Çehoslovakiyadağı 1968 jılğı oqiğa jaylı jaña reseylik fil'm «Kreml' ideologiyasın engizip, öziniñ qitwrqı äreketteri men sayasatın aqtau üşin tarihi faktilerdi bwrmalap otır» degen ayıptaularğa wlastı.

ÇEHOSLOVAKIYAĞA ÄSKER KİRGİZU JAYI

1968 jılı SSSR-diñ basşılığımen Çehoslovakiyağa äsker kirgizudi däriptegen reseylik fil'm çehtar men slovaktardıñ aşu-ızasın tuğızdı. Mamırdıñ 23-inde Reseydiñ memlekettik telearnası körsetken «Varşava kelisimi. Qwpiyası aşılğan paraqtar» fil'minde azamattardı NATO-dan töngen qauipten qorğau üşin Varşava kelisimi elderi äskerleri Çehoslovakiyağa jiberildi dep körsetip, «Praga köktemi» qozğalısın qarudıñ küşimen basıp-janşudı aqtauğa tırısqan.

Çehiyanıñ sırtqı ister ministri Lyubomir Zaoralek Reseydi tarihtı «öreskel bwrmaladı» dep ayıptap, narazılıq bildiru üşin Resey elşisin şaqırdı. Kreml'ge dostıq niette dep sanalatın prezident Miloş Zemannıñ baspasöz hatşısınıñ habarlauınşa, prezident fil'mdi «Reseydiñ ötirikke tolı ügit-nasihatı» dep atağan.

Slovakiyanıñ sırtqı ister ministri Reseydi «tarihtı qayta jazıp, bizdiñ tarihımızdıñ qaralı tarauı turalı tarihi şındıqtı bwrmalağısı keledi» dep ayıptadı.

MOLOTOV-RIBBENTROP PAKTİSİ

Bıltır Resey prezidenti Vladimir Putin SSSR men nacistik Germaniyanıñ özara soğıs aşpau turalı äri Şığıs Europanı böliske saluğa wlasqan 1939 jılğı paktisinen jaman eş närse körmeytinin aytıp, Europa jwrtın qayran qaldırğan.

Vladimir Putin Mäskeude tarihşılarmen kezdesuinde: «Sovet Odağı soğısqısı kelmese, mwnıñ nesi ayıp? Ol kezde sırtqı sayasat ädisteri osınday bolğanın irgeli zertteuler körsetui tiis» dep mälimdegen.

Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) men Germaniya kancleri Angela Merkel'. Mäskeu, 10 mamır 2015 jıl.

Ötken ayda älgi paktini tağı qorğaştay söylegen Vladimir Putin Germaniya kancleri Angela Merkel'men kezdesu qorıtındısına arnalğan brifingte SSSR bwl kelisimge sovet diktatorı Iosif Stalin Batıs elderimen antigitlerlik koaliciya qwruğa «birneşe märte tırısqanına» qaramastan, «gitlerlik Germaniyamen şayqasuğa jalğız qaldırğanın tüsingen kezde» qol qoydı dep mälimdedi.

Angela Merkel' bwğan jauap retinde Molotov-Ribbentrop kelisimine qosımşa Stalin men Gitlerdiñ Şığıs Europanı ıqpal etu aymaqtarına bölip alu turalı kelisken qwpiya hattama barın ayttı. Bwl kelisim Gitlerdiñ 1939 jılı Pol'şağa, al keyingi aptalarda Sovet Odağınıñ Şığıs Pol'şağa basqınşılıq jasauı men 1940 jılı Baltıq jağalauı elderin okkupaciyalap aluına negiz bolğan.

«GITLER 1939 JILĞA DEYİN JAQSI ADAM BOLĞAN»

Bıltır Reseydiñ «Ukrainanı neonacister jaulap aldı» degen baybalamı qızıp twrğan twsta kreml'şil reseylik gazet Gitler Sovet Odağına qarsı soğıs aşqanğa deyin şın mäninde «jaqsı adam» bolğan» degen sarında maqala jariyalap, jwrttı qayran qaldırğan.

Gitlerdiñ Çehoslovakiyanıñ Sudet oblısın anneksiyalauı men Putinniñ Qırımdı anneksiyalauı arasındağı wqsastıqtı teristegen «Izvestiya» gazetindegi maqalada «1939 jılğa deyingi Gitler men 1939 jıldan keyingi Gitlerdi ajırata bilu kerek» dep jazılğan.

«Demokratiya jäne ıntımaqtastıq institutı» ÜEW N'yu-York keñsesi basşısı Andranik Migranya. Erevan, 4 qırküyek 2014 jıl.

Maqala avtorı – 2007 jılı Vladimir Putinniñ basşılığımen qwrılğan «Demokratiya jäne ıntımaqtastıq institutı» ükimettik emes wyımınıñ N'yu-York keñsesi basşısı Andranik Migranyan «bir tamşı qan tökpesten» Germaniya, Avstriya, Sudet jäne Memel'di biriktirgeni üşin Gitlerdi maqtağan. «… Eger Gitler mwnımen toqtağanda joğarı klastı sayasatker retinde öz eliniñ tarihında atı qalar edi» dep jazadı Andranik Migranyan.

Sınşılar Gitlerdiñ 1939 jılğa deyin konclager'ler aşu, «ariy näsildi emesterden» tazartu şaraları, gestapo qwru men 1938 jılğı «Hrustal' tüni» qandı büligi siyaqtı jasağan eñ swmdıq qılmıstarınıñ keybirin Andranik Migranyanniñ esine salğan.

«​QIRIM – ORIS ÖRKENIETİNİÑ BESİGİ»​

Resey prezidenti Vladimir Putin Qırımdı orıs örkenieti besigi retinde sipattap, ukrainalıq bwl tübekti Reseydiñ basıp aluın aqtauğa köp küş salıp keledi. Jeltoqsan ayında ol halıqqa joldauında «islam men iudaizm dinin wstanatındar üşin Ierusalimdegi Hram tauı qanday qasietti bolsa, Resey üşin Qırım da – orasan zor örkeniettik jäne qasietti mäni bar orın» dep mälimdedi. 10-ğasırda Qırımda şoqındırılğannan keyin wlı knyaz' Vladimir Kiev Rusin pravoslavie dinine köşirdi dep sanaladı. Biraq anneksiyanı aqtaudıñ bwl logikası dau tuğızadı, öytkeni Kiev Rusin şoqındıru Resey memleketi siyaqtı, Ukraina memleketiniñ de irgesin qalağan.

Resey 1753 jılı Qırımdı Osman imperiyasınan alğaş tartıp alğanğa deyin Qara teñizdegi tübekti türli halıqtar mekendegen. Eki jarım mıñ jılday bwrın tübekte grek koloniyaları bolğan. Ol jerde Qırımnıñ bayırğı halqı sanalatın äri 2014 jılğı anneksiyadan keyin qısımğa wşırağan Qırım tatarları da twrğan.