| 
  • ناۋرىز تۋرالى ماڭىزدى قۇجات
    كوز قاراس

    ناۋرىز تۋرالى ماڭىزدى قۇجات

    اشىق دەرەككوزدەردەن 1920 جىلعى 20 ناۋرىزدا تاشكەنتتە تۇرار رىسقۇلوۆ قول قويعان ناۋرىزدى اتاپ ءوتۋ تۋرالى بۇيرىققا كوزىم ءتۇستى. دەمەك، بيىل بۇل تاريحي قۇجاتقا – 105 جىل! الايدا، ارادا نەبارى التى جىل وتكەن سوڭ 1926 جىلى ناۋرىزعا تىيىم سالىندى. ال، 1920 جىلى تۇركىستان كەڭەستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ەتكەن تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ تاعدىرى قانداي قايعىمەن اياقتالعانى بارشامىزعا ءمالىم. ونى “حالىق جاۋى” دەپ تانىپ، 1938 جىلدىڭ 10 اقپانىندا اتۋ جازاسىنا كەسكەن… ناشەل ۆوت تاكوي دوكۋمەنت ۆ وتكرىتىح يستوچنيكاح: پريكاز، يزداننىي ۆ تاشكەنتە تۋراروم رىسكۋلوۆىم وت 20 مارتا 1920 گودا و پرازدنوۆاني ناۋرىزا. پولۋچاەتسيا، ۆ ەتوم گودۋ ەتومۋ يستوريچەسكومۋ دوكۋمەنتۋ يسپولنيلوس 105 لەت! ۆ 1926 گودۋ ناۋرىز وكازالسيا پود زاپرەتوم. ا

    15
  • ناۋرىزداعى كەزدەسۋ
    كوز قاراس

    ناۋرىزداعى كەزدەسۋ

    كەشە استاناداعى ەكسپو ماڭىندا وتكەن ناۋرىز مەرەكەسىنە بارىپ قايتتىم. كۇن شايداي اشىق، كوكتەمنىڭ لەبى ەرەكشە سەزىلىپ تۇر. اينالا قۋانىشقا تولى – قازاقتىڭ ءداستۇرىن دارىپتەگەن ۇلتتىق ويىندار، اسىل مۇرامىزدى اسپەتتەگەن ءان-كۇي، كۇمبىرلەگەن دومبىرا ءۇنى… بارلىعى دا ءاز ناۋرىزدىڭ ءسانىن كەلتىرىپ، مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي سىيلادى. ساحنا تورىندە انشىلەر ءان شىرقاپ، جىرشىلار تەرمە تولعاپ، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتتى. جان-جاعىما كوز تاستاپ، ۇلتتىق ويىندارعا قاتىسىپ جاتقان جۇرتتى تاماشالادىم. قول كۇرەستىرۋ، ارقان تارتۋ، گىر تاسىن كوتەرۋ – ءبارى دە بابادان قالعان اسىل مۇرا. كەنەت ەرەكشە ءبىر كورىنىسكە كوزىم ءتۇستى. اققۇبا كەلگەن ورىس قىزى 16 كيلوگرامدىق گىر تاسىن زىلدەي اۋىرسىنباي، قينالماي-اق كوتەرىپ جاتىر. تاڭدانىسىمدا شەك بولمادى! كادىمگى ەر ادامداردىڭ ءوزى 130 مارتەدەن ارى اسا الماعان بۇل سالماقتى

    12
  • ايتىلماي قالعان ءبىر اۋىز ءسوز (بولات بوپايۇلىن ەسكە الىۋ)
    كوز قاراس

    ايتىلماي قالعان ءبىر اۋىز ءسوز (بولات بوپايۇلىن ەسكە الىۋ)

