалауға түсірген тар заман-ай дейсің. Жақия қажының исламды насихаттау арқылы ұлттық арнамыздан алыстамауға құлшына кіріскен жылдары да осыған тұспа-тұс келеді. Өзінің уағыз сөздерінде қазақ ұлты руханиятының негізгі арнасы – ислам діні екенін де қорықпай айта алды. Имандылық күшейсе, біз ұлт ретінде күшейетінімізді де ол әркез еске салды.
Ол Көкше жеріне алғаш имам болып келгенде облыста бар-жоғы бір ғана мешіт бар еді. Кейінгі жылдары Көкшетау қаласында екі, Қызылту, Ленинград, Ленин аудандарында мешіттер ашылды. Ал оның шәкірті, алғаш өз сауатын ашқан Еркін қажы Көкшетау қаласында сол жылдары 140 шәкірт Жақия Бейсембайұлының алдынан білім алғанын айтады. Тіпті, өз қаражатына діни оқулықтар да шығарады.
Көкшетау қаласындағы қазіргі Науан хазрет атындағы орталық мешіттің ашылуына да куә болған едік. Облыс басшыларына қайта-қайта барып, бұрынғы мешіт ғимаратын өзіне қайтартқызды. Сондықтан қасиетті дініміз үшін ерен еңбек еткен Жақия қажының өнегелі өмірі кімге болсын үлгі бола алады. Кешегі қым-қуыт заманда исламның кең таралуына аянбай тер төккен абзал жанның әр ісіне Алла разы болсын деп дұға етеміз.
Ол өз естелігінде: «Зады ислам діні ешқашан жамандықты, зұлымдықты уағыздап көрген емес. Қайта ондай іске аяқ баспа дейді. Егер өз басыңа пайда істей алмасаң, не үшін өмір сүресің. Жалғыз-ақ өз басыңның қамын ойласаң, онда кім үшін өмір сүресің Ал, қолыңнан келер бар жақсылық жалғыз басыңнан артылмаса, өзгеге қалай қамқор боласың!» деген сөзін оқып отырып, шынында, дін үшін жаратылып, Алланың құдіретін өз бауырларына жеткізу ісіне бар ғұмырын арнаған жанның есімін есте ұстау абзалыларық болар еді дегіміз келеді.
Бақыт СМАҒҰЛ.

Related Articles

  •  БАҺАДҮР БОТАҚАРА (Дастан)

     Талапбек АЗАНБАЙ                                                                                     Ақын Талапбек АЗАНБАЙ  1965 жылы Қытай Халық Республикасы , Шыңжаң Ұйғыр автономиялық районы, Алтай аймағы, Алақақ өңірінде дүниеге келген . 2004 жылы ата жұртына көшіп келіп, қазірғы кезде Алматы облысының Ескелдіауданында тұрады. Бегілі ақын Талапбек Өнерхан ұлы АЗАНБАЙ 1990 жылдан бастап әдеьиетке араласып, «Алтын тау салтанаты», «Қыран меруеті» атты жыр жыйнақтарда ШҰАР көлеміндегі түрлі басылым Газет -  Жорналдарында 200 –ден аса өлең,толғау, баллада және поэмалары жарық көріп,

  • Ерке батыр- Бұқарбай Елтоқұлы

    Жұмашәріп Шәһадатұлы Дәндібай тегі (Жазушы, Педагок, поблицик) Әр заман өзінің әйгілі адамдарын тудырып сол тұлғаның бойындағы түрлі қасиеттері арқылы жеткен деңгейі көлемінде ортасына әйгілеп отырады. Заман тұлғаға тиянақ, тұлға заманға қозғаушы рөлда дамиды. Қоғамдық даму барысында заман кемелденіп, тұлға сомдалады. Заман бір тарихи дәуірдің рухани бетбейнесі. Онда хан- қараша, би- қазы, көсем- шешен, батыр- бағлан… т.б лардың бәрі де саяси- заң, дін- мәдениет, шаруашылық т.б қатарлы көптеген салаларда араласа бой көрсетіп сол заманның өзіндік тынысын қалыптастырады. Ендеше сол нар тұлғалардың ішінде батыр образын осы мақалада қаузалатын өзек ете ой өрістетейік. Аллаға шүкір, қазақта батыр баршылық, себебі біз хандық тегіміз арысы Еділқаған (әтилә), Елжаукүнбилерден бастау алып, берісі Тұғұрұлхан, Жошыхандар мен олардың

  • Тұрсынбек КӘКІШЕВ:сол өтірік академиктер көзінің тірі­сінде мақталып та, мадақталып та жатады. Ал көзі кеткеннен кейін соларды іздейтін ешкім болмайды…

    Астана. 11 қазан. Baq.kz Тұрсынбек КӘКІШЕВ,филология ғылымының докторы, профессор: Тұрсынбек аға, бүгінде 85 жасқа келіп жатырсыз. Өмірден не түйдіңіз? Өкініштеріңіз бар ма?  – «Ананы істей алмадым-ау», «мынау қалып қойды-ау» деген өкініш менде жоқ. Өйтіп өкінетіндей мүмкіндік те болған жоқ. Шындығын айтқанда, қазір өздерін «ака­деми­кпіз», «доктормыз» деп жүргендердің арасында архивтің есігі қайда екенін біл­мейтіндер бар. Шыққан кітапты оқып ала­ды да соған қарап өзінің ой-толғамдарын жазады. Негізі, кітап жазу үшін архивті білу керек, кешегі өткен күнді зерттеу керек. Осы жағынан келгенде, менің сөзімде, ойымда қатқыл пікірлер болып жататын болса, көп жағдайда сол тарихтан алған сабақтар еріксіз солай сөйлетеді. Архив дерегіне сүйенген адамның сөзі дәлелді, нығыз болады. Сол архивті ақтарам деп жүргенде менің

  • БАБАДАН ДАРЫҒАН ДАРАЛЫҚ

        Қазіргі қытай жері Алтай беті күллі Абақ керейдің туып өскен ата мекені. Талай заңғар тұлғаларды тудырған алтын құрсақ, Алтайдың бір туар тумасы Әди Тұрар ұлы 1932 жылы Ботақара руының сүйікті мекені Алтайдың Алақақ ауылында дүниеге келген. Әди Ботақара батыр Тыныбек Нұра әулетінен тарайды. Абақ керейдің тұңғыш биі атақты жырауы, Ботақара Тыныбек Нұра әулетінен Шәу(жырау) Апашұлы ,Атақты төкпе ақын Төлеубай Бөжекұлы, жаны жомарт кең пейілді атағы жер жарған бай Шәку Есілбай сынды ұлы тұлға аталарының қасиеті дарыған, Әди балалық шағы өзінің ата мекені Алақақта өтті. Бастауыш сыныбын сол Алақақ ауылындағы Ботақара мектебінен бастады. Әдең өзінің туа бітті дарынымен азаттықтан кейін қоғамның әр саласында қызмет етті. Сол кезде Алтай ауданның

  • «Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді.

    Тәуелсіздік мерекесіне орай Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, “Достар” мәдениет сарайында, «Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласын жүзеге асыру аясында Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді. Шыңғысхан және одан кейінгі қазақ хандары дәуірінің қалыптасуына ықпал еткен тұғырлы тұлға Тұғырылханның өмір жолы мен ерлік іздері моңғол, парсы, түрік, қытай, орыс, жапон жазбаларында кезігіп қана қалмай, Марко Поло, А.Андреев, Н.А.Аристов, Г.Ф.Миллер, т.б. еңбектері арқылы да әлемге әйгілі. Тарихи тұлға – Тұғырылхан есімін көтеру Ел басының «Болашаққа бағдар: Рухани Жаңғыру», «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы мен президентіміз Қ.Тоқаевтың «Алтын орданың 750 жылдығын мерекелеу» аясындағы үндеуіне сай қолға алынып отыр. Ұлы дала тұлғаларын көтеруде ҚР Білім және Ғылым минстрлігі Ш.Ш.Уәлиханов атындағы тарих

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: