Зуқа батыр ұлы Қажы Сауатағзам (1928-2016)

| Nov 29, 2016

Қажы Зуқаұлы Қажы Сауатағзам (1928-2016) Дүниеден Озды:
Зуқа Батырдың кенже ұлы Қажы Сауатағзам атамыздың қазасына орай тарихи қысқаша жинағымды нұсқап кетейін.
Алтай-Көктоғай ауданында дүниеге келген Сауат Қажы, әкесін жау алғанда бесіктегі бала екен. Зуқа Қажы ахырғы ахуалын сезіп, ажалының жау қолынан болатынын біліп Белқұдыққа шет қонып отырады. Сонда бала-шаға, туыс-туғандарының ішінде қолтығының астынан шықпай қасында қалғандар болады. Қалың әскер таң ата бергенде бір қоралы киізүйді оққа ұстайды. Осында қаза тапқандардың ішінде Сауат Қажының ағасы Мәулүт Шәріп (1926-1929), әпкесі Қамаря, үлкен шешелерінен Мықия, Назар (Білжәй) ұлы Насырдың әйелімен екі баласы, Жарылқасын деген бір жігіт, Бітімші деген бір бала, Зуқаұлы Шәмидің Намазбай, Азанбай деген қайынінілері осы қанды қырғында қаза табады. Тағы бір қайынінісі Сыбанбай /Керей-Молқы/ және Батыршаұлы Имамбай тайқазанның астына кіріп жан сауғалайды. Зуқаның інісі Дәкен де осында оққа ұшқан делінеді. Зуқа Батырдың жігіттерінен Тоқажан деген қарулы палуан, әскерлер кетіп болған соң еңгезердей қалған бір әскермен жекпежек алысып, ұзақ уақыттан кейін аяғында екеуі де талықсып барып жан үзеді.
Осында аман қалған Зуқаұлы Шәмидің зайыбы Қуанқызы Баян әжемізден естіп, үлкендеріміздің айтуы бойынша мылтық дауысынан бесіктегі балалардың өзі үрейі ұшып жылай алмапты. Жас нәресте Зуқаұлы Сауат, Сұлтан Шәріпұлы Әнуар және Шәмиқызы Шінән осы үйлердің ішінде бесікте бөлеулі жатып аман қалыпты. Бұлармен бірге құтылғандардың ішінде жүгіріп жүрген бес жастағы Зуқаұлы Қизат (1924-1999) бар екен. 1929 жылы болған осы қанды қырғында 53 кісі шейіт болады.
Соғыстан шыққан адам жанға “қази” делінеді. Бесіктегі сәби шағында қази болып өсіп, тоқсанның торабына келіп төсек тартып жатсада есінен танбай, иманынан жаңылмай отырып әкесі Зуқа құсап, таңатар “Зуха” (Сәске) мезгілінде жаратқанға жанын тәсілім етеді. Қажы Сауатағзам атамыз сауатты оқымысты кісі еді. Аллаһ алдынан жарылқасын.

Kuddüs Çolpanның facebook парақшасынан алынды

Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
КӨКБАЙ АТА ШЫҒАРМАЛАРЫ – ҚАЗАҚТЫҢ ӨРКЕНИЕТТІК ӨРЕСІНІҢ АЙҒАҒЫ

kerey.kz

Адамның бәрі бірдей емес. Ақыл-ойы еркін, мәнді, құнды дүниелер туғыза алатын, жасампаздық қуаты зор адамдар болады. Сол сияқты өркениеттік әлеуеті (потенциалы) зор халықтар болады. Ондай қасиет өзіндік құндылықтар жүйетін жасай алатын, ешкімге ұқсамайтын, терең тамырлы руханияты бар халықтарда болады. Қазақтың бүкіл тарихы мен мәдениеті біздің сондай халықтар санатына жататынымыздың айғағы. Сондай айғақ Абайдың ақындық мектебінің көрнекті өкілі Көкбай Жанатайұлы шығармашылығында молынан табылады… Кеше Семей қаласындағы Абайдың қорық- музейінде Көкбай Жанатайұлының 165 жылдығына арналған “Абайдан сабақ алдым бала жастан” атты әдеби кеш өтті. Зал белгілі абайтанушы, профессор Жандос Әубәкірдің тағылымы мол, әсерлі баяндамасын ерекше ынтамен тыңдады. Спикерді тыңдап отырып: “Біз Көкбайды тіпті білмейміз деуге болғандай екен ғой… Кейде тіпті жеңіл, үстірт
Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған арғы беттің көрнекі тұлғалары мен зиялы қауым өкілдері

kerey.kz

Арма әлеумет! 31 мамыр саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Осыған байланысты іргелес елдерде соның ішінде Шығыс Түркістан өңірінде өмір сүріп жатқан Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік һәм мәдени тарихын танып біліп жүргеніміз артық болмас. Алдымен суреттерге түсініктеме: Бірінші сурет: Шыңжаң өлкесінде 1934-44 жылдары өлке губернаторы болған Шэн Шицайдың (盛世才) бейнесі. Екінші сурет: Тайвань Тайпэйдегі Шэн Шицайдың мазары. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барғандағы естелік. Ол туралы естелікті кейін оқисыздар. Үшінші сурет: Шыңжаң өлкесі Құмыл аймағының аймақ губернаторы болған Жолбарыс Бег-тің мазары. Тайвань Тайпэй қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барып қайттым. Төртінші сурет: 1944 жылы ұлт-азаттық көтерілісшілері Құлжа қаласын азат қылған соң қала
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Ел қорғаны – Алмат Сардар

kerey.kz

Сардар Алмат Тобабергенұлы – өз дәуірінде ел басқарған, беделді тұлғалардың бірі болған. Ол Ырғызда болыс қызметін атқарып, халық арасында сыйлы адам ретінде танылған. Алмат Тобабергенұлының ерлік пен елдік тоғысқан дара жолын кейін балалары Самырат пен Төремұратта жалғыстырды. Ал оның шөбересі Ғалымжан Әбдісаламов Еуропа мен Орта Азияға танымал қазақтан шыққан тұңғыш скрипкашы болған. ХІХ ғасырдың басында дүниеге келіп, сол ғасырдың соңғы он жылдығында өмірден өткен алмат Тобабергенұлы басындағы билігі мен беделін елінің игілігіне, жұртының тұрмыс-тіршілігіне арналған өз заманының айтулы тұлғаларының бірі еді. «Аржағы да атақты ер…» Тағы бір жүз жыл әрі жылжып, ХVІІІ ғасыр тарихын парақтасақ, ол кезеңде ел басынан өткен қайғылы оқиғалар көп болғанын көреміз, «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» халқымызды