    «اجال ايتىپ كەلمەيدى، قازا- قاسقاعىمدا» دەيتىن بابالار ءسوزى وسىندايدا ەسكە تۇسەدى ەكەن، الگىندەعانا ازىلدەسىپ، ارعى – بەرگىدەن كەڭەس قوزعاي وتىرىپ، «الداعى ايدىڭ جىيرما نەشەلەرىندە مينيسترلىك جاعىنان كىتاپتارىنىڭ تۇساۋ كەسەرى بولاتىنىن، جۋىردا تەلە ارنادان سالت – سانا جونىندە ءبىر ساعاتتىق ءسۇحپات بەرەتىن» قۋانشىن مۇنداعىلارمەن ءبولىسىپ جانارى نۇرلانىپ، ءجۇزى ءجايناپ وتىرعان قازاقىستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ، ايتۋلى ەتنوگراف، جازۋشى بولات بوپايۇلى ارادا تىسقا شىعىپ كەلۋگە ءۇي يەسىنەن رۇقسات ءسۇراپ كەتكەن ەدى، ءبىر نەشە مينۋت وتبەستەن «بوكەڭ جىعىلىپ قالدى» دەگەن سۋىق حابار كەلگەندە الدىمىزداعى داستارحاندى تاستاي تىسقا ۇمتىلدىق، ويپىرماي الگىندە عانا قاتارىمىزدا وتىرعان ازاماتتىڭ قۇلاپ جاتقانىن كورگەنىمىزدە ابدىراپ قالدىق، جەدەل جاردەم ورتالىعىنداعى كەزەكشى ماماننىڭ بۇيىرۋىمەن بوكەڭدى جاتقان ورىنىنان قوزعاماي قولدارىن ۇيقالاپ، تامىرلارىن ۇستاپ،

    12
  • “پراگماتيك بولۋىمىز قاجەت”. تايۆان ۋكراينا مەن ترامپتان قانداي ساباق الدى؟
    كوز قاراس

    “پراگماتيك بولۋىمىز قاجەت”. تايۆان ۋكراينا مەن ترامپتان قانداي ساباق الدى؟

    ريد ستەنديش ساشكو شەۆچەنكو تايۆان ساربازدارى جاڭا تايپەي قالاسىنداعى اسكەري جاتتىعۋدا قارۋ-جاراقتى پايدالانۋدى ۇيرەتىپ جاتىر. ارحيۆ. اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ اق ۇيدە ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكيمەن جۇرت كوزىنشە كەرىسىپ قالعان سوڭ، تايۆان ۆاشينگتونمەن قارىم-قاتىناسىن باسقاشا جۇرگىزۋگە كوشتى. زەلەنسكيدىڭ اق ۇيدەگى سول كەزدەسۋىنىڭ ناتيجەسىندە جوسپاردا بولعان مينەرالدار كەلىسىمىنە قول قويىلمادى جانە اقش-تىڭ ۋكراينا قورعانىسىنا بولەتىن قولداۋى توقتاپ قالاتىنداي قاۋىپ ءتوندى. وسىدان سوڭ تايۆان ۆاشينگتونعا ۇسىنىس جاسادى. الەمنىڭ ەڭ ءىرى ميكروچيپ ءوندىرۋشىسى – Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) 3 ناۋرىز كۇنى اقش-قا 100 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيۋ جوسپارىن جاريالادى. جوسپاردا جاڭا زاۋىتتار، ءونىمدى بۋىپ-ءتۇيۋ نىساندارى جانە زەرتتەۋ ورتالىعى قاراستىرىلعان. اق ۇيدە تۇرىپ سويلەگەن TSMC باسشىسى سي-سي ۆەي چيپ ينۆەستيتسياسىنا ساياسي قىسىم ەمەس نارىق تالابى

    13
  • قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسپاعان!
    كوز قاراس

    قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسپاعان!

    قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسقان دەگەندەر مىنا دەرەككە سۇيەنسە كەرەك: 1691 جىلى 6 اقپاندا يركۋتسك قالاسىندا جوڭعار حانى گالدان بوشوگتۋ (موڭعول. گالدان بوشيگت; قالم. گالدان-بوشيگت; 1644 – 1697) ەلشىلەرىنىڭ قازاق حاندىعى تۋرالى اڭگىمەسى. «…شابارماندار: «وسىدان ون جىلداي بۇرىن ولار، قالماق بۋشۋحتۋ حانى مەن كازاك ورداسى، ءدىنى ءارتۇرلى بولعان. بۋشۋحتۋ حان قالماقتارمەن جانە باسقا دا وردا مۇشەلەرىمەن بىرگە دالاي-لاماعا سەنەدى، ال كازاك ورداسى اسىرەسە مۇحامەتكە قىرىمدىق جولمەن سەنەدى، بۇسۋرماندىق جولمەن سۇندەتتەلەدى. ال بۋشۋحتۋ حان كازاك ورداسىنا ونىمەن، قالماق بۋشۋحتۋ حانىمەن جانە وردانىڭ باسقالارىمەن ءبىر دالاي لاماعا بىرىگىپ بۋدداعا سەنسىن دەپ جىبەردى. سوندىقتان دا ولارمەن جانجال تۋىندادى، ويتكەنى ولار قالماق جولىمەن دالاي-لاماعا سەنگىسى كەلمەدى، وسىنىڭ سالدارىنان ۇلكەن شايقاستار بولىپ، بۋشۋحتۋ حان ولاردىڭ كوپتەگەن

    21
  • …ترامپ پەن ماسكتىڭ ەشتەڭەسى كەتپەيدى.
    كوز قاراس

    …ترامپ پەن ماسكتىڭ ەشتەڭەسى كەتپەيدى.

    ازاتتىق راديوسى قىزمەتىن توقتاتسا، ترامپ پەن ماسكتىڭ ەشتەڭەسى كەتپەيدى. ەكى ميللياردەر ارزان، ۋاقىتشا ساياسي ۇپاي جينايدى. ال قازاقستاننىڭ جوعالتاتىنى وتە كوپ. ازاتتىق راديوسى قىزمەتىن توقتاتسا، ەلىمىزدە “زاڭ مەن ءتارتىپ ديكتاتۋراسىنىڭ” كوكەسى سوندا بولادى. ول وتىزعا جۋىق ساياسي تۇتقىننىڭ قازىرگى شاراسىز كۇيىن الدا بۇكىل قازاق قوعامى كەشەدى دەگەن ءسوز. مۇمكىن سول كەزدە ءسوز ەركىندىگىنىڭ قۇنىن ەل بولىپ تۇسىنەتىن شىعارمىز. بىراق، اشىعىن ايتقاندا، وعان دا كۇمانىم بار. ازاتتىق راديوسى جابىلادى دەپ بۇگىن بوركىن اسپانعا اتىپ جاتقاندار، “تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى” دەپ “ازاتتىقسىز” قازاقستاندا ساياسي رەجيمنىڭ رەپرەسسياسىن اقتاپ الادى. وعان مەنىڭ ەش كۇمانىم جوق. Shalkar Nurseitov

    11
  • ناۋرىز اتاۋى جانە ونىڭ مەرەكەلىك سيپاتى
    كوز قاراس

    ناۋرىز اتاۋى جانە ونىڭ مەرەكەلىك سيپاتى

    ناۋرىز حالقىمىزدىڭ تاريحى ۇزاق، ومىرشەڭدىگى كۇشتى، قازاقى سالت- ءداستۇردى نەگىزگى وزەك ەتكەن بىردەن- ءبىر ۇلتتىق مەرەكە. ول قازاق حالقىنىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق قوعامدىق ءومىر ىسجۇزىندىگىنەن (پراكتيكاسىنان) تۋىنداپ، بىرگە جاساپ كەلە جاتقان اسا مەرەيلى مەيرام. ءوسىبىر كيەلى مەرەكەنى «پارسى تىلىندەگى (ناۋ- جاڭا، رۇز- كۇن) دەگەن ماعناداعى سوزدەرىنە تەلىپ، ءوز ماڭدايىمىزعا سيدىرا الماي پارسىلارعا قوسقولداپ ۇسىنعىسى كەلىپ جۇرگەن تاياز تالعام تار ءورىستى «قۇلشىلدىق قۇمىر» شىرماۋىنان شىعا الماي جۇرگەندەرىمىز دە جەتەدى ارامىزدا. ءتىلىمىزدىڭ ىشكى زاڭدىلىعىنا ۇڭىلسەك، قازاق ءتىلى كوپ ماعنالى، اۋىسپالى ماعنالى، بالاما ماعنالى سوزدەرى كوپ، ءتۇبىر سوزدەردى نەگىز ەتە جۇرناق، جالعاۋ، قوسارلاۋ، بىرىكتىرۋ ت.ب جولدارىمەن تۇرلەنىپ وتىراتىن قۇرىلىمى كۇشتى باي ءتىل. ونىڭ ۇستىنە وسىناۋ اسا باي تىلىمىزدە ءداۋىردىڭ وزگەرۋى، عىلىم- تەحنيكانىڭ دامۋىنا بايلانىستى

    8
  • ەكى ءتۇرلى شەكسىزدىك بار تاڭعالارلىق
    كوز قاراس

    ەكى ءتۇرلى شەكسىزدىك بار تاڭعالارلىق

    سايات ىبىراي ەينشتەين ايتقانداي، “ەكى ءتۇرلى شەكسىزدىك بار تاڭعالارلىق: ءبىرى – عالامنىڭ شەكسىزدىگى، ەكىنشىسى – ادام بالاسىنىڭ اقىماقتىعىنىڭ شەكسىزدىگى” دەپ، XXI عاسىردىڭ ادامىنىڭ مىنا ءبىر “قابىلەتىنە” تاڭقالام: باقىتتى بوپ وتىرىپ، باقىتسىز بولۋ قابىلەتىنە تاڭقالام مەن! جاۋىن جاۋماي سۋ بوپ وتىرۋ. بىرەۋگە وكپەلەمەي، كىنا ارتپاي جۇرە المايتىن، تسس. جانە بۇل – توق قوعامنىڭ قاسيەتى. اسىرەسە ەۋروپانىڭ! ەكى جىل تۇرعام. كورگەم. تاڭقالعام. (امەريكانى بىلمەيمىن، وندا بولعام جوق، ونىڭ ءجۇزىن كورسەتپەسىن!) سول جىلاۋىق، بوركەمىك، باقىتسىز، تالايسىز ەۋروپالىقتاردىق اۋرۋى بىزگە دە جەتتى. ماكسيم گوركي “باسىنا كۇن ورناتىپ قويساڭ دا ىرزا بولماي جۇرەدى ولار” دەپ سۋرەتتەيتىن مەششاندىق پسيحولوگيا، توعىشارلىق دەرت. “داچنيكي”-دە جازاتىن. قايدان كەلدى بۇل؟ نەدەن باستالدى

    12
  • ۋراڭحاي تاڭبالارى
    كوز قاراس

    ۋراڭحاي تاڭبالارى

    بۇل قولجازبا پولياك تەكتى ورىس زەرتتەۋشىسى گ.ە. گرۋمم-گرجيمايلونىڭ 1903 جىلى تۋۆا مەن باتىس موڭعولياعا جاساعان ەكسپەديتسياسى بارىسىندا جازعان كۇندەلىگىنەن الىندى. جازبادا ۋراڭحاي تاڭبالارى بەرىلگەن. ولاردىڭ قايدان الىنعانى جانە اتاۋلارى جازىلعان. جوشى ۇلىسى تاڭبالارىمەن ۇقساستىق بايقالادى قاجىمۇرات تولەگەنۇلى

    14
  • قازاقستاندا “ۇلتتىڭ ارتىنا تىعىلۋ”
    كوز قاراس

    قازاقستاندا “ۇلتتىڭ ارتىنا تىعىلۋ”

    Shalkar Nurseitov قازاقستاندا “ۇلتتىڭ ارتىنا تىعىلۋ” بيلىك وكىلدەرىنىڭ، قوعامدا تانىمال تۇلعالاردىڭ سۇيىكتى مانيپۋلياتسيا تاكتيكاسى. ماسەلەن، كەشەدەن بەرى ماجىلىستە “شاڭىراققا قاراتقىش” دەپۋتاتتارمەن قاتار “ورىس بولعانى ءۇشىن عانا” سىن استىنا قالاتىن ماجىلىسمەن بار ەكەنىن كوردىك. سونداي-اق پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن ءماجىلىس باسشىلىعى انتيكريزيستىك كوممۋنيكاتسيانى مۇلدەم تۇسىنبەيتىنىن كورسەتتى. انتيكريزيستىك كوممۋنيكاتسيادا العاشقى رەاكتسيا دەگەن تۇسىنىك بار. رەپۋتاتسيالىق كريزيستەن قالاي ۇتىمدى شىعاتىنىڭىز سول رەاكتسياعا تىكەلەي بايلانىستى. ءماجىلىستىڭ العاشقى رەاكتسياسى ءداستۇلى “ول مەمەلكەتشىل ازامات” جانە ء“بىز بىرگەمىز” دەگەن سارىندا بولدى. ول رەاكتسيا ازاماتتاردى ودان سايىن ىزاسىن كەلتىرىپ، تۇسىنبەستىكتى كۇشەيتپەسە، جاعدايدى رەتتەۋگە ەش كومەكتەسپەدى. ال رەسەيلىك مەديا پروپاگانداسىنا ىلىك تاۋىپ بەرگەن دەپۋتات نيكيتا شاتالوۆ ءۇنسىز قالدى. بۇگىنگى ء“بارىمىز قازاقپىز عوي” دەپ باستالاتىن مالىمدەمەسىندەگى مىنا ابزاتس، اسىرەسە سوڭعى سويلەمى

    12
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى:

Zero.KZ