| 
  • Köz qaras

    Araldıñ azuı men tozuı

    Keñestik däuirdegi irrigaciyalıq jüye men jerdi eşbir agrotehnikalıq şaralardı saqtamay, esepsiz igeru täsilderi Aral teñizin joyuğa jetkizdi. KSRO Su şaruaşılığı ministrliginiñ tikeley kinäsınan Aral aymağı äli mekenge aynaldı. Sırdariya jäne Ämudariya özenderiniñ suların maqta egisine köptep böluden Aral teñizi tartılıp, onıñ suı azaydı. Özbekstan men Qazaqstan şekarasında ornalasqan, şöl zonasınıñ su aydını – Aral teñiziniñ jağdayı büginde köñil tolarlıqtay emes. Kezinde  düniejüzi boyınşa 4-orında bolğan teñizdiñ büginde joq bolıp ketu qaupi bar. Bwğan bastı sebep – adam äreketi saldarınan teñizdiñ tek qwr izi ğana qala ma degen swraq barlığımızdı alañdatadı.  1950 jıldarı teñizde balıqtıñ 24 türi ösirilip, balıq aulau jılına 500 mıñ tonnağa jetse, al 1980 jıldarı soñına qaray balıqtıñ

    68
  • Köz qaras

    AQŞ ükimeti “terrorlıq wyım”arqılı Ortalıq Aziyağa qandayda bir strategiyalıq jaña jospar qwra ma?

    2001- jılğı 11- qırküyek oqiğasınan keyin resmi türde terrorlıq wyım dep tanılıp kelgen Şığıs Türkistan Islam Partiyası (东突厥斯坦伊斯兰党/东伊运) qozğalısın 20- qazan küni AQŞ sırtqı ister ministri Mayk Pompeo “terrorlıq wyım” tiziminen bosatıp şığardı. Bwl turalı naqtı aqparat 5- qaraşa küni ğana jariya boldı. Atalmış islam hareket wyımı 80- jıldıñ ayağında qwrılğan. ŞUAR, Auğan, Pakistan jäne basqa da birqatar elderde belsendi qimıl jasap kelgen wyımdı “11- qırküyek” oqiğasınan keyin AQŞ ükimeti qara tizimge alıp, is-äreketin zañsız dep tanığan edi. 2017- jılı Türkiya sırtqı ister ministri Meulüt Çauışoğlı qıtay saparı kezinde Türkiya jaqtıñ da atalmış partiyanı “terrorlıq wyım” dep tanitının jariyalağan-dı. AQŞ ükimetiniñ atalmış wyımdı arağa 19 jıl salıp qara tizimnen bosatıp

    51
  • Köz qaras

    «Kökesi» men «Jäkesi»: Jambıl oblısında 60 mıñ gektar jer memleket menşigine qaytarıldı

    «Mıqtılar» memlekettik jerdi de menşiktep alğan Memleket basşısı Qasım-Jomart Toqaev «Jaña jağdaydağı Qa¬zaqstan: is-qimıl kezeñi» attı Joldauında jerdiñ şeteldikterge satıl¬maytının, alayda barınşa tiimdi paydalanıluı qajettigin basa ayt¬qanı belgili. Bwğan qatıstı Jambıl oblısınıñ äkimi Berdibek Saparbaev äkimdikte ötken jiında «jer eşkimniñ äkesinen qal¬ğan mwra emes» dep naqtı wstanımın bildirgen bolatın. Aymaq basşısı tipti igeru¬siz jatqan jerlerdiñ iesi kim bolsa da mem¬le¬ketke keri qaytarudı qw¬zırlı mamandarğa tap¬sırğan. Mwnday ta¬laptı tapsırma bay-manap¬tardıñ qabırğasına batıp, jon terisine şoq basqanday bolğanı dausız. Jambıl oblısı äkim¬diginiñ Jerlerdi paydalanu jäne qorğaluın baqılau bas-qarmasınıñ basşısı Äbil¬hayır Tamabektiñ aytuınşa, jıl basınan beri jürgizilgen tekserister talay swmdıq pen qulıqtıñ betin aşqan eken. «Jambıl oblısınıñ äki¬mi Berdibek Saparbaevtıñ tap¬sırmasına oray, biıl

    88
  • Köz qaras

    Şonjınıñ Geo-Strategiyalıq Şındığı (saraptamalıq maqala)

    Bwl audan (Şonjı) qarasañız şekarağa tiip twr. Şekaranıñ künşığıs betinde atı qazzaqqa berilgen İle Qazaq Avtonomiyalı Oblısı bar (ekinşi sügiret). Onda jer qayısqan qalıñ qazaq twradı. Avtonrmiyalı oblıs ŞUAR’dan bwrın qwrılğan. Ortalığı Qwlja qalası (üşinşi sügirettegi 1-ge qarañız). Osı avtonomiyalı qazaq oblısına qazir segiz audan, bir qala töte qaraydı. Olar: KÜNES, NILQI, TOĞIZTARAU audandarı (üşinşi sügirettegi 5,6,9-ğa qarañız). Bwl üş audan İle añğarı men İle dariyasınıñ basına ornalasqan qazaq eñ köp, eñ irgeli qonıs tepken, tarihı öte tereñ, bayırğı qazaq jeri. Osı üş audan qazaqtarı 20- ğasır basında Orınborğa arnayı hat jazıp, Alaş baspasözin qoldap qarjı joldap, özderin de Alaştıñ alıstağı bir bölşegi sanağan-tın. Osı üş audan tıñ igerip, tam

    350
  • Köz qaras

    Eldes ORDA: Şonjı taranşılarınıñ “ayğayı” (şağın saraptama)

    Birinşi, wyğırstan degen atau qatelespesem alğaş ret 1928-1935 jj arasında hatqa tüse bastadı. Europanıñ hristian missionerleri qaşqariyada baspa qwrğan. Baspadan wyğırlardıñ qaşqar akcentinde hristian dinin uağızdaytın kitaptar, qissalar, küntizbeler basıp şığardı. Sol köp kitaptıñ birinde “wyğırstan” atauı alğaş ret qoldanılğan. Biraq bwndağı wyğırstan atauı qaşqariyadağı altı ülken şahardı körsetedi. Wyğırstan atauı odan soñ 1951-1955 jıldarı tağı köterildi, biraq ataudı köteruşiler hristian missionerleri emes, wyğırdıñ belsendi sayasi top, elitası boldı. 1951-1955 jıldarı qazirgi ŞUAR’da wlttıq avtonomiyanı anıqtau, şekarasın bekitu jwmıstarı qaurt jürdi, sol kezde qıtay ortalıq partiya komitetine “wyğırstan avtonomiyalı respubilikası” deytin wsınıs joldanğan. Ärine, bwl sol kezdegi köp wsınıstıñ biri, “şarqi türkistan avtonomiyalı respubilikası” degen wsınıs da boldı. Osı avtonomiyalı

    408
  • Köz qaras

    Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): QARADALA ATAUI QALPINA KELTİRİLSE…

    Jazuşı-publicist Wyğır audanında qazaq-wyğır jastarı arasında janjal şığıp, töbeleske wlasqanın, arasında jaraqat alğandar bar ekendigin estip öte qapa boldım. Bwl söz joq, ideologiyalıq jwmıstardıñ olqılığı dep oylaymın. Jalpı wyğır halqına jappay qara boyau jağuğa bolmaydı. Olar da özinşe bir halıq, tuıs halıq, türki halqı, mwsılman halqı. Negizgi mekeni qazirgi Qıtay jerinde. Wyğır halqı birneşe ğasırdan beri öz täuelsizdigi üşin küresip keledi. Sayasi twrğıdan aşıqtan aşıq olardı qoldauğa qwqımız joq bolsa da, öz basım iştey mwsılman bauırlarımız ğoy, öz aldına el bolıp ketse ğoy dep tileymin. Wyğır halqınıñ eñbekqorlığı men mädenietine, tili men dästürine qwrmetimiz ülken. Birqatar wyğır qalamgerleriniñ şığarmaların qazaq tiline audaruğa atsalısqannan bolar wyğırşa da täp-täuir söyley alamın. Biraq

    286
  • Köz qaras

    Prezident Toqaevqa aşıq hat

    2020 jıldıñ 28 mamırında, Mäskeuden jiberilgen meniñ jügim Qızılordağa keldi. CDEK firması, tapsırıs nömiri 1173341109 jiberilim. Qos çemodan. Meniñ qwjattarım, bazarlıqtarım, kiim-keşek, wyalı telefondarım öz ornında. Nemis tilindegi Gete jinağı,  orıs klassikteriniñ kitaptarı, KSRO jurnaldarı  men basqa ädebiet te öz ornında. Biraq, Qıdırbek Rıspekwlı qwrastırğan, jwdırıqtasu jwldızdarınıñ qoltañbalarına tolı “Qazaq boksşıları” attı kitap joğalğan. Sonımen qatar, tarihşımız Kärişal Asan Atanıñ qos kitabı da joq. Ärine, bäri boluı mümkin. Alayda, qazaqi kitaptarımdı orıs jük tasuşısı nemese reseylik şekaraşı jımqırdı dep oylamaymın. Pogon taqqan jergilikti hayuandardıñ sasıq äreketi bolsa kerek. Barıp twrğan oñbağandar ğoy! Mısalı, boks kitabımda mağan arnalğan Ermahan Ibırayımov pen Jandos Kökimovtıñ izgi tilekteri jazılğan. Sonda ne? Oficer atağımen jamılğan

    230
  • Köz qaras

    “Sayasi wpay jinauğa tırısıp jatır”. Sarapşı Toqaevtıñ EAEO jiınında aytqanı jaylı

    Ayan QALMWRAT Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev videokonferenciya arqılı ötken EAEO jiınına qatısıp otır. 19 mamır 2020 jıl. Mamırdıñ 19-ında Euraziya ekonomikalıq odağına (EAEO) müşe elderdiñ prezidentteri videokonferenciya arqılı ötken jiında wyımnıñ aldağı bes jılğa arnalğan damu strategiyasın qabıldağan joq. Jiın kezinde Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ strategiya jobasın «el ükimetteri men parlamentiniñ derbestigin şekteydi» dep, keybir twsın qayta qarau qajet degen wsınıs ayttı. Täuekeldi bağalau tobınıñ direktorı, sayasattanuşı Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında ekonomikalıq keñes otırısındağı Toqaev söziniñ astarı jaylı, Nwrswltan Nazarbaevtıñ aqırı tayağan däuiri, Euraziya ekonomikalıq odağı işindegi qordalanıp qalğan qayşılıqtar jaylı ayttı.  EAEO işindegi Joğarğı Euraziyalıq ekonomikalıq keñestiñ otırısında Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev jobanıñ işinde “Euraziyalıq ekonomikalıq integraciyanıñ 2025

    265
  • Köz qaras

    TÄÑİRŞİLDİK — qazaqtıñ könermeytin köne dünie tanımı

    Täñirşildik — qazaqtıñ könermeytin köne dünie tanımı. Täñirşildik wğımında köp dinder qatarlı Jaratuşını bar dep esepteydi, biraq Ol adamdarğa elşi jibermeydi, Kökten kitap tüsirmeydi, jaratılısqa (siz ben bizge) “sälem” joldamaydı — degen nanım-senim bar. Jaratuşı barlığın jerge qaldırğan, bäri aynalıp twratın mehanizm. Sondıqtan jaqsılıq jasasañ da, jamandıq jasasañ da öziñe aynalıp keledi. Sol sebepti Täñirşildik wğımındağı eñ negizgi ğibadat — şın köñilden jaqsılıq jasau, barıñdı bölip beru. Onı repressiya jıldarında Qazaq dalasına aydalıp kelgen özge wlttar jaqsı biledi. Al qazaq nege qırğınğa wşıradı..? Oğan Islam jauap bere almaydı, oğan Täñirşildik jauap beredi: qazaq qaşan da jauınger halıq bolğan, keşe ğwndar qıtaylarğa qauip töndirse, bügin sol qıtaylardıñ wrpaqtarı bizge qauip töndirip

    291
  • Köz qaras

    Sardoba, Rogun, AES. 

    Alapat apat bolıp, qalıñ el suğa ketip jatqanda bilik oynap jatqandar Özbekstanğa nota jiberemiz be, joq pa degendi de aqıldaspaptı. Notamızdı dayındap qoydıq degen vice-ministrdiñ sözine qarağanda, şekarada salınıp jatqan su qoyması jöninde Qazaqstan “birneşe ret” swrasa da Özbekstan jöndem jauap bermepti. Biri kelip, biri ketip jatqan şeneunikter sirä, “biz swradıq, mindetimizden qwtıldıq” dep jılı jauıp qoysa kerek. Tabandap twrmağan, jerine jetkizbegen. Äytpese, halıqaralıq zañ normasın bwzdı dep Birikken wlttar wyımına arızdanar edi, älemnen beytarap sarapşı şaqırar edi. İzdedim, onday joq. Sardoba salınsa, tım bolmağanda Sırdariya sualmay ma, Kişi Aralğa zar bolmaymız ba degen de esep-qisap joq.  Sardobanıñ mäselesi eki jemqor jüyeniñ arasında jalğan ağayıngerşilikpen, bälkim, sen iş, men iş

    503
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: