Саясат

Өз туын өзектен тепкендер

kerey.kz

 |  Jun 19, 2015

Таласқа түссе жан мен ту,
Жан емес маған керегі –
Көк тудың желбірегені.

Осы әндегі таласқа түсіп отырған тудың тағдыры талайдың жанына батып жүргені белгілі. Алайда «жан емес маған керегі, Көк тудың желбірегені» болмай тұр. Жуырда Алматы қаласының Абай мен Гагарин көшелерінің қиылысында жалау сатып жүрген азаматты байқап қалдым. Қолында Қазақстан жалауымен қоса, Ресей туын ұстап алыпты.

Әңгімеге тартайын десем сөйлей алмайтынын білдіріп, ымдап көрсетті. Сосын сол маңда орналасқан саябақтағы орындыққа жайғасып, екеуміз ымдап болса да біраз әңгімелестік. Жігіт бұл жалауларды Қытайдан әкеліп сатады екен. Оның айтуына қарағанда, Алматыдағы «қазақстандық» өзге ұлт өкілдері мемлекеттік жалауымыздан гөрі терістік көршіміздің туын сатып алғанды жөн көреді. Оған «қазақ жерінде өзге елдің туын сатуға болмайтынын» ыммен түсіндірдім. Түсінген болуы керек, 2-3 күннен бері сол маңнан жігітті көрмей жүрмін. Өскеменнің Галина есімді тұрғыны өз саяжайындағы көкөністерін жаңбырдан қорғау үшін еліміздің бірнеше туын жинап алыпты. Оларды қайдан алғаны белгісіз. Алайда қызанақты жаңбырдан қалқалау үшін жалаудан басқа заттарды пайдаланса да болар еді ғой. 1993 жылы 15 қараша күні төл ақшамыз – теңге жарыққа шыққанда тағдырын тарихи отанымен байланыстыратын талай «қазақстандықтар» теңгемізді атауға намыс­танып, «рубль» деуші еді. Бүгінде мемлекеттік жалауымызға да осылай қырын қарайтын «қазақстандықтар» жеткілікті.

Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты «kz 844 AH 13» мемлекеттік нөмірлі қоқыс таситын көліктің жұмысшылары мемлекеттік тумен қоқыс тасып жүргені анықталды.

2007 жылы 4 маусым күні қабылданған еліміздің «Мемлекеттік рәміздер туралы» Конституциялық Заңының «Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туын және басқа да туларды Қазақстан Республикасының аумағында бiр мезгiлде пайдалану» туралы 5-бабында былай делінген:
«1. Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туын шет мемлекеттердiң, қоғамдық бiрлестiктердiң және басқа да ұйымдардың туларымен бiр мезгiлде көтергенде (тiккенде, орналастырғанда) Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туының көлемi басқа тулардың көлемiнен кiшi болмауға тиiс.
Бұл ретте Қазақстан Республика­сы­ның Мем­лекет­тiк Туы басқа тулар­дан төмен орналастырылмайды.
2. Қоғамдық бiрлестiктердiң және басқа да ұйымдардың тулары Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туымен бiрдей болмауға тиiс».
Заңның осы бабына тағы бір үшінші тармақ жетіспей тұрғандай көрінеді. «Елімізде шет мемлекеттердің туын пайдаланғанда Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жалауы қатар қолданылады» деген 3-тармақ енгізілсе, өзге елдің жалауын көтерген азаматтардың саны азаяр ма еді?!
Еліміздегі өзге ұлт өкілдері жалауымызды менсінбейді деп өкпелеп отырғанда қалың қазақ тұратын Шымкент қаласындағы қоқыс тасып жүрген «қарагөздеріміз» мемлекеттік туымызды кенеп қаптың орнына пайдаланып, қорлағаны жанымызға қатты батты. Әрине, кінәлілер жазасын алар, алайда мұндай жағдай үнемі қайталанып келеді. Былтыр Алматы қаласында жүк таситын көлік жүргізушісі көк туымызды қоқыс жабуға пайдаланып, әкімшілік жауапқа тартылған болатын. Елімізде жыл сайын 4 маусым Мемлекеттік рәміздер күні мерекеленеді. Алайда осы мерекенің қарсаңында осындай келеңсіз жәйттер жиілеп кетеді. Неге?

2015 жылы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген «Еліміздің әкімшілік құқық бұзушылық» туралы Кодексінің мемлекеттік рәміздерге қатысты баптары:

1. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасын және олардың бейнелерін заңсыз пайдалану, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнін Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын бұза отырып пайдалану және орындау – екі жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.
2. Мемлекеттiк рәміздерді пайдалану мiндеттi болып табылатын жағдайларда оларды пайдаланбау – лауазымды адамдарға екі жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.
3. Осы баптың бірінші және екінші бөліктерінде көзделген, әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер – төрт жүз айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

Мұрат Ахмадиев, Мәжіліс депутаты:

– Өз басым Қазақстанда жат елдің туын көтеруге мүлдем қарсымын. Мұндай жағдай басқа елдерде жоқ. Тәуелсіз Қазақстанның аумағында тұрып, қалайша жат елдің туын көкке көтереді. Меніңше, осы мәселені реттейтін заңға өзгеріс енгізіп, басқа мемлекеттің туын көтеруге қатаң тыйым салыну керек деп санаймын. Көк туымызды қорлаған оқиғалар көп. Жуырда Шымкентте тағы қайталанғанына куә болдық. Мұндай масқараны болашақта болдырмау үшін «мемлекеттік рәміздер туралы» заңымызға өзгерістер енгізу керек. Мәжілістегі бірқатар әріптестерім бұл мәселені қолдайды. Олай болса, сол заң жобасын күтеміз. Жылдың соңына дейін Мәжіліске 100-ден астам заң жобалары келіп түседі. Соның ішінде «Рәміздер туралы» заң жобасы да бар.

Тұрсынбек Өмірзақов, Мәжіліс депутаты:

– Рәміздерді қорлауды тоқтата алмай отырмыз. Себебі заңымыз қатал емес. Әрине, тудан қоқыс жинайтын қап жасаған адамды түрмеге қамаудың қажеті жоқ. Осыған орай менің бір ұсынысым бар: рәміздерді қорлаған адамға аса мол мөлшерде айыппұл салуымыз керек. Айыппұлдың көлемі жүздеген айлық есептік көрсеткіш болғаны жөн. Біріншіден, бұл туды қорлағандарға үлкен сабақ болады. Екіншіден, бюджетке айтарлықтай қаржы түседі.

Шұғыл тексеру жұмыстары нәтижесінде Шымкент полицейлері мемлекеттік туды аяқасты еткен екі жұмысшы мен жүргізушіні қолға түсірді. Осы келеңсіз жайтқа байланысты қала әкімінің баспасөз қызметі арнайы баспасөз мәслихатын өткізді.

Кала әкімінің баспасөз хатшысы Нұрлыбек Жеңісбектің мәлімдеуінше «оқиға қаланың Әл Фараби ауданында болған. Қоқыс таситын «844 АН 13» нөмірлі жүк көлігі «Бек-Асыл Сервис» ЖШС-ға тиесілі. Қылмыстық кодекстің 372-бабына сәйкес еліміздің мемлекеттік рәміздерін қорлау 2000 айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде айыппұл салумен немесе сол мөлшерде түзеу жұмыстарын атқаруы­мен, әйтпесе 2 жылға дейінгі бас бос­тан­дығын шектеумен, не сол мерзімге бас бостандығынан айырумен жазаланады».
Көк туды қорлағандар қоқыс жинайтын «Бек-Асыл Сервис» компаниясының жұмысшылары екені анықталғанымен, мемлекеттік рәмізді қоқыс жәшігіне тастаған мекеме әлі іздестіріліп жатыр. Көліктің 49 жастағы жүргізушісі мен 41 және 29 жастағы жұмысшыларына қатысты қылмыстық іс қозғалды. Қазір олардан жауап алынуда. Тергеу кезінде серіктестік қызметкерлері өздерінің кінәсіз екенін айтып ақталды. Айтуларынша, сол жерде құлап жатқан мемлекеттік тудың үстіне қоқыс шашылып кетіпті. «Біз, керісінше, туды тазаладық» дейді күдіктілер. Әрекеттері суретте анық көрініп тұрса да, олар кінәсін мойындаған жоқ. Жауапкершілікті арқалағысы келмесе де, олардың әрқайсысына ірі көлемде айыппұл салынуы мүмкін.