|  |  |  | 

Көз қарас Тарих Тұлғалар

ГЕОЛОГ ҒАЛЫМ С.КАМАЛОВҚА 85 ЖЫЛ

Безымянный

Қазақстан экономикасы үшін үлкен маңызға ие кен орындарын ашқан ғалым Камалов Сухан Мақсұтұлы еліміздің тарихында елеулі орын алар тұлға. Бүкіл саналы ғұмырын өз отанының дамуы мен гүлденуіне арнаған білікті геолог Камалов С.М. көзі тірі болғанда биыл 85 жасқа толар еді.

Камалов С.М. 1935 жылы желтоқсанның жиырма бірінші жұлдызы Орал облысының (бұрынғы атауы) Қазталов ауданына қарасты Асан-Құдық ауылында дүниеге келген. Бала кезінен ол өз күшіне ғана сенуге бейімделеді, осы кезден оның бойында қайсарлық мінезі мен табандылық, еңбекқорлық қасиеттері қалыптасады. Өткен ғасырдың елуінші жылдары мектепті бітірген ол, сол кездегі қол жетпейтін, арман мамандықтардың бірі жер қойнауында қазынаны зерттейтін геолог мамандығына қызығады. Осы мамандықты Қазақ мемлекеттік университетінде бітірген ол басында тәжірбие жинау үшін геология партиясында коллектор болып жұмыс атқарады. Өз жұмысын тиянақты атқарғанСухан Камалов көзге бірден түседі, әрі қызмет сатысымен тез көтеріледі. Ұзақ уақыт өтпей Камалов С. Қазақстан Геология министрлігінің бас геологы болып қызмет атқарады. Осы кезден бастап еліміздің аумағындағы геологиялық барлау жұмыстарын жоспарлап, бағдарлап мол тәжірибе жинақтайды. Өзінің біліктілігі әрі білімі негізінде Қазақстан Республикасы Геология және жер қойнауын қорғау комитеті төрағасының бірінші орынбасары лауазымына тағайындылады. Алайда бұл оның жұмысының тек бастамасы болатын, нағыз күш жігерін өзінің туған жері Орал өңіріне арнады. Себебі, өзінің туған өлкесінің құнарлы қара топырағының астында отанымыздың байлығын еселейтін мол береке жатқанын жүрегімен сезіп жүрді.

Сухан Камалов Орал өңірін түгел зерттеп, өңірдің бас геологы қызметін атқарады, одан кейін Орал мұнай-газ барлау экспедициясын жүргізеді. Көп ұзамай Қазақстан геологиясының зор жаңалықтарының бірі, елеусіз табысы – Қарашығанақ кен орнын ашады. Осы өңірде үлкен қор бар екенін алғаш рет картадан көрсеткен де Сухан Камалов еді. С.Камаловтың бұл жетістіктері – білімінің, табандылық пен мақсатына ұмтылысының дәлелі. Қарашығанақ мұнай-газ консенсатының қоры кенші ғалымдардың пайымдауына қарағанда, 1,2 миллиард тоннадан астам қара алтын және 1,35 триллион текше метр газ конденсатын құрайды. Қарашығанақтың тағы бір ерекшелігі пайдалы қазбалар шағын аумаққа жинақталған, бұл өндіріс үшін өте ыңғайлы жағдай жасайды. Алайда осы кезеңде Кеңес Одағы ыдырап, жаңа тәуелсіз мемлекетімізде қиын-қыстау қилы замандар басталған еді. Сухан Мақсұтұлы дәл осы кездері «Қарашығанақгазөндіріс» басқармасын басқарды. Дағдарыс жылдарында пайда болған проблемалардың шешімін табу оңайға соққан жоқ. Жығылғанға жұдырық болғандай сол кездері қарыздар өсіп, жұмысшылар ұзақ уақыт бойы жалақыларын ала алмады. Осындай қиын-қыстау кезеңде білікті геолог өз командасын, мамандарын, құрал-жабдықтарды сақтап қала алды. Қиындықтарға тойтарыс беру ол үшін үйреншікті құбылыс болды. Сухан Камалов қатаң тәртіпті, әр нәрсеге есеп беруді талап етті. Ол бұл қиындықтардың уақытша екенін, көп ұзамай бұл кезеңнен өтетініне үлкен сенімділікпен қарады.

Тәуелсіздік жылдары Қарашығанаққа Елбасымыз Н.Назарбаев келеді. Мемлекет басшысы Қарашығанаққа шетелдік инвестиция тарту туралы мемлекет үшін ұтымды шешім қабылдайды. Инвесторлармен келіссөздерді Сухан Камалов өзі жүргізеді. Көп ұзамай Би Джи Групп, Эни, Шеврон, ЛУКОЙЛ және ҚазМұнай­Газ компаниялар құрамына кіретін компаниялар консорциумы кенішті өңдеуге өз жұмысын бастап кетеді. Қазіргі таңда Қарашығанақ кен орны Қазақстандағы газдың 48 пайызын және сұйық көмірсутегінің 15 пайызын өндіреді. Қарашығанақ – үлкен өндіріс орны бола білді. Инвестиция, мыңдаған жұмыс орны және осының барлығының мінсіз жұмыс жасауы Сухан Камаловтың елеулі еңбегінің жемісі.

Сухан Камалов еліміздің мұнай және газ саласында өзіндік із қалдыруымен қатар, бүгінде бұл саланы әрі қарай дамуына өзіндік үлестерін қосып жүрген мұнайшылардың бүтін бір буынын тәрбиелеп өсірген тәлімгер. Орал қаласында геологтар мен мұнайшылардың Даңқ аллеясы бар. Даңқ аллеясына сән беріп тұрған төрт барельефтің бірінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Инженерлік академияның академигі, белгілі геолог Камалов Сухан Мақсұтұлының бейнесі суреттелген. Отан үшін атқарылған қажырлы еңбек ешқашан ескерусіз қалмайды. «Құрмет Белгісі», «Парасат», «ІІ дәрежелі Барыс» ордендерімен және Орал қаласының «Құрметті азаматы» атағымен марапатталған. «Әке көрген оқ жонар» дегендей Сухан Мақсұтұлының екі ұл, бір қызы да әкесінің жолын жалғастыруда.

2018 жылдың 29 желтоқсанында геолог-зерттеуші, кеңестік және қазақстандық ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Сухан Мақсатұлы 83 жасында өмірден өтті. Қазіргі таңда Сухан Камалов есімі тарих беттерінде еліміздің экономикасына жаңа серпіліс берген ірі маман, ғалым ретінде және ерен еңбегі нәтижесінде ел есінде сақтаулы.

 

 

Болат САЙЛАН, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің профессоры, т.ғ.д.

Ернұр ЕДЕНБАЙ, 1 курс студенті

 

Related Articles

  • ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ЕСКЕРТКІШІ

    Орта ғасырдағы қазақ тарихынан ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ҰЛЫ ЕСКЕРТКІШІ 1.Әмір Темір 1397-99- жылдары Яссауи мовзелейін салдырған. 2 Әлемде теңдесІ жоҚ, салмағы екі тонналық ТАЙҚАЗАНДЫ (Өнер туындысы) ҚҰЙДЫРҒАН. 3 . Ұлытаудың Алтын шоқы деген төбесінде үлкен қара тасқа араб және шағатай тілінде жазу жазып қалдырған. (Бұл тас қазір Эрмитажда тұр) Әмір Темір1370- жылы Мауреннахр билігіне келді. Айналдырған он жылдың ішінде Әмір Темір Ауғанстанды, батыс Үндістанды , батыс Қытайды, Парсы елін, Араб елдерін , Қап тауы елдерін бағындырып, Осман империясының падишағы Баязитті жеңген. Ә,ТЕМІРГЕ аз уақыттың ішінде жиырма алты мемлекет бағынышты болған. 1380-жылдары Алтын Орда әлсіреген кезде Алтын Орда тағына Ә.Темір Тоқтамысты отырғызған. Тоқтамыс Маңғыстаудағы Орыс хан өлтірген Түй

  • Қарамолада кімдер жерленген?

    Биыл Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл толып, елімізде кеңінен аталып өткені белгілі. Ұлы ақынның мерейтойын лайықты атап өту үшін Шығыс Қазақстан облысының Жарма ауданында да ауқымды іс-шаралар жоспарланып, іске асты. Солардың бірі ақын төбе би болып сайланып, «Қарамола ережесін» қабылдаған Қарамола мекенін қайта жаңғырту жұмыстарын атап өтуге болады. Қуанышты өзгерісті өз көзіммен көрейін деген ниетпен, әрі жас ұрпаққа өнегелі тәрбие болсын деген оймен бала-шағамды ертіп, Қарамолаға ат басын бұрдым. Тарихи мекенге апаратын жол қиылысына арнайы белгі қойылып, жолы қалыпқа келтіріліп, 1995 жылы (Абайдың 150 жылдығында) арнайы қойылған ескерткіш тақта маңы қоршалып, абаттандырылыпты. Осы ескерткіштің оң жағында, таяқ тастам жерде ескі қорым зираты орналасқан. Ол жерге кезінде жерленген ата-бабаларыма құран бағыштайын

  • Коронавирусқа 1 жыл толды. Адамзат Covid-тің қайдан пайда болғаны біле ала ма?

    Александра ВАГНЕР Қорғаныс киімін киген медқызметкерлер Ухань көшесінде қайтыс болған адамның мәйітін алып кеткелі жатыр. 30 қаңтар 2020 жыл. Адамзаттың коронавирус инфекциясы туралы естігеніне бір жылға жуық уақыт өтті. Осы арада Covid ауруымен тіркелгендер 67 миллионнан асты, 1,5 миллион адам қайтыс болды. Елдердің көбінде карантин енгізіліп, тұрғындар үйінен шыға алмай қалды, кәсіпорындар жұмысы шектеліп, артынан банкрот болып жатты. Тіршілікті түбегейлі түрлендірген осы вирустың қайдан шыққаны әлі нақтыланбады. Бірі жарғанаттан, бірі панголиндерден дейді, кейбіреулер тіпті қолдан жасалған ауру деген пікір айтады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы бір ай бұрын аурудың неден тарағанын анықтауды көздейтін зерттеу бастады. Оған қатысатын вирусологтардың, эпидемиологтардың және сарапшылардың аты-жөндері аталмай отыр, ал зерттеудің бірінші кезеңі ауру бастау алған Қытайда өтпейді.

  • Балалар әлемінің елшісі…

                                    Кемел ой мен келісті сыр тоғысқан, сұлу сезім мен мұңлы шер шарпысқан көрікті де көркем шығармалардың шебері – Сапарғали Бегалин. Биыл, 2020 жылы қазақ прозасына өзгеше өрнек, жаңа леп, ғажайып сыр-сипат әкелген көрнекті қазақ жазушысы, балалар әдебиетінің классигі, әдебиетіміздің поэзия, проза жанрларында тартымды, толымды шығармалар берген көрнекті суреткер Сапарғали Бегалинге 125 жыл толып отыр.         Сапарғали Бегалин 1895 жылы қараша айының 24 жұлдызында Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Дегелең ауылында дүниеге келген. Табиғатынан зерек, ұғымтал балаға оқу оқыған, білім алған өте ұнайды. Содан ол ауыл молдасынан дәріс алып, ескіше хат таниды. 1915 жылы Семей қаласындағы орыс-қырғыз (қазақ) училищесін бітірген. 1929-1935

  •        Қазақ поэзиясының тәңірі…

                          Биыл, 2020 жылдың 10 тамызында ұлы ақын, ағартушы, ғұлама, ұлттың жаңа әдебиетінің негізін қалаушы, қазақ халқының мақтанышы, қазақ әдебиетіндегі қайталанбас зор тұлға Абай Құнанбайұлына 175 жыл толды. Орыстар үшін – Пушкин, ағылшындар үшін – Шекспир, грузиндер үшін – Руставели қандай ұлы құбылыс болса, Абай да қазақтар үшін сондай теңдессіз құбылыс.                                                    Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы 1845 жылы 10 тамызда Шығыс Қазақстан облысындағы Шыңғыс тауының бауырында дүниеге келіп, 1904 жылы дүниеден қайтқан. Абай өзінің балалық шағын әжесі мен анасының қасында өткізді. Болашақ ақын ел анасы атанған Зере әжесінің таусылмайтын аңыз-ертегілерін естіп, сөзге шебер Ұлжан анасының тәрбиесін көріп өсті. Ол ауыл молдасынан дәріс

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: