| 
  • كوز قاراس

    1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن.

    Eldeç Orda 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن. ءبىرى، مانجۋر ۇكىمەتىنە شىن تيەسىلى زاڭدى تەرريتوريا. ەكىنشىسى، جانجۋر ۇكىمەتىنە سىرتتاي تيەسىلى بالامالى تەرريتوريا. زاڭ بويىنشا بۇل بالامالى تەرريتوريا قالاعان ۋاقىتىندا مانجۋر تەرريتورياسىنان شىعىپ كەتە الادى. ءسىز مىنا كارتادان قىتايعا تيەسىلى ياعني تسين مەملەكەتىنە شىن تيەسىلى تەرريتوريانى نوبايلاپ بولسادا انىق كورە الاسىز. بۇل كارتاداعى تيبەت، موڭعول، ۇيعىر جانە قازاق تەرريتورياسىنىڭ تسين-گە كىرمەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى مىناۋ: ولار تسين قاعاناتىنا جىلىنا ءبىر رەت سىرتتاي سالىق تولەمىن وتەپ تۇرعان، تسين ۇكىمەتى سىرتتاي سالىق وتەۋشى ەلدىڭ ىشكى ىسىنە كيلىكپەگەن، ىشكى ىستەرى، ىشكى ماسەلەسى ءوز ىرقىندا بولعان، ءبىرىنىڭ سىرتقى-ىشكى ىستەرىن رەسەيدىڭ ورىنبور، قازان، تاشكەن شاھارلارى شەشسە، بىرىنە يندياداعى موعول جانە الىستاعى وسىمانلى بيلىگى ارالاسىپ

    187
  • كوز قاراس

    “نازارباەۆ 2020 جىلى سايلاۋعا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن”

    قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىبريتانيالىق ۆۆس تەلەارناسىنىڭ Hard Talk باعدارلاماسىنا سۇحبات بەرىپ، نازارباەۆتىڭ بيلىگى جانە ەلدەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى ايتتى. سۇحبات 20 ماۋسىمدا ۆۆس News تەلەارناسىنا جانە BBC راديوسىنا شىقتى. “نازارباەۆتىڭ بيلىكتە ۇزاق وتىرۋى – تۇراقتىلىقتىڭ بەلگىسى. 2020 جىلعا دەيىن بيلىكتە بولادى. كەيىن سايلاۋعا تۇسەم دەسە وزىنە بايلانىستى” دەدى توقاەۆ سۇحباتىندا. وسى ساتتە حابار جۇرگىزۋشىسى ستيۆەن ساكۋر “ەگەر مەنىڭ ماتەماتيكالىق ەسەبىم دۇرىس بولسا، 2020 جىلى نازارباەۆ 80 جاسقا تولادى عوي؟” دەپ سۇرادى. بۇل سۇراققا توقاەۆ ء“يا، ءيا. مالايزيادا 92 جاسقا تولعان ماحاتحير موحاماد پرەمەر-مينيستر بولدى عوي. اشىعىن ايتقاندا، 2020 جىلى نازارباەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن. ول وتە اقىلدى ادام. مۇمكىن 2020 جىلعى سايلاۋ باسقا كانديداتتارمەن وتەر. سايلاۋعا

    38
  • كوز قاراس

    جۇرەگىڭىزدەن اينالدىم، يمانعالي اعا!

    قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى وكىلەتتى ەلشىسى، الاشتىڭ جۇرەكتى ۇلى يمانعالي نۇرعاليۇلى تاسماعامبەتوۆ رەسەيدە ءوتىپ جاتقان فۋتبول چەمپيوناتىنداعى رەسەي مەن ەگيپەت اراسىنداعى كەزدەسۋدە قاي ەلگە جانكۇيەر بولاتىنىن ايتتى، – دەپ حابارلايدى اباي-اقپارات.  يمەكەڭ – ءوزى ەلشى بولىپ جۇرگەن ءھام الەمدىك دودانى دۇركىرەتىپ وتكىزىپ جاتقان رەسەيگە جانكۇيەر بولمايدى. سەنسەڭىز دە، سەنبەسەڭىز دە يمەكەڭ – ەگيپەتتىڭ ۇلتتىق فۋتبول قۇراماسىنىڭ فاناتى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ “فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا كىمنىڭ جانكۇيەرى بولاسىز؟” دەگەن سۇراققا جارىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە قۇرمەتپەن قاراي وتىرىپ، ەگيپەتتىكتەردىڭ جانكۇيەرى بولاتىنىن، ويتكەنى بۇل چەمپياناتتاعى ەگيپەت قاندىق تۇرعىدان، تاريحى مەن رۋحى ءھام ءدىنى جاعىنان بىزگە جاقىن ەل ەكەنىن ايتىپ، مىسىر حاليفاتتىعىن ۇزاق جىل ۋىسىندا ۇستاپ گۇلدەندىرىپ، “جۇرەكتەردىڭ ءامىرشىسى” اتانعان سۇلتان بەيبارىستىڭ ءبىزدىڭ بابامىز ەكەنىن ەسكە

    108
  • كوز قاراس

    اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس…

    اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس، وندا قارۋ-جاراق ساتاتىن 65,000 دۇكەن بار، وسىسىن دا ۇلگى الۋىمىز كەرەك پە؟!؟ اقىش ستاندارد ەمەس، ول ءوزىنىڭ پارادوكستارى مەن الەۋمەتتىك اپاتتارىن وزىنە ساقتاپ قالسىن. حالقىنىڭ 10%-ساۋاتسىز، بۇل 30 ملن ادام دەگەن ءسوز. اقىش تۇرمەلەرىندە 3 ملن قىلمىسكەر جاتىر، بۇل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش، فەدەرالدى بيۋدجەتتەن جىلىنا 80 ملرد دوللار وسى تۇرمەلەردى ۇستاۋعا جۇمسالادى ەكەن. جىلىنا 17,000 اقىش ازاماتى بەيتانىس ادامداردىڭ اتقان وعىنان ءولىپ جاتىر. 70 ملن اقىش ازاماتى əلەۋمەتتىك ارناۋلى جəردەماقىمەن ولمەستىڭ كۇنىن كەشىپ جاتىر. 24 ملن ادام ناركومان! اقىشتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى الەم بويىنشا 37-ءشى ورىندا، ايتا بەرسەك كوپ نارسە بار. ال وسىنداي ەلدە وتىرىك شىركەۋ مەن جالعان ءدىننىڭ كوپ بولۋى ەش تاڭعالارلىق نارسە

    78
  • كوز قاراس

    قىتايدىڭ اكىمشىلىك تەرريتوريا رەفورماسى

    الداعى ۋاقىتتا قىتايدى وتە كۇردەلى رەفورمالار كۇتىپ تۇر. سونىڭ ءبىرى، قىتايدىڭ اكىمشىلىك تەرريتوريا (قۇرىلىم) رەفورماسى. ياعني، كەلەشەكتە قىتايدىڭ ىشكى اكىمشىلىك اۋماعىندا زور وزگەرىستەر بولادى. بۇل قىتايدا 40 جىلدان بەرى تالقىعا ءتۇسىپ جاۋىر بولعان تاقىرىپ. ەستەرىڭىزدە بولسا بۇل تەمەنى (تەاما) ەكى ءۇش جىلدىڭ الدىندا وسى پاراقشامدا كوتەرگەمىن. قىتاي ۇلتشىلدارى مەن دەموكراتتارىنىڭ اكىمشىلىك قۇرلىمعا تۇبەگەيلى رەفورما جاساپ بىرقانشا جوبا، ۇسىنىس تاستاعانىن قاراپايىم جۇرت بىلمەيدى. سول سىبىستىڭ نەگىزىندە قىتاي الەمى بىرقانشا ۇلگى-جوباسىن ينتەرنەت پاراقشالارىنا شىعارىپ اشىق قوعامدىق تالقىعا سالعان. ءسىز، ولاردىڭ اكىمشىلىك قۇرلىم رەفورماسىنا قاراپ وتىرساڭىز قازىرگى شىڭجاڭ رەگيونىن ۇشكە نەمەسە ەكى بولەككە ءبولىپ تاستاعانىن كورەسىز. ەندى وسى تۋرالى ايتايىق. وسىندان شاماسى ون جىل بۇرىن قىتايدىڭ ۇلتشىل زيالىلارى ۇلتتىق كونگرەس پەن ورتالىق پارتيا كوميتەتىنە

    76
  • كوز قاراس

    قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ۇڭىرەيىپ تۇرعان بوستىقتى قازاق بيزنەسمەندەرى مونوپولداپ الۋى كەرەك

    قىتاي ورتالىق ازيا مەن تۇركيا بازارىنا ەندەپ كىرۋ ءۇشىن شىڭجاڭداعى ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسىنە ميلليونداپ قارجى اجىراتتى. سونىڭ ارقاسىندا 1991-جىلدان باستاپ ۇيعىر بيزنەسمەندەرى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي ءدۇر ەتە ءتۇستى. وعان ءبىر جاعى قىتايداعى الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق جاڭا رەفورمالار باپ بولدى. قىسقا ۋاقىت ىشىندە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسى قارىشتاپ دامىپ شاعىن مونوپولدانعان ۇلتتىق كومپانيالار بوي كوتەرە باستادى. قىتاي سىرتقى ەكونوميكا مەن ساۋدا-بيزنەستە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدى الدىعا ساپ قويىپ پەردە ارتىندا وزدەرى تۇرىپ الىس-جاقىن كورشى ەلدەردىڭ بازار نارىعىنا ۇيعىر كاسىپكەرلەرى ارقىلى مونوپوليا ساياساتىن جۇرگىزە باستاعان ەدى. تاياۋ ءبىر ەكى جىلدان بەرى شىڭجاڭداعى ساياسي تۇراقسىزدىققا بايلانىستى، قىتايدىڭ بۇل ستراتەگيالىق ساياساتى ۋاقىتشا توقىراپ تۋرالاپ قالدى. ۇيعىر بيزنەسمەن، كاسىپكەرلەرىنىڭ دەسى باسىلىپ، وڭىردەگى ساۋدا

    71
  • كوز قاراس

    رۋ سىرىنا ۇڭىلسەك…

    سەرىكبول قوندىباي رۋ – اتادان وربىگەن تۋىستاس ادامداردىڭ جيىنتىعى ەكەندىگى كوپكە ءمالىم. قازاق ءجون سۇراسقاندا «قاي ەلسىڭ، قاي رۋسىڭ» – دەپ سۇرايدى. ويتكەنى قازاق تاريحى – جەكە ادامداردىڭ، رۋلاردىڭ، تايپالاردىڭ تاريحى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردى ناسيحاتتاۋعا بايلانىستى رۋىن، تەگىن ءبىلۋ بۇرىنعى كەزدەگىدەي «ايىپ» بولماي وتىر. دەگەنمەن، ءباسپاسوز بەتتەرىندە رۋشىلدىق تۋرالى ماقالالار دا از ەمەس.  تاريحىمىزعا كوز سالىپ وتىرساق، اتالارىمىزدىڭ وسى رۋ تالاسىنان وپىق جەگەن ۋاقىتتارى از بولماعان ەكەن. رۋعا ءبولىنۋ قازاق ەلىن بىرىكتىرمەي، تالاي رەت وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ الدىندا بەدەلىمىزدى دە تۇسىرگەن. سوندا رۋشىلدىق دەگەنىمىز نە؟ ءبىر قىزىعى، كەز-كەلگەن قازاق  ءوز ۇلتىنىڭ بويىندا جىكشىل، بولىنگىش قاسيەتى بارىن تۇسىنەدى جانە سىنايدى دا. سوندا دا وسى بىرلىك، ۇيىمشىلدىق جونىندەگى ۇراندار كوبىنە جەمە-جەمگە

    81
  • كوز قاراس

    قىتاي “قازاق قاۋپى” ماسەلەسىنەن ءالى دە الاڭداۋى ما؟

    Eldeç Orda اتقا ءمىنىپ قىلىشىن وڭدى سولدى جالاڭداتىپ “شا شا شالاپ” كەپ (قىتايشا ولتىرىڭدەر دەگەن ءسوز) قازاق اۋىلىن قانعا بوكتىرىپ كەتەتىن قيلى وقيعالاردى بالا كۇنىمىزدەن بەرى كىتاپتان وقىپ ءوسىپ ەدىك. كۇنشىعىس تسينحاي، گانسۋعا اۋىپ تيبەت اسىپ كاشمير، پاكىستانعا ات باسىن تىرەگەن التاي مەن ۇلىق ەرەنقابىرعا قازاقتارىنىڭ قاسىرەتتى تاعدىرى تۋرالى بۇگىنگە شەكىم (دەيىن) از ايتىلمادى. قانشاما كىتاپ، ماقالا جازىلدى… وقىعان سايىن ساي سۇيەگىڭ سىرقىرايدى… اسىرەسە، ابەتاي مۇقاراپۇلى قۇراستىرىپ جيناقتاعان “كيەلى كوش”تى وقىساڭىزدار (الدا كيريليتسسياعا اۋدارىلىپ جاتسا) وندا قاسىرەتتى وقيعالار ءبىرشاما انىق جازىلعان، وقىپ جاتقاندا كوز الدىڭىزعا بەينە كينوداي ەلەستەپ وتىرادى. انا جولى وسى پاراقشامدا “قىتايداعى مۇسىلمان ەليتاسىنىڭ قيلى تاريحى جانە ونىڭ شىعىس تۇركىستانعا ىقپالى” اتتى پوست جازعامىن، سونداعى ۇشتىك ما اۋلەتىنىڭ

    139
  • كوز قاراس

    قوناەۆ پەن نازارباەۆتىڭ ارۋاق تۋرالى كوزقاراستارى

    القيسسا… بۇل كۇندە ءدىني ۋاعىزشىلارىمىز ءار جەردە «ارۋاققا قۇرمەت ەتۋ،  وعان سيىنۋ – اللاعا سەرىك قوسقاندىق»  دەيتىن،  ءتىپتى  «قابىر تۇرعىزباۋ،  ولىكتى جەرلەگەن سوڭ جەردى تەگىستەپ تاستاۋ»،  «جەتى،  قىرقى،  جىلدىعى دەگەندەر شاريعاتتا جوق»، «قۇران باعىشتاماۋ»، ت.ب ءپاتۋالار كوبەيە باستادى. مەن ءدىندار ادام بولماسام دا،  يلام دىنىنە سەنەتىن، وزىمە ءتان كوزقاراسىم، ءارى شامالى ءبىلىمىم بار ادام بولعاندىقتان مۇنداي ماسەلەگە  وز ويىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى،  ماعان تالانتتى جاراتۋشى سىيلاسا،  ءبىلىمدى اتا-انام مەن وسى حالقىم، وسكەن دالام، ورتام بەردى. سوندىقتان جوعارىداعى ماسەلە جونىندە ازداپ تولعانىپ كورەيىن،  ارتىق كەتسەم عاپۋ ەتەرسىزدەر. ارۋاق بار ما؟ « …تاڭعالاسىڭ،  ولاردىڭ ء‹بىز توپىراق بولعان كەزدە، جاڭادان جاراتىلامىز با؟» دەگەن سوزدەرىنە تاڭىرقاۋ كەرەك،  مىنە، بۇلار راببىلارىنا قارسى بولعاندار ءارى بۇلاردىڭ

    125
  • كوز قاراس

    اينۋددين مۋرادي: “اۋعان قازاعى اتامەكەنگە قايتقىسى كەلەدى”

    نۇرتاي لاحانۇلى اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.) اۋعانستاننىڭ قۇندىز ءۋالاياتى يمام-ساحيب اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن اينۋددين مۋرادي بىلتىر كۇزدە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن. اينۋددين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالعىسى كەلەتىنىن ايتتى. ازاتتىق: – سوڭعى جىلدارى اۋعانستاننان قازاقستانعا ءبىلىم الۋعا كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ول جاقتا قازاق وتباسى كوپ پە؟ اينۋددين مۋرادي: – وتباسىندا بەس بالامىز. قازىر اتا-انام، باۋىرلارىم تۇرىپ جاتقان ايماقتا 20 ءۇي قازاق بار. باسقا جەردە قازاق بار ما، جوق پا، بىلمەيمىن. ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتكەن عاسىردىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان اۋماعىنان كوشكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كەيبىر تۋىستارىمىز قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن، قازىر وسىندا تۇرىپ جاتىر.

    79
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: