| 
  • Twlğalar

    «BABAĞA QWRMET – WRPAQQA MİNDET»

    Qazaq halqınıñ wlt-azattığı jolında bar ömirin sarp etken qazaqtıñ batır wldarınıñ biri Däuit Asauwlınıñ tuğanına biıl 230 jıl. Osığan oray, bahadürdiñ wrpaqtarı babamızdı eske alıp, Almatı oblısınıñ Qarasay audanında as bergen bolatın. Türli sebeptermen bara almay qalğan bir top mañğıstaulıq ağayındarğa, astı wyımdastıru komiteti estelik medal'darı, qwrmet gramotaları men bağalı sıylıqtarın berip jibergen. Al amanattı orındağan Aqtaulıq Sali Abdullaev pen Qoñıratbay Ispanov bastağan el ağaları, esimderi wmıt qalmağan batırdıñ wrpaqtarına şahardağı meyramhananıñ birinde tiisti marapattarın tabıstadı. Ayta ketu kerek, asqa elimizdiñ Aqtöbe, Oral, Mañğıstau, Atırau, Almatı, Astana, Qızılorda, Şımkent, Qarağandı, körşiles Özbekstan, Türkmenstan, Reseyden kelgen ağayın-tuıstar bas qostı. Asqa qatısqan adam sanınıñ esebi joq. Sonımen qatar, Qaskeleñ qalalıq üyinde ğılımi-ädistemelik

    39
  • Ruhaniyat

    Sağat pen Şärban

    Sağattıñ sanalı ğwmırı, oylap otırsaq, qazaqtıñ bir dramalı jıldarına döp kelipti. Eger de Sağattıñ közinşe qızıl imperiya qazaq qızdarın şaştan süyrep, işten tepkilemegen bolsa, qazaqtıñ betine Kreml' külli älem aldında «wltşıl» dep küye jaqpağan bolsa, 1991 jılı tamızda täuelsizdikke degen wlt ümitine GKÇP bwlt üyirmegen bolsa, onda, kim biledi, Sağat sınşı osınau alıp imperiya qwlar şaqta oranğan alauğa janıp ketpey aramızda esen-sau jürer me edi… Alayda adamdı zaman ilemek. 86-jıl. Jeltoqsan. Wlt namısı alañda it jırtqan teridey ilendi. Qızdarımızdı qızıl imperiya kerzi etikpen tepkilep jattı. «Mwndaydı körgenşe şıqqır közim nege şıqpadı!?» dep ah wrdıq. Qanımız basımızğa şapşıdı. Şiırşıq attıq. Qızıl jaudıñ qolında öluge dayar twrdıq. Iza jası betimizdi judı. Şapşañ

    23
  • Tarih

    Asqar Tatanaywlı: Qazaq handığınıñ qwrıluı häm Abılay han

    Asqar Tatanaywlı (1906-1996) Qıtay eliniñ Altay jerinde ömir sürgen asa şejire häm bilimpaz twlğa. Qıtay Halıq jazuşısı (1988). 20 jıl aydauda bolğan qayratker. Öziniñ sanalı ğwmırında ağartuşılıqpen aynalısqan. 1933 jıldan bastap Altay jerinde wstazdıq etti häm Ahmet Baytwrsınov älipbiin qoldanıp twñğış gazet şığardı. Sonımen qatar köptegen dastandar jazdı. 1980 jıldardıñ ortasında «Tarihi derek, keleli keñes» attı tarihi-monografiyalıq eñbeginde alğaşqılardıñ biri bolıp qazaq handığı jaylı derekterdi jazadı. Atalmış tuındıdan üzindi wsınıp otırmız. 12-13 ğasırda däuirlegen Şıñğıs han jäne onıñ wrpaqtarı orta aziyanı, qazaq dalasın jaulap alıp, wzaq uaqıt ükim sürgennen keyin, 14-ğasırdan bastap älsirey bastadı. Orta Aziya halıqtarı öziniñ bayırğı ielik wqıqtarın qayta qalıptsatıruğa kiristi. Şıñğıs hannıñ nemeresi Batu jäne onıñ

    23
  • Tarih

    Kögeday

    Abaqkerey Batırı bar el jaudan qorıqpaydı. Şeşeni bar el daudan qorıqpaydı. Töresi bar el hannan qorıqpaydı. Jänibek Berdäuletwlı. Joñğarmen soğıs ayaqtalıp, qazaqtıñ birikken qosınınıñ tarap, är ru öz jüyesin küyttep ketken jağdayda, Altay men Sauırdıñ Resey men Qıtaydıñ memlekettik sayasatına tartıluına baylanıstı bwl ölkede qonıstanu üşin Jänibek bastağan Abaq Kerey qauımı birqatar tüyindi mäselelerdi şeşui qajet boldı. Birinşiden, bwrınğıday bıtırañqı rulardıñ jay ğana jiıntığı bolmay, bir ortalıqqa toptasqan qauımğa aynaldı. Ol üşin rulardıñ sanı on ekige jetkizilip, olar bir atadan tarağan qanı bir tuısqandar degen qağida nasihattaldı.  Bwrın Nayman men Kerey teñdes, biraq Şıñğıshannıñ qırğınınan azayıp, tozıp ketken Merkit ruın qatarına alıp, Jastabanmen qonıstas bolıp kelgen Sarıbas äuletterin jäne Naymannan

    43
  • Twlğalar

    Jäke bidiñ aytqandarı

    Jäke Qoytanwlı 1830 jılı  qazirgi Zaysañ öñirinde ömirge kelip, 1914 jılı QHR dıñ altay öñirinde dünieden ötken. Abaq kereydiñ Merkit ruınan şıqqın ädil bi, tapqır şeşen. 1883 jılı 800 üy merkit ruın bastap Sauır tauına barıp qonıstanğan, sol rudıñ ükirdayı bolıp saylanğan. Kerey, Nayman taypalarına törelik aytıp, bi bolğan. Türli dau-damaylarda ädildigimen közge tüsip, “kereydiñ Jäkesi, merkittiñ äkesi” atanğan. Biz bügin Jäke bidiñ el arasına keñinen tarağan tapqır sözderi men ädil bilik aytqan añızdarın el nazarına wsınıp otırmız. Tarbağataydıñ jambılın salğanda Tarbağatay gubernatorı hat jazıp, kereyden kömek swraptı. Kerey bileri Mämi men Qara Ospan aqıldasıp, Tarbağataydan bölinip şığudı oylap, Qara Ospan: «kereyden järdem bergizbeymin» dep, Mämi «järdemdeseyik» dep, sonımen kerey ekige bölinip, «äli birlikke

    44
  • Tarih

    Qajımwqanğa qoldau körsetken ekeu

    Osıdan birer jıl bw­rın Astana qalasına jol tüsip, biraz kün bas şahardı araladım. Qala­dağı mädeni, tarihi eskert­kişterdi tamaşaladım. Sol uaqıtta özim kuä bolğan jaylardıñ işindegi böle-jara aytarım äygili jazuşı, qoğam qayratkeri, bärimizge bala jasımızdan öziniñ «Toqaş Bokin» romanımen tanıs Zeyin Şaşkinniñ şañırağında qonaq bolğanım der edim. Jazuşınıñ zayıbı Mä­riyam Nwrlanqızı jası seksen jetige kelse de äli künge sergek, şiraq, ba­quat­tı küyde eken. Ol kisi ken­je qızı Güljan men küyeu balası Erbolattıñ qo­lın­da, solardan tu­ğan kişkentay jien neme­re­lerine es bolıp, tirlik ke­şip jatır. Meniñ bwl üyge tap bolğanım da sol Er­bolattıñ, Kürşim audan­dıq mädeniet bölimin 18 jıl basqarğan belgili öner ardageri Qabdolla Twrarovtıñ kenje wlınıñ arqası edi. Kürşimge bir kelgeninde Erekeñniñ:

    142
  • Köz qaras

    ÄDEBIET TURALI SOÑĞI PİKİRTALASQA QOSARIM

    Aqın-jazuşını “adam janınıñ injeneri” dep atap, şığarmaşılıq demalısqa jiberip, päter bölip, qalamaqı tölep, jeke şığarmaşılığın byudjet qarjılandıratın mamandıq qılıp, kommunistik moral' men ideologiya nasihatşılarına aynaldırğan sovet rejimi endi qaytıp kelmeydi, “baldar”. Aqın-jazuşılıq mamandıq ta emes, künköris käsibi de emes, ideologiya qwralı da emes, bilik ökilderi bir-jerden ekinşi jerge op-oñay köşirip ala qoyatın, ya quıp jibere salatın läppay qızmetker de emes. Bwl – söz şeberiniñ talantı wştalğan sayın, qabileti küşeygen sayın, bilimi tereñdegen sayın negizgi mamandığı men negizgi käsibin ığıstırıp şığarıp, tabiği türde häm şabıttıñ, häm künköristiñ sarqılmas közine aynalatın, eñ bastısı älgi şeberge täuelsizdik sıylaytın erkin şığarmaşılıq. Sayasi-ekonomikalıq, äleumettik-mädeni erekşelikteri bölekteu bolsa da, “jaqsımen salıstırıp, jaqsığa wmtılu” principimen Batıstağı öz

    64
  • Ruhaniyat

    ABAYDIÑ TUĞAN KÜNİNE ORAY BİR SÖZ

    Otarşı “aq patşanıñ” şendi şekpeni üşin (keyde tipti ülken kümis tabaq pen artıq qadaq küriş üşin) töreleri wsaqtalıp, batırları bir-birin şauıp, soñğı handarın wstap berip, “zar-zaman” jırauları eski izdi şiırlap, az-maz ziyalısı ya şoqınıp, ya bilim izdep şetke ketip, Batıstağı ağartuşılıq pen industrializaciyadan maqwrım qoğamı köşpeliden agrarlıq qwrılımğa ötip ülgermey jatqan alasapıran bir zamanda qazaq arasında Abay tuadı. Öz zamanındağı ğılım men tehnologiyanıñ, poeziya men muzıkanıñ barlıq ozıq ölşemderin qoy qwrttap, jılqı jusatqan auıldıñ işinde otırıp, aqılğa sıymaytın qanday da bir tılsım jolmen boyına siñiredi. Öz ortasınan kem degende jartı ğasır ozıq öleñ qalıptarın qwyadı, qazaqı boyauı bar ädemi romanstar jazadı, Batıs pen Reseydiñ äleumettik-sayasi oy alıptarın qazaqşa söyletip, üzdik

    49
  • Köz qaras

    ABILAY HANNIÑ TEGİ JÄNE TUĞAN-ÖLGEN JILDARI

      Qazaqtıñ dañqtı hanı, «üş jüzdiñ balasınıñ atın basın bir kezeñge teñegen», «on san Alaş balasın auzına qaratqan» Abılaydıñ şıqqan tegine, onıñ tuğan-ölgen jıldarına qatıstı birtalay swraqtar bar-dep jazdı  e-history.kz.                                                                                                                                                                

    244
  • Twlğalar

    JAT JERDE QALĞAN QAZAQTAR

    Keñestik jıldarı qazaq halqına qarsı jasalğan bol'şevikterdiñ zwlımdıq sayasatınıñ qwrbanı bolğan  talay mıñdağan, milliondağan qazaqtıñ süyegi atajwrtınan tıs jerlerde, jat jwrtta qaldı. Äsirese, bol'şevikterdiñ qoldan wyımdastırğan  1929-1933 jıldarğı aşarşılıq kezinde qazaq jerinen auıp, şetelderge bas sauğalağan talay  qazaq sol jaqta ölim qwştı. Köbi kömusiz ien dalada qaldı. Biraq bizdiñ aytpaq bolıp otırğanımız, «Wlı Otan soğısı» dep atalatın Germaniya men SSSR arasındağı 1941-1945 jıldarı Ekinşi düniejüzilik soğısqa qatıs­qan talay bozdaqtıñ elge qaytpay, jat jwrtta qalğanı. «Soğıs twtqı­nı» atalğan osı qazaqtar soğıs bit­k­en soñ «elge qaytsaq, stalindik terrordıñ qwrbanı bolarmız» degen qauippen Germaniyada qaludı jön sanaydı. Olardıñ köbi «Tür­kis­tan legionı» qwramında boldı. Kezinde Mwstafa Şoqaydıñ köme­gi­men nemis konclagerlerinen bo­san­ğan osı azamattardıñ keybiri

    91
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: