| 
  • جاڭالىقتار

    الماتىدا ءىلياس جانسۇگىروۆ پەن وراز جاندوسوۆتىڭ نەمەرەسى قاماۋعا الىندى

      الماتىدا مارافون كەزىندە ۇستالعانداردىڭ قاتارىندا بەلگىلى ءىلياس جانسۇگىروۆ پەن وراز جاندوسوۆتىڭ شوبەرەسى بولعان.   ءاسيا تولەسوۆا – 1937 جىلى ۇستالىپ، 1938 جىلى رەپرەسسيانىڭ قۇرباندارى بولعان ۇلى اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆ پەن وراز جاندوسوۆتىڭ شوبەرەسى. ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ قىزى يلفا جانسۇگىروۆا مەن وراز جاندوسوۆتىڭ ۇلى سانجار جاندوسوۆ ەرلى-زايىپتى بولعان. ءاسيا تولەشوۆا ولارعا نەمەرە، تيىسىنشە ءىلياس جانسۇگىروۆ پەن وراز جاندوسوۆقا شوبەرە بولىپ كەلەدى. يلفا مەن سانجاردىڭ قىزى جانار جاندوسوۆا – ءاسيانىڭ اناسى.   يلفا جانسۇگىروۆانىڭ Facebook پاراقشاسىندا نەمەرەسىنە قولداۋ كورسەتكەن جازبا پايدا بولدى.     “قىمباتتى، اسەنكا! ەشنارسەگە قاراماي مىقتى بول! ساعان سابىرلىلىق پەن باستىسى دەنساۋلىق تىلەيمىن. سەنى جاقسى كورەمىز جانە تۇسىنەمىز! سەنىڭ اجەڭ يلفا ىلياسقىزى جانسۇگىروۆا-جاندوسوۆا. 21 ءساۋىر 2019 جىل. الماتى”، –

    12
  • كوز قاراس

    ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسى قاشان رەتتەلەدى، ءبىرتانوۆ مىرزا؟

    ءبىر وتباسى ءبىر جىلدا 26300 تەڭگەگە ءدارى-دارمەك الادى. جالپى قازاقستان بويىنشا بۇل شىعىننىڭ جىلدىق كولەمى 120 ملرد. تەڭگە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ 8,4 پايىزعا وسۋىنە بايلانىستى ول تاعى دا 10 ملرد. تەڭگەگە ارتقان. ءماجىلىس دەپۋتاتى ايقىن قوڭىروۆ تۇتاس ەمەس، تاڭداپ الىنعاندىقتان ستاتيستيكا ورگاندارىنىڭ بۇل كورسەتكىشى جاعدايدىڭ تولىق سيپاتىن بەرە المايدى دەيدى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا حالىقتىڭ ءدارى-دارمەككە شىعاراتىن شىعىنى شىن مانىندە بۇدان الدەقايدا كوپ. جۋىردا مەملەكەتتىڭ ءدارى-دارمەكتەر باعاسىن رەتتەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭ قابىلداندى. الايدا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان زاڭدى ىسكە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستىرىپ، ونى ىرعالىپ- جىرعالىپ ەنگىزگەنشە ءدارى-دارمەك ساتۋشىلار باعانى شارىقتاتىپ جىبەرگەن. سوندىقتان ءدارىنىڭ ەڭ ۇلكەن شەكتى كورسەتكىشىن مەملەكەت جاڭا باعانىڭ دەڭگەيىنەن انىقتاۋعا ءماجبۇر بولادى. وسىعان الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن دەپۋتات ا.قوڭىروۆ

    15
  • جاڭالىقتار

    اەس سالۋ رەسەيدىڭ قالاۋى عانا – بوزىمباەۆ

     © تۇرار قازانعاپوۆ ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى، – دەپ حابارلايدى Tengrinews.kz ءتىلشىسى. بۇل تۋرالى ول پرەزيدەنت تەلەراديوكەشەنىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى. “قازىر قوعامدا وسى ماسەلە تۋرالى قىزۋ پىكىرتالاس ءجۇرىپ جاتقانىن تۇسىنەمىز. ارينە، سەمەي يادرولىق پوليگونىنا بايلانىستى قورقىنىش تۋىپ جاتىر. زارداپ شەككەن حالىق ول وقيعانى ۇمىتقان جوق. سونداي شەشىم قابىلدانىپ جاتسا، بارلىعى زاڭ بويىنشا قابىلدانادى. قانداي جاعداي بولسىن حالىق پىكىرى ەسكەرىلەدى. سەبەبى قوعامدىق تىڭدالىمدار وتەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن كەڭەس وتكىزىلەدى. ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ ءپۋتيننىڭ ايتقانى – رەسەيلىك تاراپتىڭ قالاۋى عانا. ءبىز وسى ماسەلە جايلى حالىققا ايتىپ وتىرامىز، بارلىعى ۇكىمەت باسشىلىعىنىڭ، سونداي-اق، مەملەكەت باسشىسىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى”، – دەدى مينيستر سۇحباتىندا. ەسكە سالايىق، وسىعان دەيىن الماتى وبلىسىندا اەس قۇرىلىسىنا ارنالعان جەردىڭ انىقتالعانى جايلى

    41
  • كوز قاراس

    كوز الداۋمەن كوشىمىز تۇزەلمەيدى

      جاقسىباي سامرات مەملەكەتتىڭ حالىقتىڭ ءالجۋاز توبىن الەۋمەتتىك قولداۋى قۋانارلىق جايت بولعانىمەن ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن ازاماتتارىمىزدىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋىمىز كەرەك، دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ايقىن قوڭىروۆ ءوزىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆكە جاساعان ساۋالىندا. بۇل جەردە ول شوب-تاردى قولداۋ ماسەلەسىن ارتتىرۋدى ايتىپ تۇرعانى بەلگىلى، بىراق مەملەكەت ولار ءۇشىن جاي دا جاعداي جاساپ، ميللياردتاعان قاراجاتتى جەڭىلدىكپەن نەسيەگە بەرىپ جاتىر ەمەس پە دەپ ويلايمىز عوي. سويتسەك، ەكونوميكانىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن تەرەڭ بىلەتىن ماماننىڭ كوزىمەن قاراعاندا وسىنىڭ ءوزى از ەكەن. شوب-تىڭ بۇگىنگى تاڭداعى احۋالىنا ساراپ جاساعان ول 2019 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنداعى جاعدايعا سايكەس شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا ارتقانىن ايتادى. ءۇستىرت قاراعان ادام مۇنى جاقسى

    64
  • كوز قاراس

    قازاقتار شىڭجاڭ ولكەسىمەن نە قاتىسى بار؟

    Eldes Orda بۇل 1912-جىلى قۇلجا قالاسىندا جارىق كورگەن “ىلە ۋالاياتى” اتتى گازەت. گازەتتىڭ ەملەسى، ءتىلى تاشكەندەگى “تۇركىستان ۋالاياتى” گازەتى مەن ومبىداعى “دالا ۋالاياتى” گازەتىمەن شامالاس. گازەتتىڭ شىڭجاڭ قازاق-ۇيعىرلارىنىڭ العاشقى ءباسپاسوز تاريxىندا الاتىن تاريxي ماڭىزى اسا زور-دۇر. گازەت تۋرالى ايتۋدان ىلگەرى، مىناداي تاريxي شولۋ جاساماقشىمىن. شىڭجاڭ ولكەسى (پروۆينتسسياسى) 1884-جىلى قۇرىلعانىمەن ونىڭ قۇرامىنا ءۇش ايماق قارادى. ولار: قاشقار ايماعى، اقسۋ ايماعى جانە ءۇرىمجى ايماعى. ىلە-تارباعاتاي ايماعى ياعني ىلە اسكەري گۋبەرنياسى قوسىمشا قاراعانىمەن 30 جىل بويى (1884-1914) شىڭجاڭ ولكەسىنە قارسى كۇرەس جۇرگىزىپ كەلدى. اسىرەسە 1912-جىلى تسين يمپەرياسىنىڭ قاعانى تاقتان تۇسكەن سوڭ ىلە اسكەري ۇكىمەتى مەن شىڭجاڭ ولكەلىك ۇكىمەتى اراسىندا قاندى سوعىس بۇرق ەتە ءتۇستى. ەكىجاقتى سوعىستى ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ وتپەلى پرەزيدەنتى يۋان شيكاي زورعا

    114
  • كوز قاراس

    بۇل ءبىزدىڭ اڭعالدىعىمىز با، ناداندىعىمىز با كىم بىلگەن…

    ايتەۋىر ماعان ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ەل قورعاۋ، جەر قورعاۋ، مەملەكەتتىلىكتى قورعاۋعا قاتىستى پىكىرلەرى ەشقاشان ۇناعان ەمەس. “ەلگە قىتايدان قاۋىپ تونسە، ورىس قورعاپ بەرەدى، ورىستان قاۋىپ تونسە، قىتاي قورعاپ بەرەدى، تالىپتەردەن قاۋىپ تونسە، انا ەكەۋى قورعاپ بەرەدى”. بىزدە ءبارى وسىنداي “گەوساياساتكەرلەر”. بىراق وسى “گەوساياساتكەرلەر” قورعاپ بەرەتىن كوكەلەرى قورعاپ العاننان سوڭ، سەنى مەملەكەت رەتىندە مويىنداۋدى قويىپ قۇرامىنا قوسىپ الاتىنىن تۇسىنەدى ما ەكەن الدە وسىلار بىردەمەسىن تەگىن قورعاپ بەرەدى دەگەنگە راس، مۇلتىكسىز سەنە مە ەكەن. بۇنداي پاتەرناليستىك پىكىردەگى ادامدار مەنىڭشە ءوز مەملەكەتى ءۇشىن ءشوپ باسىن سىندىرعىسى كەلمەيتىن “حالياۆششيكتەر”. مەملەكەت بولعاسىن ونىڭ قاۋىپسىزدىگى دەگەن بولادى، ونىڭ جانجالدارى، ءتىپتى سوعىسى دا بولادى، ول ءۇشىن ءولۋ دەگەن دە بار، سوعان حالىقتىڭ يدەيالىق دايىندىعى بولۋ كەرەك دەگەن تۇسىنىك،

    80
  • كوز قاراس

    قىتايداعى جاڭا بۋىن- قىتايتىلدى قازاقتار تۋرالى

    قىتايداعى جاڭا بۋىن- قىتايتىلدى قازاقتار تۋرالى قىتايداعى كلاندار ارا قاقتىعىس الداعى ۋاقىتتا قىتايدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا ىقپال ەتۋى ءسوزسىز دۇنيە. قىتايداعى ءاربىر ساياسي وقيعالار مەن كۇردەلى شيلەنىستەر كلاندار اراسىنداعى كۇرەسپەن تىكەلەي قاتىستى-دۇر. زاۋدەعالام، كلاندار اراسىنداعى قاقتىعىس تىم تەرەڭ سيپات الىپ كەتسە، ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن انشا تۇسىنىكسىز جايىتتەر اقپارات الەمىنە جارق ەتە قالۋى عاجاپ ەمەس. ءبىر زاتتىڭ باسىن اشىپ الايىق، قىتاي ۇلتتىق كاپيتاليزمى وركەندەي بەرگەن سايىن جانە بەلگىلى ۇلتتىق داعدارىسقا دا ءدوپ كەلە بەرگەن سايىن قىتاي رەجيمىندەگى كومپارتياعا دەگەن سەنىم دە سونشالىق سولعىنداي بەرەدى، بۇنىڭ سوڭى قىتايعا وتە اۋىر تيەدى. بۇل- قىتايدىڭ ىشكى ساياساتىن عانا ەمەس سىرتقى ساياساتىنا دا ىقپال ەتەتىن كوپ فاكتوردىڭ ءبىرى. بۇنى تىلگە تيەك ەتۋدەگى سەبەبىم-

    100
  • كوز قاراس

    قاسىم-جومارت توقاەۆ مىرزا ءبىرىنشى ءىس-ساپارىمەن بۇرىڭعى ادەتىمەن كرەملگە ەمەس – قاسيەتتى تۇركىستانعا بارعان ەكەن.

    مۇحتار تايجان قاراسام، سۋ جاڭا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مىرزا ءبىرىنشى ءىس-ساپارىمەن بۇرىڭعى ادەتىمەن كرەملگە ەمەس – قاسيەتتى تۇركىستانعا بارعان ەكەن. ول دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن، الدىمەن قاسيەتتى ارۋاقتارىمىز جاتقان جەرگە بارىپ، تاعزىم ەتىپ، اقساقالداردان باتاسىن الىپ، – ودان كەيىن ۇلكەن جۇمىسقا كىرىسكەنى ءجون. قازاقي سالت-داستۇرىمىزگە دە ساي قادام. كورشىلەر دە كورسىن، جاڭا پرەزيدەنتتىڭ ءبىرىنشى ءىس-ساپارى كرەملگە ەمەس، قاسيەتتى تۇركىستانعا بولدى. ودان باسقا كادر شەشىمدەرىن دە قاراپ وتىرمىن. ءتاجين – ءسوزسىز ەڭ سالماقتى يدەولوگتارىمىزدىڭ ءبىرى – مەم حاتشىسى بولىپ تاعايىندالدى. ناقتى بۇل لاۋازىنا لايىقتى ادام دەپ ويلايمىن.  كەشەگى پرەمەر-مينيستر ساعىنتاەۆ مىرزا – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى بوپ تاعايىندالدى، ول جۇمىستى جاقسى بىلەتىن ادام. كەشەگى ەكونوميكا ءمينيسترى – تەمىر سۋلەيمەنوۆ مىرزا – پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى

    85
  • كوز قاراس

    دجوردج ۆاشينگتونمەن سالىستىراتىندار نە ءبىلىمسىز نە پروپاگانديست. ۇقسايتىنى – 1, ۇقسامايتىنى – 1001.

    ۆاشينگتونعا تەڭەۋدەگى جالعىز ارگۋمەنت “تۇڭعىشتىعى.” جاعىمپاز جانداردىڭ “جاي ايقايىنان” وسىنى عانا كورەمىن. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى بىزگە تاۋەلدى ەمەس فاكتورلاردان تۋدى. ن.نازارباەۆ بولماسا باسقا بىرەۋ پرەزيدەنت بولۋشى ەدى. سوندا تەك ءبىرىنشى بولعانى ءۇشىن توبەمىزگە كوتەرۋىمىز كەرەك پە؟ ۆاشينگتون سەكىلدى مارتەبەگە يە بولۋ ءۇشىن 2000 جىلى كەتىپ قالۋى كەرەك ەدى، ەكى مەرزىمنەن كەيىن. ۆاشينگتون ەكى مەرزىمنەن، ەشقانداي كونستيتۋتسيالىق شەكتەۋ ءالى جوق كەزدە، ءوز ەركىمەن كەتتى ەمەس پە؟ نەگە سونىمەن سالىستىرمايسىڭدار. ۆاشينگتوننىڭ تۋعان ءىنىسى ەلدەگى ءىرى بيزنەستى وزىنە مەنشىكتەپ العان جوق قوي. نەگە سالىستىرمايسىڭدار؟ ۆاشينگتون تاۋەلسىزدىك ءۇشىن سوعىستا كوش باستادى عوي. ۇلىبريتانياعا قارسى ۇلكەن سوعىس بولدى. قازاقستاننىڭ تاۋەلىزدىك الۋى ءۇشىن سوعىس بولدى ما؟ الدە جەكە باسىنا تاۋەكەلگە تىگىپ كسرو ۇكىمەتىنە قارسى شىقتى ما؟

    69
  • جاڭالىقتار

    قازاقستانداعى بيلىك جۇيەسىنىڭ سالدە بولسا وزگەرۋى وڭىردەگى گەو-ساياسي جاعدايعا دا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

     سوڭعى جاڭالىق قازاقستان xالقىنا عانا ەمەس الەمنىڭ ءبىراز ەلىنە دە توسىن جاعداي بولدى. قازىر ورتالىق ازيانى قالىپتاسقان وڭىرلىك گەو-ساياسي جاعدايدا جاڭا ساياسي تاڭداۋلار مەن ساياسي قارىم-قاتىناستار كۇتىپ تۇرعانى ايقىن. الەمدەگى ءبىراز الپاۋىت ەلدىڭ نازارى قازاقستاندا. مەنىڭ تۇسىنىگىمشە الپاۋىت ەلدەر ورتالىق ازياعا استىرتىن جاڭا جوسپارلاردى ويلاستىردى، سونىڭ ىشىندە ەڭ ورايلى كەزەڭ ساياسي جۇيەنىڭ ءبىر فورماتتان ەكىنشى فورماتقا اۋىسۋى، تب. دەگەندەي… الپاۋىت ەلدەر اۋىز سالماي جاتىپ پرەزيدەنتتىڭ توسىن مالىمدەمە جاساپ بيلىكتىڭ اۋىسۋىن باستاپ كەتۋى شىنىمەن ساياسي تاكتيكا سانالادى. اقش-قىتاي، قىتاي-باتىس، قىتاي-رەسەي، رەسەي-باتىس، رەسەي-اقش قاتىناستارىنا بايلانىستى تۇتاس ورتالىق ازيا جاڭا ساياسي كۇردەلى تاڭداۋعا ءدوپ كەلگەن ەدى. بۇنداي كۇردەلى وتكىنشىدە الەم نازارى ورتالىق ازياداعى ىشكى-سىرتقى ساياساتتى كوبىرەك باقىلاۋعا الاتىنى راس. سوندىقتان تۇتاس ورتالىق ازيادا

    125
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: