|  |  |  | 

Көз қарас Тарих Тұлғалар

ГЕОЛОГ ҒАЛЫМ С.КАМАЛОВҚА 85 ЖЫЛ

Безымянный

Қазақстан экономикасы үшін үлкен маңызға ие кен орындарын ашқан ғалым Камалов Сухан Мақсұтұлы еліміздің тарихында елеулі орын алар тұлға. Бүкіл саналы ғұмырын өз отанының дамуы мен гүлденуіне арнаған білікті геолог Камалов С.М. көзі тірі болғанда биыл 85 жасқа толар еді.

Камалов С.М. 1935 жылы желтоқсанның жиырма бірінші жұлдызы Орал облысының (бұрынғы атауы) Қазталов ауданына қарасты Асан-Құдық ауылында дүниеге келген. Бала кезінен ол өз күшіне ғана сенуге бейімделеді, осы кезден оның бойында қайсарлық мінезі мен табандылық, еңбекқорлық қасиеттері қалыптасады. Өткен ғасырдың елуінші жылдары мектепті бітірген ол, сол кездегі қол жетпейтін, арман мамандықтардың бірі жер қойнауында қазынаны зерттейтін геолог мамандығына қызығады. Осы мамандықты Қазақ мемлекеттік университетінде бітірген ол басында тәжірбие жинау үшін геология партиясында коллектор болып жұмыс атқарады. Өз жұмысын тиянақты атқарғанСухан Камалов көзге бірден түседі, әрі қызмет сатысымен тез көтеріледі. Ұзақ уақыт өтпей Камалов С. Қазақстан Геология министрлігінің бас геологы болып қызмет атқарады. Осы кезден бастап еліміздің аумағындағы геологиялық барлау жұмыстарын жоспарлап, бағдарлап мол тәжірибе жинақтайды. Өзінің біліктілігі әрі білімі негізінде Қазақстан Республикасы Геология және жер қойнауын қорғау комитеті төрағасының бірінші орынбасары лауазымына тағайындылады. Алайда бұл оның жұмысының тек бастамасы болатын, нағыз күш жігерін өзінің туған жері Орал өңіріне арнады. Себебі, өзінің туған өлкесінің құнарлы қара топырағының астында отанымыздың байлығын еселейтін мол береке жатқанын жүрегімен сезіп жүрді.

Сухан Камалов Орал өңірін түгел зерттеп, өңірдің бас геологы қызметін атқарады, одан кейін Орал мұнай-газ барлау экспедициясын жүргізеді. Көп ұзамай Қазақстан геологиясының зор жаңалықтарының бірі, елеусіз табысы – Қарашығанақ кен орнын ашады. Осы өңірде үлкен қор бар екенін алғаш рет картадан көрсеткен де Сухан Камалов еді. С.Камаловтың бұл жетістіктері – білімінің, табандылық пен мақсатына ұмтылысының дәлелі. Қарашығанақ мұнай-газ консенсатының қоры кенші ғалымдардың пайымдауына қарағанда, 1,2 миллиард тоннадан астам қара алтын және 1,35 триллион текше метр газ конденсатын құрайды. Қарашығанақтың тағы бір ерекшелігі пайдалы қазбалар шағын аумаққа жинақталған, бұл өндіріс үшін өте ыңғайлы жағдай жасайды. Алайда осы кезеңде Кеңес Одағы ыдырап, жаңа тәуелсіз мемлекетімізде қиын-қыстау қилы замандар басталған еді. Сухан Мақсұтұлы дәл осы кездері «Қарашығанақгазөндіріс» басқармасын басқарды. Дағдарыс жылдарында пайда болған проблемалардың шешімін табу оңайға соққан жоқ. Жығылғанға жұдырық болғандай сол кездері қарыздар өсіп, жұмысшылар ұзақ уақыт бойы жалақыларын ала алмады. Осындай қиын-қыстау кезеңде білікті геолог өз командасын, мамандарын, құрал-жабдықтарды сақтап қала алды. Қиындықтарға тойтарыс беру ол үшін үйреншікті құбылыс болды. Сухан Камалов қатаң тәртіпті, әр нәрсеге есеп беруді талап етті. Ол бұл қиындықтардың уақытша екенін, көп ұзамай бұл кезеңнен өтетініне үлкен сенімділікпен қарады.

Тәуелсіздік жылдары Қарашығанаққа Елбасымыз Н.Назарбаев келеді. Мемлекет басшысы Қарашығанаққа шетелдік инвестиция тарту туралы мемлекет үшін ұтымды шешім қабылдайды. Инвесторлармен келіссөздерді Сухан Камалов өзі жүргізеді. Көп ұзамай Би Джи Групп, Эни, Шеврон, ЛУКОЙЛ және ҚазМұнай­Газ компаниялар құрамына кіретін компаниялар консорциумы кенішті өңдеуге өз жұмысын бастап кетеді. Қазіргі таңда Қарашығанақ кен орны Қазақстандағы газдың 48 пайызын және сұйық көмірсутегінің 15 пайызын өндіреді. Қарашығанақ – үлкен өндіріс орны бола білді. Инвестиция, мыңдаған жұмыс орны және осының барлығының мінсіз жұмыс жасауы Сухан Камаловтың елеулі еңбегінің жемісі.

Сухан Камалов еліміздің мұнай және газ саласында өзіндік із қалдыруымен қатар, бүгінде бұл саланы әрі қарай дамуына өзіндік үлестерін қосып жүрген мұнайшылардың бүтін бір буынын тәрбиелеп өсірген тәлімгер. Орал қаласында геологтар мен мұнайшылардың Даңқ аллеясы бар. Даңқ аллеясына сән беріп тұрған төрт барельефтің бірінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Инженерлік академияның академигі, белгілі геолог Камалов Сухан Мақсұтұлының бейнесі суреттелген. Отан үшін атқарылған қажырлы еңбек ешқашан ескерусіз қалмайды. «Құрмет Белгісі», «Парасат», «ІІ дәрежелі Барыс» ордендерімен және Орал қаласының «Құрметті азаматы» атағымен марапатталған. «Әке көрген оқ жонар» дегендей Сухан Мақсұтұлының екі ұл, бір қызы да әкесінің жолын жалғастыруда.

2018 жылдың 29 желтоқсанында геолог-зерттеуші, кеңестік және қазақстандық ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Сухан Мақсатұлы 83 жасында өмірден өтті. Қазіргі таңда Сухан Камалов есімі тарих беттерінде еліміздің экономикасына жаңа серпіліс берген ірі маман, ғалым ретінде және ерен еңбегі нәтижесінде ел есінде сақтаулы.

 

 

Болат САЙЛАН, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің профессоры, т.ғ.д.

Ернұр ЕДЕНБАЙ, 1 курс студенті

 

Related Articles

  • Гагариннің ғарышқа ұшқанына 60 жыл. Адамзат космосты игере алды ма?

    Юрий ЖИГАЛКИН Гагариннің ғарышқа ұшуына 60 жыл толуына арналған баннер. Санкт-Петербург, 7 сәуір 2021 жыл. Бүгін, 12 сәуір күні адам баласының ғарышқа ұшқанына 60 жыл толып отыр. 1961 жылы осы күні Совет ғарышкері Юрий Гагарин Байқоңыр айлағынан Жер орбитасына ұшқан еді. Осылайша СССР ғарышты игеруде Америкадан озғандай болды. Гагариннің ұшуы АҚШ-қа қалай әсер етті? Алпыс жыл ішінде ғарышты игеру қай деңгейге жетті? Илон Маск космонавтика символына айналды ма? Азаттық радиосының Орыс қызметі осы және өзге де сұрақтарды Джордж Вашингтон университетінің профессоры Джон Лонгсдонмен және Russianspaceweb сайтының жетекшісі Анатолий Закпен талқылады. Америкалықтардың өз ғарыш қаһармандары бар және ғарыш тарихы да бай. Ал Ресей халықаралық ғарыш станциясына жасаған драмалық қиын-қыстау сапарларымен еске түседі. Джон Логсдонның айтуынша, АҚШ-тың ғарышты

  • Әлем алпауыттарының стратегиялық кездесулері неге жиіледі? (Шағын сараптама)

    Наурыздың 18- күні Ақш Сыртқы Істер Министрі Антони Блинкен мен Қытай Сыртқы Істер Министрі Ван И (王毅) Алияскада аса маңызды кездесу жасады. Осы кездесуден соң қос үйекке жіктелгендей болған екі жарты шардың алпауыттары тоқтаусыз стратегиялық кездесулерді бірінен соң бірі бастап кетті. Ақш СІМ’лері Жапон, Корея, Үндістанмен маңызды кездесулер жасап жатқанда 22- наурыз Ресей Сыртқы Істер Министрі Лавров Гуйлиньде Қытай СІМ’і Ван И-мен кездесті. 24- наурыз Түркия СІМ’і Мевлют Чавушоглу (Mevlüt Çavuşoğlu) Брюссельбегі НАТО СІМ’лерінің басқосуында Ақш-тың СІМ Блинкенмен кездесті. 27- наурыз Қытай-Иран Сыртқы Істер Министрлері аса маңызды тарихи кездесу жасады да аса ірі стратегиялы құжатқа қол қойды. Иран осы маңызды келсімнен соң Орталық Азия елдерін бетке алып 7- сәуір біздің

  • КЕНЕСАРЫ ХАН үшін қуанып отыра берудің пайдасы қанша?

    Ресей Қорғаныс Министрлігі Орталық Әскери Окургінің баспасөз қызметі Сәуірдің екінші күні ірі көлемді әскери жаттығулардың алдағы уақытта одан ары жалғаса беретінін айтқанын білесіздер. Орталық Әскери Окург қолбасшысы генерал-полковник Александар Лапин, Орталық Азия аймағындағы 2-ші және 41-ші біріккен жойқын қарулы күштердің қатысуымен де ірі көлемді әскери жаттығулар өткізетінін хабарлаған еді. Қазақ, Қырғыз және Тәжік территориясындағы әскери нысандарды да қамтитын Орталық Әскери Окургтің алдағы ірі көлемді әскери жаттығуы Орталық Азияға көзалартып отырған төңіректегі аймақтық күштер мен державалардың назарын аударатыны анық. Осындай тұста бізге сүйегі әлде-қашан шіріп кеткен КЕНЕСАРЫ ХАН үшін қуанып отыра берудің пайдасы қанша? Сәуір бойы осы “қуаныштың” буымен мәз-майрам бейғам отырғанда Ресейдің біздегі әскери нысандары келелі стратегиялық іс-қимылын жүзеге асырып

  • Қатыш дөңі АЗАПТЫ КҮНДЕРДЕН ҚАЛҒАН ІЗ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ 17-жылдың кезі еді, Патша құлаған. Увқытша өкіметінің құзыры жүріп тұрған кез. Елдің солтүстүгінде де, оңтүстігінде де көтерілістер болып, елдің аласпыран кезді басынан өткеріп жатқан ды. Қаратауды жайлаған Қоңыраттардың арасынан шыққан Қабақан есімді кісі аңшылықпен өмірі өткесін "ҚАПҚАН" атанып кетен. Сол Қабекең ер жеткен ұлы Садақбайды, қызы Хадишаны, сосын он бес шақты жақын туыстарын ертіп, елден бөлініп, Қордай жақтағы Тереңөзек деген шағын көлді мекен екткеніне де бір жылдай болып қалған. Тереңөзектің маңы қалықң қарағай , адам өтетін жер шамалы, өзекке келетін бір ғана жалғыз аяқ жол бар. Қапан аңшы адам аяғы баса бермейтін қуысты мекен етіп отырғанымен, тауға шыққанда , бір шама елдің анда санда Қордай асып бара жатқанын

  • ҒҰНДАРДЫҢ МҰРАГЕРЛЕРІ – ҚОҢЫРАТТАР

    (Қоңырат шежіресіне байланысты шығатын жаңа кітаптарға арналған) Авторы: Көкбөрі Мүбарак Қизатұлы Тәуке ханның тұсында қанаттас отырған рулар топтастырылып, өз тұрған өңірлерідегі жаңа Жүз бірлестігіне кірді. 1456жылы Қазақ хандығы ең алғаш құрылған жер Шу, Талас өзендерінің бойы еді. Міне осы қарашаңырақтың орны мен оның айналасындағы Жетісу, Алатау, Қаратау аймақтарындағы рулар Ұлы Жүз деп аталды. Қазақ хандығы құрылған кезден бастап шешуші рол атқарып келе жатқан іргелі алты ұлыс Орта Жүз болып біріктірілді. Олар Алтай-Ертіс, Тарбағатай, Сары Арқа, Сібір, Балқаш, Сырдың орта ағысы өңірлерін алып жатты. Қазақ хандығының құрамына кейінірек қосылған Еділ-Жайықтағы рулар Кіші Жүз болып топтастырылды. Сол кезде Қоңырат ұлысы Орта Жүз бірлестігіне енді. Бұл қазақ үлкен империяның қарашаңырағында отырған ұлт. Бірлікке

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: