| 
  • Tarih

    Goloşekindi qwlaq-şekeden wrğan Jalau Mıñbaywlı turalı bilesiz be?

    Memleket qayratkeri Jalau Mıñbaywlınıñ tuğanına 125 jıl 2016 jıldıñ qısında birinşi ret Mañğıstau jerinde boldım. Jalau Mıñbay eskertkişine tağzım etip, osı kisiniñ atındağı mektep oquşılarımen jüzdestim. Biıl küz memleket qayratkeriniñ tuğanına 125 jıl toladı, sonı qalay layıqtı etip ötkizudi jergilikti bilikti azamattar oylastıra bastaptı. Mağan qolqa saldı. Kaspige betimdi juıp twrıp, Jalau ömir sürgen uaqıtqa iştey biraz oy jügirttim. Bol'şevikterge tek partbilet şeñberinde qaramay Abay aytqan «Istıq qayrat, nwrlı aqıl, jılı jürek» twrğısınan da qarau kerek-au degen wstanım bezbenine salıp bayqadım. Iä, el azamattarı arasında erteden tülep, 1916 jılğı wlt azattıq köterilisi kezinde bas kötergen, 1917 jılğı Qazan töñkerisinen keyin Täuelsizdik degen wranğa aynalğan Alaş ideyası el biligin bol'şevikter zañsız

    302
  • Twlğalar

    Eki ğasır saqtalğan batır şapanı

    «Jeti atasın bilmegen jetimdiktiñ belgisi», «Jeti atasın bilmegen jetesiz»… Aytuğa ğana oñay sözder ärine. Qağıs estigen bolıp qwlaqpen tıñdağan adamğa qazaqtıñ köp maqalınıñ biri siyaqtanğanımen, sanağa siñirip mimen tıñdağan adamğa bwdan artıq auır, bwdan artıq aşşı söz joq. «Qwlaqpen emes mimen tıñda..»deytin mwndayda qazaq satirasınıñ atası Ospanhan Äubäkirov . «Qazaq ruğa bölinbeydi, rudan qwraladı» deytini bar, «jüzge bölingenniñ jüzi küysin, ruğa bölingen u işip ölsin» degen haharman atamızdıñ. Öz şıqqantegin, öz äuletin bilu keyingi wrpaqqa wğındıru, üyretu degen söz wlttıq sanadan rulıq sananı joğarı qoyu degen söz emes. Jañağı jetesiz jetim atanbauı üşin. Eñ mañızdısı tektilikti tu etip, qan tazalğın saqtau üşin. Jeti atasın jetik meñgergen jetkinşek jar tañdağanda jaza

    216
  • Twlğalar

    Müsirepov bağalauındağı Mağauin

    «Bwl Mwhtar turalı birinşi aytpağım — onıñ jastar qatarında sanalatın kezeñi bwdan edäuir jıl bwrın ötip ketken eken. Bizdiñ sınşılar ol jaydı kezinde-aq körgen bolar, men özim keşirek körip qaldım. Onıñ alpısınşı, jetpisinişi jıldarı jazğan äñgime, povesteri qalam wşı ötkir, är sözdiñ işki-tısqı en tañbasın, qat-qabat sırı barın sol kezde-aq tanıtıptı. Mwhtar Mağauinniñ sol twsta jazğan “Äyel mahabbatı”, “Kütpegen kezdesu” siyaqtı äñgimelerin, “Qara qız” siyaqtı povesin oqığan sınşı, ne bolmasa zamandas dostarı sol küni-aq avtordı qwşaqtap qwttıqtağan şığar dep oylaymın. Öz basım sol dostar quanışınıñ işinde bolmağanımdı ökiniş etkendeymin. Pendeşilik tağı… Mwhtar Mağauin ana tilimizdiñ baylığın, oralımdı, astarlı, äri ot jalındı, äri näzik te biyazı boyau-sırların alğaşqı adımdarınan bastap-aq meñgerip

    184
  • Twlğalar

    QALIHANDI JABILIP WRIP, QABIRĞASIN SINDIRĞAN ORISTARDI OLJAS ITŞE TEPKİLEGEN EKEN…

    Oljas Süleymenovtiñ nayzağay namıstı azamat ekenin köpşilik biledi. Ol şığarmaşılığı men ğılımi zertteuşilik jolında türki näsiliniñ ornı ämända törde ekenin däleldey bildi. Zamandastarına, bauırlarına jasağan qamqorlığı, jomarttığı men namısın jırtuı da talay äñgimeniñ jügi. Sonday oqiğanıñ birin qazına tildi qalamger, äygili dramaturg, Memlekettik sıylıqtıñ iegeri Qalihan Isqaq “Kelmes künder elesi” roman-essesinde bılay suretteydi. Ol kezde jazuşı Mäskeude ädebiet institutında bir top qazaq qalamgerlerimen qatar oqıp jatsa kerek. “Bir küni keşqwrım bölmeme suretşi Idırıs Qarsaqbaev kirip keldi. Bir közi şodırayıp isip ketken. Kelinşegi Sara lağman sozıp, meni şaqırıp kel dep jwmsap jiberse kerek. Litinstitutta oqitın aqınsürey Predreev, Ivanov bastağan bes jigit baspaldaqta kezdesipti de temeki swraptı. Idırıs şılım şekpeytin. Jönin aytsa,

    334
  • Tarih

    Seksen jıl bwrın şabılğan bäyterekter

    Bıltır jäne biıl «ülken terror» dep atağan qandı sayasi quğın- sürginderge 80 jıl toladı. Sonımen qatar, Alaş ükimetiniñ qwruına, Alaş memleketiniñ tuınıñ köteruine de, Qazan töñkerisi men keñes ükimetiniñ ornalastıruına da bir ğasır toldı. Stalindik qızıl terror Alaş ziyalıların da, keñes ükimetti ornalastırğandardı da ayağan joq. Eki-üş jıldıñ işinde qazaqtan şıqqan bilgender qızıl qırğınğa wşırdı, köbisi atıldı, atılmağandarı abaqtıda, lager'de temir tordıñ ar jağında azap tartıp dünieden ötti. «37-şi jıl» degen söz sayasi quğın-sürginderdi bildiretin qanattı sözine aynalıp ketti. Şınımen, Şäkärimdey, Jüsipbek Aymauıtovtay Alaş azamattarı odan jeti bwrın atılsa dağı, Jaqıp Aqpaev abaqtı men aydaudardan keşip auru halde qaytıp dünieden ozsa, Alaş kösemi aqın Mirjaqıp Dulatov 1935 jılı lager'de qaytıs

    124
  • Twlğalar

    Bwqara TIŞQANBAEV

    Bwqara TIŞQANBAEV, 1920-şı jılı Almatı oblısında düniege kelgen. 30-şı jıldarı alapat aştıqta Şığıs Türkistandağı qazaqtarğa ötken. 1944-şı jılı Qwljadağı “Azat Şığıs Türkistan” (keyin Töñkeris Tañı bolıp özgertilgen) gazetiniñ qazaq tilindegi nwsqasınıñ jauaptı redaktorı (bas redaktor) bolğan. 1945-şı jılı Qwljada Şığıs Türkistan töñkerisşil jastar wyımınıñ ortalıq komiteti qwrılıp, komitet jağınan şığarılğan “ODAQ” jurnalınıñ bas redaktorı bolğan. 1952-şı jılı Şıñjañ ölkelik mädeniet meñgenmesine auısıp bölim bastığı bolğan. Keyin “ŞWĞILA” jurnalınıñ şığuına jetekşilik etken. 1955-şı jılı “Qasen-Jämila” kinosın jazıp, ekranğa tüsirgen. 1962-şı jılı auğan qalıñ elmen birge Qazaqstanğa ötken. Eldeç Orda

    122
  • Tarih

    SÄTBAEV NEGE QUĞINDALDI?

           Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi.        Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına

    158
  • Mädeniet

    Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı.

    Jalpı Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ wlt-azattıq köterilisine deyingi (1939-1944jj arası) mädeni, ädebi, ekonomikalıq häm ağartuşılıq tarixı ğılmi twrğıda zerttelmey keledi. Bir xalıq üşin qolına qaru alıp janın şüperekke tüyip, basın qauipke tigu- sol xalıq şıdamınıñ eñ soñğı talğamı dep esepteymin, oğan deyin ol xalıq ruxani, mädeni häm äleumettik jañğırumen tiresip bağadı. Meniñ aytpağım, Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ qarulı töñkeris jasağanğa deyingi mädeni, ruxani häm äleumettik-ekonomikalıq jañğıruı turalı bolmaq.  20-jıldardıñ bası ülken ruxani jañğırudıñ bastauı sanaldı. Älemdik deñgeyde jürilip jatqan mädeni tolqulardı küni bwrtın sezinip öz xalqın bayırğınıñ qarañqı qaptalında wyıqtap, wyalap qalmasın dep şamşıraqqa, jarıq kökjiekke süyregen kösemder payda bola bastadı. Sonday jañalıqtıñ şağın mısalına bügin toqtalmaqpın. Altayda, Ürimjide, Qwljada, Şäueşekte qazaqtar

    142
  • Twlğalar

    Nwr ağa

    Şahidolla Samwratwlı Bökeev Basqalar pälen desin, tügen desin, Tanttiñ bwl qazaqtı älemge şin. Körealmağan dwşpandar däl siz qwsap – Özdırın külli elge däleldesin. At kötermes Atı da, atağın da, Keşegi qwrama ıştat saparında. Bwl qazaqtı päş etti Nwrlı ağam, Twrğandığın qay eldiñ qatarında. Bağı qanday üstem et bwl halıqtıñ, Baytaq elim twrğanday Nwrlanıp tıñ. Qaysarlıqpen özine qağıp tartti, Silkip tartqan qoldarın Tramttıñ. Kimge bolsa bastırmay eş keudesin, Kim bolsada qaymığıp, seskenbesın. Tramp ta şamalap bayqap bilidi-au, Nwrağamnıñ op-oñay des bermesin. Küle berdi ırjıñdap sesi qaşıp, Sesi qaşıp Nwrağamnıñ desi basıp. Aq üyge bastap kirdi aq patşamdı, Iltipatpen qwrmettep, esik aşıp. Qadırın bileyikşi bwl künderdiñ, Bas swğar jeri emes bwl kimderdiñ.

    105
  • Köz qaras

    Täñir tağalam bar isin sauapqa jazıp, imanın mäñgi joldas qılıp, nwrı peyişte şalqığay!

    Bügin Praga uaqıtımen tañğı sağat tört şamasında janı jaysañ, minezi jaydarı, köñili säuleli, isi mwqiyat Rahat Mamırbek bauırımızdıñ baqilıq bolğanı turalı habar jetti. Jeltoqsannıñ 11-inde kenet auırıp, Almatıdağı törtinşi auruhananıñ jansaqtau bölimine tüsken äziz äriptesimizdiñ tileuin tilep, sır bermey jürgen edik. Tuğan-tuısı men jaqın dos-jaranı nebäri 39 jastağı jigittiñ sauığıp ketetinine senip, derti turalı köpke jariya qılmaudı ötingen. Toğız kün boyı Raqaştıñ beti beri qaraydı dep ümitin üzbegen otbasına, barşa ağayını men joldas-joralarına qayğırıp köñil aytam. Alla aldınan jarılqap, artın qayırlı etip, jasamağan ğwmırın wl-qızdarına näsip qılsın! 2001 jılğı jeltoqsanda, osıdan däl 16 jıl bwrın Rahattıñ jurnalistikağa bet bwruına sebepşi bolıp edim. “Qazaqstan” telearnasına “Mezgil” habarın endi şığarğalı jatqanda bir

    174
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: