Ит басына іркіт төгілді ме?
kerey.kz
Атам заманнан бері, жеті қазынаның бірі ит саналады. Есті жануар қазақ тұрмыс-тіршілігінің шаруашылық пен аңшылық салаларында маңызды серіктеріміздің бірі болатын. Алайда, кейбір азиат халықтарындай біз ит етін жемейміз. Кейбір еуропалық халықтардай біз итпен төсектес жатып, оны отбасы мүшесі деп санамаймыз. Демек, біз осы жануарды пір тұтпаймыз.
Дегенмен, кейбір қазақстандықтар аяулы жазушыларымызды кемсітіп, лас хайуанды мадақтауда. Мысалы, Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік Комитетінің арнайы бөлімшесі – «Арыстан» қызметінің сапында лақап аты «Шерхан» деген ит бар. Демек, офицер погонын таққан мәңгүрттер Шерхан Мұртаза атты танымал қаламгерімізді иттің дәрежесіне төмендетті. Бәлкім, иттерге ғашық кинологтарда «Шарик», «Жучка» немесе «Тузик» лақап аттары таусылған шығар. Сондықтан, олар қазақ мәдени қайраткерлерінің есімдерін пайдалана бастады. Он төрт жыл бұрын, әлгі «Арыстан»-ның қызметкерлері қазақ журналистикасының біртуар өкілі Алтынбек Сәрсенбайұлы мен оның көмекшілерін өлтірді. Қазір, осы қызметтің офицерлері марқұм Шер-ағаның аруағын қорлап, оның есімін итке қойды. Аты-шулы «Арыстан» қазағуар кісілерге шабуылдап, кімге қызмет етеді?! Аш-жалаңаш қазақтардай емес, әлгі «Шерхан» шакалы күн сайын ет жейді. Тіпті, оның жабайы табаны үшін арнайы аяқ киімі тігілген. Кезінде, Мәскеу қаласының әкімі Юрий Лужковтың миллиардер-әйелі Елена Батуринаның сарайы алдында әлгі бикештің иттерін орналастыру үшін үй салынған еді. Үйсіз-күйсіз сандалып кеткен ресейлік қаңғыбастар туралы айтудың өзі артық.
Әрине, бұндай арсыз әрекеттер Орталықтың баяғы шовинисттік саясатының жалғасы болып табылады. Мәселен, орыстілді жазғыш Израиль Меттер 1960 жылы «Новый мир» журналында милиционер итін жырлайтын «Мухтар» хикаясын жариялады. Осы шимайлардың негізінде «Ко мне, Мухтар!» көркем фильмі 1964 жылы жарық көрді. Сонымен, қазақ әдебиетінің классигі Мұхтар Әуезовтың даңқты аты қор болды. Айтпақшы, «Мухтар» итінің прототипі – ленинградтық милицияның «Султан» деген шакалы. Көрдіңіздер ме? Неге ленинградтық шовинистер өз итіне «Соломон» лақап атын қоймады? Ал, Израиль Меттер өзінің хайуан кейіпкеріне неге «Моисей» лақап атын қоймады? Өйткені, әлгі ұлтшылдар үшін Соломон мен Моисей – киелі есімдер болып табылады.
Тоқсаныншы жылдардың Алматыда да итсүйгіш келімсектер қазақ дәстүрлерін аяқ асты етті. Еліміздің сәулет өнерінің інжу-маржандарының бірі – «Қазақстан» қонақ үйі – шакалдардың ойнасына айналды. Ардақты тарихшымыз Кәрішал Асан Ата «Призрак независимости», 1997, кітабының 346 бетінде былай дейді: «… господин Назарбаев не считает зазорным наносить оскорбления чести и достоинству казахского народа в большом и малом, например, сдавая в аренду самую престижную гостиницу в Алматы — «Казахстан».
Если в былые времена в ресторане этой гостиницы гости могли заказать казы и карта, жал и жая, то сегодня меню состоит только из острых салатов типа «Шимчий» и собачьей головы с морской капустой, что является оскорблением чести и достоинства любого казаха. Даже большие портреты президента и его супруги Сары Алпысовны, висящие на стенах ресторана, не компенсируют отсутствия казахских национальных блюд в ресторане со столь символичным названием».
Сонымен, Қазақстанда иттердің мерейі үстем. Өз басым куә болдым: қазіргі Қызылорда қаласы мен Орал шаһарының көшелерінде бұралқы иттердің саны аз емес. Олардың адам қауіпсіздігіне қауіп төндіретіне ешкімнің шаруасы жоқ. Сайланбаған әкімдер қалалық тұрғындар мен қонақтардың қамын жемейді. Сайланбаған басшылардың негізгі міндеті – жоғарыдағы атқамінерлерге дер кезінде тиісті төлемдерді жасау.
Данияр НАУРЫЗ
Пікір қалдыру