| 
  • كوز قاراس

    «ساياسي ەليتانىڭ ساتقىن بولعانىن مويىندايتىن ۋاقىت كەلدى» — تاريحشى

    كامشات ساتيەۆا قازاق جەرىنە كەلگەن اق پاتشا بيلىگى دە، سول سەكىلدى سوۆەت ۇكىمەتى دە لەگيتيمدى ەمەس-ءتىن. قازاق تاريحىنداعى وسى اقيقات ءالى كۇنگە قۇجات تۇرىندە ايقىندالماي كەلەدى.   بۇل تۋرالى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، الاشتانۋشى مامبەت قويگەلدى 365info.kz مەديا-پورتالعا بەرگەن سۇقباتىندا ءمالىم ەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، قازاق جەرىنە العاش اياق باسقان كەزدەگى سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ لەگيتيمدى ەمەستىگىن اشىق مويىنداپ، ءتىپتى بىزگە ونى ارنايى قۇجاتپەن راستاۋ كەرەك. سوۆەت وكىمەتى قازاقستانعا زاڭسىز كەلدى — قازاقستاندا پاتشالىق بيلىك لەگيتيمدى بولعان جوق. ونى كۇشپەن الىپ، ىسىرىپ تاستاعان سوۆەت بيلىگى دە لەگيتيمدى بولعان جوق. ول كەزدە جالعىز لەگيتيمدى بيلىك بولدى. ول – 1917 جىلى جەلتوقساندا ورىنبوردا قۇرىلعان الاشوردا ۇكىمەتى. مىنە، سول زاڭدى بيلىك بولاتىن. قاي تۇرعىدان الساق تا ول

    59
  • كوز قاراس

    “قىمىز” تۋرالى قيال تۋدىرعان “شامپان”

    2012 جىلى يتاليالىق ريۆەرانىڭ پورتوفينو قالاسىندا قويعان عاجايىپ جاندى داۋىس كونتسەرتى كەزىندە اندرەا بوچەللي “شامپان” ءانىن شارىقتاتقان كەزدە ساحنا مەن اۋديتوريا قوسىلا شىرقاپ، ونەرقۇمار قاۋىمنىڭ ەرەكشە كوڭىل-كۇيى ليگۋري جاعالاۋىنا سىيماي تۇتاس جەرورتا تەڭىزىن شايقاعانداي اسەر تۋدى. كىشى قىزىمنىڭ جاقسى كورەتىن كونتسەرتى بولعاسىن YouTube-تان ءجيى قارايمىز. تاماشالاعان سايىن “قازاق تا ءبىر كۇنى وسىلايشا تۇرمىسى تۇزەلىپ، شارۋاسىنا الاڭداماي، باسپاناسىنا قايعىرماي، جۇمىسىنا جالتاقتاماي، بالا-شاعاسى ەركىن ءوسىپ، وقۋعا ىنتالى ءھام كاسىپكە بەيىم تاۋەلسىز مىنەزبەن ەر جەتىپ، اتا-اناسى از عۇمىرىندا ارمانسىز ەل ارالاپ، جەر كورىپ، جەمقورلىق زاڭ الدىندا دا، مەنتاليتەت اياسىندا دا شىن ماسقاراعا اينالعان مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك قامقورلىعىن سەزىنىپ، مىناداي ادەمى تابيعات ورىندارىندا، تامىلجىعان كەشتەردە، التايدىڭ ءبىر باۋرايىندا، يا الاكولدىڭ ارالتوبەسىندە، يا ىلەنىڭ بويىندا، يا كاسپيدىڭ

    23
  • كوز قاراس

    ازاتتىق جىرى ء(ومىرحان التىنعا)

      كۇلكىسىن بالانىڭ، ءالديىن انانىڭ، كىسىنەۋىن جىلقىنىڭ، بوزداعان  تۇيەنىڭ، و، عاجاپ كيەلى ءۇن، مەن سونى سۇيەمىن. كيەلى داۋىستار، جەر  جارىپ تارادى. جۇپىنى تىرلىكتەن، قورعانىپ  بارادى. رۋحىن جويماۋعا، ەرتەڭىن ويلاۋدا، ۇلى كوش ۇدەرە كوشۋدە، ساتىلۋ اقشاعا، التىنعا. جوق مىنەز، قازاقتىڭ سالتىندا.   مەزى بوپ، ىس تۇتەك عاسىردان، قانجارداي اتىلعان، كوكتەگى كۇندى جايلاتىپ، نايزاعاي ويناتىپ، ارىستانداي اھ ۇرعان. نامىسىن بەرمەۋگە، جەل سوزگە ەرمەۋگە. ءدىنسىزدىڭ قولىنان، قيانات كورمەۋگە. دىنىنەن ايرىلىپ، يمانسىز ولمەۋگە. ىزىنەن شاڭ بوراپ، ولگەنىن توڭعا وراپ. ايقاسقا مىنگەن ۇل، ايشىلىق جول قاراپ. تۋى بار كوتەرگەن، قولىندا  اردان اق. اتالار شەشىمىن، بوتاسى ءجون ساناپ. ۇلى كوش بارادى، ءبىر-ءبىرىن قاۋمالاپ.     ۇلى  قۇل، قىزى كۇڭ بولۋدى قالاماس. بۇل تىرلىك تاعدىرمەن، بەتپە-بەت جاعالاس.

    36
  • كوز قاراس

    «قىتاي قازاقتارىنىڭ جايىن ايتقانىم – ادامگەرشىلىك پارىزىم»

    نۇرتاي لاحانۇلى گەرمانيادا تۇراتىن ەتنيكالىق قازاق ءومىرحان التىن. الماتى، 1 شىلدە 2017 جىل. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىندا پرەزيدەنت نازارباەۆقا شەتتەگى قانداستارىنىڭ جايىن ايتقان ەتنيكالىق قازاق «ۇلكەن كىسى كوپ نارسەنى جاقسى ويلايدى، بىراق توڭىرەگىندەگىلەردىڭ ىنتاسى مەن ىقىلاسى جەتپەي قالاتىن شىعار» دەپ جوريدى. ازاتتىق جازعان جايت – قىتايداعى قازاقتاردىڭ «قىسىم كورىپ جاتقاندارى»استانادا وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ بەسىنشى قۇرىلتايىندا دا ءسوز بولدى. جيىندا ونى گەرمانيادا تۇراتىن ەتنيكالىق قازاق ءومىرحان التىن ايتىپ، قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتان كومەك سۇراعان. ءومىرحان التىن ازاتتىق تىلشىسىمەن اڭگىمەسىندە وسى وقيعا تۋرالى جانە شەتتەگى قازاقتار قانداي جاردەمگە مۇقتاج ەكەنى جايلى پىكىرلەرىن ايتتى. ازاتتىق: – قۇرىلتايدا قىتاي قازاقتارىنىڭ قىسىم كورۋى جايلى ماسەلەنى كوتەرۋىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟ ءومىرحان التىن: – دۇنيەجۇزى قازاقتارى قۇرىلتايعا نە ءۇشىن

    76
  • كوز قاراس

    قىتاي قاۋپى مەن قازاق ۇرەيى تۋراسىندا

    بۇگىنگى كۇنى قازاقتىڭ مازاسىن قاشىرىپ، ۇرەيىن تۋدىرىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – قىتاي. سوناۋ عۇن پاتشالىقتارى، تۇركى قاعاناتى داۋىرىندەگى تەكەتىرەس پەن شايقاستاردان باستالىپ، سۇلەيمەن باقىرعاني كەزىندە «اقىرزامان بولاردا قارا قىتاي قاپتايدى» كونتسەپتسياسىنا اينالعان وسى ۇرەي ۋاقىت وتە سەيىلەر ەمەس. كەرىسىنشە، ۇرپاق قۋالايتىن، قانعا سىڭگەن ينستينكتتىك، بەيسانالىق دارەجەدەگى ۇرەيگە اينالىپ بارادى. قىتايدىڭ بۇگىنگى ۇكىمەتى جاريالاعان گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق باستامالارى، «جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ» جوسپارلارى، ەلىمىزگە قىتايلىق بيزنەستىڭ كوپتەپ كەلۋى، 51 جاڭا كاسىپورىن اشۋ جوبالارى وسى ۇرەي مەن قاۋىپتى تەك كۇشەيتىپ، سينوفوبيانىڭ (قىتايدان قورقۋ، قىتايدى جەك كورۋ) جاڭا تولقىنىن تۋدىرىپ وتىرعانى حاق. الدىمەن بۇگىنگى قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنىڭ جايىنا توقتالايىق. بىزگە ۇناسىن-ۇناماسىن بۇگىنگى كۇنى قىتاي مەملەكەتى ءبىزدىڭ باستى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق ارىپتەسىمىزگە اينالعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. قىتاي

    91
  • كوز قاراس

    تورعايدان ۇشقان كوك تورعاي

    ايان -سەيىتحان نىسانالين، اقىن، جازۋشى تورعايدان ۇشقان كوك تورعاي (جۋرناليست- جازۋشى، اقىن جۇمات انەسۇلى تۋرالى ەسسە) قازاقتىڭ ۇلى دالاسىنىڭ قاي پۇشپاعى بولسا دا قاسيەتتى، قىمبات ماعان. بىراق، تۇنىپ تۇرعان تاريحى تاراۋ تاراۋ تورعاي توپىراعىن  قارشادايىمنان  ءبىر باسۋعا قۇمارتىپ،  كوپتەن ويدا ءجۇر ەدى. اقىرى، رەتى كەلىپ، «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») ىسساپارعا جۇمسادى. ارقالىق اۋەجايىنان ءتۇسىپ، امانگەلدى مەن جانگەلدى اۋداندارىن  ارمانسىز ارالاپ، ساپار وڭتۇستىككە قاراي ويىستى. ويدىم ويدىم ورمان توعاي ، قىر بەلەسكە ۇلاسقان قۇمداۋىت جازىق باستالىپ،توڭىرەگى بالحاش جاسىل توبەشىكتەرگە تولى بوتاكوز بۇلاق باستاۋلار تىنىستى اشىپ، كەڭەيتىپ جىبەرگەندەي. كەرىمسال سامال ىشتەن تىنا كۇرسىنىپ، جانعا ەرەك راحات سىيلادى.  كوز ۇشىنداعى  كوكجيەكتە بۇلىڭ بۇلىڭ بۇلدىراعان  جاتاعان جوتالارعا  قارادىم. قىزىل شاعىل شاڭعىت جولداردان بۇلتىلداپ

    37
  • كوز قاراس

    الاش زيالىلارىنىڭ  ەلدىك سانا تۇرعىسىنداعى تۇجىرىمدارى

    ۇلتىنا، جۇرتىنا قىزمەت قىلۋ بىلىمنەن ەمەس، مىنەزدەن». ءاليحان بوكەيحانۇلى   ۇلتتىق رۋحتى اسقاقتاتاتىن – ەلدiك سانا. ەلدiك سانا – ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگi.  ەلدىك سانا ۇلتتىق رۋحتىڭ كورسەتكىشى. ەلدىك سانا بيىك بولسا انا تiلi جات يدەولوگيانى تاراتۋشى قۇرالعا اينالماي، ءوزiنiڭ دiتتەگەن ماقساتىنا جەتەدi. ەلدىك سانا مەن مەملەكەتشىلدىك سانا ەگىز ۇعىمدار. رۋحاني تامىرلار نەگىزىندە مەملەكەتشىلدىك سانا تامىرىن تەرەڭگە جايادى. مەملەكەتشىلدىك ساناعا جول اشاتىن تۇلعا بويىنداعى ۇلتتىق رۋح. ادام ساياسي ىلىمدەر، ساياسي تەوريالار مازمۇنىن زەردەسىنە قۇيعانىمەن مەملەكەتشىلدىك سانامەن قارۋلانا المايدى. مەملەكەتشىلدىك سانا ۇلتتىق ساياسي بىلىمدەر ارقىلى قالىپتاستىن دۇنيە. ماسەلەن، تاريحىمىزداعى  ءبىرتۋار حاندار ءوز زامانىنىڭ الەمدىك ساياسي تۇجىرىمدارىن بىلمەسە دە، حالقىنىڭ ءتول تاريحىن، بولمىسىن، تۇيتكىلدەرىن جەتىك بىلگەندىكتەن، الاساپىران ۋاقىتتاردا ەلىنىڭ ەتەك – جەڭىن جيناپ،

    30
  • كوز قاراس

    اقوردا قىتايداعى قازاقتاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا نەگە قۇلىقسىز؟!

    تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى – جاڭا عاسىرعا تاۋەلسىز مەملەكەتى بار ۇلت رەتىندە قادام قويعان قازاقتىڭ ەڭ بيىك ابرويى. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءار رەتكى قۇرىلتايىندا، الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى قازاقتىڭ ءبىر عانا تاريحي وتانى قازاق ەلى ەكەنىن سان رەت ايتتىق. الەمنىڭ ءار قايسى ەلىندە دە قازاق ۇلتى ءوزىنىڭ ۇلت رەتىندەگى بيىك ساپاسىن تانىتىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ ءوزى ايتقانداي «قاي ەلگە بارساق تا، قازاقتار تىنىشتىقتى ءبۇلدىرىپ جاتىر دەگەن ءسوز ەستىمەدىك». تارىداي شاشىلعان قازاقتىڭ ءار بالاسى قايسى ءبىر جات توپىراقتا جۇرسە دە، قازاقستانعا دەگەن تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ بار ەكەنىنە كوز جۇمبايمىز. ونىڭ استارىندا «مەنىڭ قازاقستان دەپ اتالاتىن تاۋەلسىز ەلىم، تاريحي ءتۇپ قازىعىم بار» دەگەن ۇلى ماقتانىش جاتسا كەرەك. الەمدىگى قازاقتىڭ جۇرەك تۇكپىرىندەگى وسى ءبىر ماقتانىشقا قازاق بيلىگى قانشالىقتى

    112
  • كوز قاراس

    شىنايى مۇسىلمان پونتتەونعا ۇمتىلمايدى!

          مارات توكاشباەۆ   ۇكىمەت بەكىتكەن پونتتەونعا جەرلەنەتىن شەنەۋنىكتەردىڭ لاۋازىمدىق تىزبەسىنە قاراعاندا بىردە ءبىر شىنايى مۇسىلمان ءمايىتى ول جەرگە جولاتىلمايتىن ءتارىزدى. ءبىر جاعىنان بۇل دۇرىس تا. ويتكەنى، لاۋازىمىنا قاراي ول جەردەن بۋدديست تە، حريستيان دا، اتەيست تە ورىن الماق. تىزبە بويىنشا ول جەردە نەگىزىنەن يسلامدى قۇبىجىق قىپ كورسەتەتىندەر، مەكەمەسىندە ناماز وقۋعا رۇقسات ەتپەيتىندەر، نامازحانالاردى جاپتىرعاندار، جۇمىسىندا بىردە ءبىر رەت اللانى اۋزىنا الىپ كورمەگەندەر، ايەلدەردىڭ باسىنا ورامال سالىپ جۇرۋىنە قارسىلار، وزدەرىن يسلام قۇندىلىقتارىنان جوعارى ءارى تاكاپپار ۇستايتىندار، ادىلدىككە جاقتاسپايتىندار، دىنىمىزگە قارسى زاڭ شىعاراتىندار، مەملەكەتتىك ءتىلدى مەنسىنبەيتىندەر، ادىلەتسىز جازا تاعايىنداعان سوتتار، تەك مۇسىلمان بولعانى ءۇشىن عانا ادامداردى قورلايتىندار، پاراقورلار مەن جاعىمپازدار جاتاتىن ءتارىزدى. بىرتە-بىرتە الەمدەگى قۇران ەڭ از وقىلاتىن، مۇمكىن

    28
  • كوز قاراس

    شىعىس  تۇركىستانداعى  الاش  رۋحى

    التايدان اتىراۋعا دەيىن سوزىلىپ جاتقان ۇلانعايىر جەردىڭ ءبىر بولشەگى شىعىس تۇركىستان. نەگىزىندە ول ۇلى «قاھارلى التاي» ەدى! ادامزاتتىڭ التىن بەسىگى سانالۋىنىڭ سىرى جەرى مەن ەلى باتىر… اتتەگەن-ايى! قايسىبىر نايساپ قولداردىڭ شەكارانى بولشەكتەپ  قاتە سىزعانىمەن، ىرىقسىز قۇيىرىعىن ءۇزىپ، ۇلى دەنەسىنەن ايىرىلعان كۇيىندە قانسىراپ جاتىر. شىعىستا قالعان باۋىرلاردىڭ قايعىسى مەن مۇڭىن، تۋلاعان ىستىق قانىن ەرتىس ارقىلى سەزىنۋگە بولادى. شىعىسى مەن باتىسىنا سالت  اتتى كىسى التى ايلىق جول جۇرۋگە تۋرا كەلەتىن قايران التاي قايىرىلماس بولدى. شىعىس تۇركىستاننىڭ كوكجالى وسپان باتىر قولباسشىلىق ەتەتىن قازاق اتتى جاساۋىلدارى 1940 جىلى  شىڭ شىساي اسكەرىنە قارسى ىشقىنتىداعى شايقاستا ورىستىڭ گەنەرالى رازبوروۆتى ولتىرەدى. گەنەرالدارىنىڭ  سۇيەگىن سۇراعان ورىستارعا ىرىسحان: «سەندەر 1937 جىلى ماسكەۋگە اپارىپ ولتىرگەن ءاليحان بوكەيحاننىڭ، احمەت بايتۇرسىننىڭ باسىن

    75
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: