| 
  • كوز قاراس

    كەشەگى سۇم سوعىستا بۇل بالانىڭ وتباسىنان قانشا ادام وپات بولعانىن بىلمەيمىز…

    1945 جىلى جاپونيانىڭ ناگاساكي قالاسىندا جارىلعان اتوم بومباسى ەستەرىڭىزدە شىعار؟ دجو و’دوننەلل دەگەن امەريكالىق جاۋىنگەر كوز الدارىڭىزداعى سۋرەتتى سول ءبىر قاسىرەتتى جاعدايدان سوڭ (كوپ ۇزاماي) تۇسىرگەن ەكەن. كىپ-كىشكەنتاي ءىنىسىنىڭ ءمايىتىن ارقاسىنا بايلاپ، كرەماتوري الدىندا كەزەگىن كۇتىپ تۇرعان جاس بالانىڭ بەينەسىنەن جاپون xالقىنىڭ بۇكىل بولمىس-مىنەزىن ايقىن كورۋگە بولادى. فوتوگرافتىڭ ەستەلىگىنە جۇگىنسەك، باۋىرىنىڭ دەنەسىن كوز الدىندا وتقا جاعىپ جاتقاندا دا ءمىز قاقپاستان قاسقايىپ تۇرىپتى (كەيىپكەرىمىز). ەرەسەك ادامعا ءتان سالقىنقاندىلىق تىنىتىپ، اينالاسىنداعىلارعا ەموتسياسىن سەزدىرمەپتى. تەك تومەنگى ەرنىن قانتالاعانشا تىستەلەي بەرگەنگە ۇقسايدى. ىشىندەگى تەبىرەنىسىن كورسەتكىسى كەلمەگەن عوي، سابازىم. سول ساتتەردە ونىڭ جان-دۇنيەسىندە بولىپ جاتقان الپاۋىت ارپالىس پەن كۇيىنىش-قايعىنى تىلمەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس شىعار؟ كولكىلدەگەن كوز جاسپەن شە؟ كەشەگى سۇم سوعىستا بۇل بالانىڭ وتباسىنان قانشا

    59
  • جاڭالىقتار

    ساناق: قازاقستان حالقى 19,1 ملن ادامعا جەتتى، قازاقتاردىڭ ۇلەسى – 70 پايىز

    1 قىركۇيەك پەن 30 قازان ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن ۇلتتىق حالىق ساناعىنىڭ العاشقى ناتيجەسى بويىنشا، قازاقستان حالقى 19 169 550 ادامعا جەتتى. ساناقتىڭ ناتيجەسى جونىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا بايانداعان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين وسىلاي دەپ مالىمدەدى. قازاقستاندىقتاردىڭ 48,71 پايىزى – ەرلەر، 51,29 پايىزى – ايەلدەر. “قازاقستان حالقىنىڭ ورتا جاسى 31,94 جاس دەپ كورسەتىلگەن. جالپى حالىقتىڭ 33,97 پايىزى – 17 جاسقا دەيىنگى بالالار، 19,72 پايىزى – 14-28 جاس ارالىعىنداعى جاستار. ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ ۇلەسى – 70,18 پايىزعا جەتكەن. حالىقتىڭ 59,05 پايىزى، ياعني 11 320 410 ادام ەڭبەككە جارامدى دەپ تانىلعان” دەلىنگەن اقوردا حابارلاماسىندا. قازاقستاندا حالىق ساناعى ون جىلدا ءبىر رەت وتەدى. بۇعان دەيىنگى ساناق 2009 جىلى وتكەن ەدى. ساناق قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەگى حالىق سانى 16

    755
  • سۇحباتتار

    بوكەيحانوۆ جايلى كىتاپ جازعان رەسەيلىك تاريحشى: مۇنداي ءىرى تۇلعا كەز كەلگەن ۇلتتا كەزدەسە بەرمەيدى

    ەلنۇر ءالىموۆا “الاشوردا” اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان نۇرمۇحامەدۇلى بوكەيحانوۆ. قازاقستاندا الاش اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ تاريحي ءرولى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە باعالانباعان. وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن مەملەكەت قايراتكەرى تۋرالى كىتاپ جازعان رەسەيلىك عالىم، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆيكتور كوزودوي وسىلاي دەيدى. ازاتتىق كىتاپ اۆتورىمەن بىرگە بوكەيحانوۆتىڭ ومىرىندەگى كوپشىلىككە بەلگىسىز فاكتىلەردى تەرىپ، تاريحشىدان رەسەي ساياساتكەرلەرى كورشى ەلگە جەرگە بايلانىستى تالاپ ايتا باستاعان تۇستا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىگىن قورعاپ پىكىر بىلدىرۋگە نە سەبەپ بولعانىن سۇرادى. “اليحان بۋكەيحانوۆ: چەلوۆەك-ەپوحا” ء(“اليحان بوكەيحانوۆ: ءداۋىر ادامى”) – “الاش” قوزعالىسىنىڭ كوشباسشىسى، پۋبليتسيست، مەملەكەت قايراتكەرى تۋرالى رەسەيلىك عالىمنىڭ قالامىنان تۋعان ءبىرىنشى كىتاپ. ۆيكتور كوزودوي ءاليحان بوكەيحانوۆ تۋرالى مونوگرافياسىن ءوز قارجىسىنا باسىپ شىعارىپ (تيراجى – مىڭ دانا), سەمەي، پاۆلودار، نۇر-سۇلتان، قاراعاندى جانە الماتى

    731
  • جاھان جاڭالىقتارى

    اۋعانستاندى ستالين دە باعىندىرماق بولدى. نە سەبەپتى قولىنان كەلمەدى؟

    مودجاحەدتەرمەن كۇرەسكە جۇمىلدىرىلعان سوۆەت جاساعى. ورتالىق ازيا، 1920-جىلدار 2001 جىلعى لاڭكەستىك شابۋىلدان كەيىن اقش «ءال-قايدا» مەن تالىپتەرگە سوعىس جاريالاپ، اۋعانستانعا باسىپ كىردى. بۇل سوعىس 20 جىلعا ۇلاسىپ، باتىس اسكەرىنىڭ ول ەلدەن كەتۋىمەن جانە تالىپتەردىڭ بيلىككە ورالۋىمەن اياقتالدى. اۋعانستاننىڭ وڭاي شاعىلار جاڭعاق ەمەس ەكەنىن ءستاليننىڭ تاجىريبەسى دە كورسەتكەن. ول بۇل ەلدى باعىندىرۋعا ءۇش مارتە تالپىنىپ، ۇشەۋىندە ماقساتىنا جەتە الماعان. سوۆەت مەكتەپتەرىندە وقۋشىلارعا اگرارلىق اۋعانستان سوۆەت وداعىن ءبىرىنشى بولىپ مويىندادى دەپ ۇيرەتتى. بىراق ونىڭ قانداي جاعدايدا بولعانىن ناقتىلامادى. 1919 جىلى 27 ناۋرىزدا لەنين ۇكىمەتى مەن اۋعانستان اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورنادى. بۇل كەلىسىمدى اۋعانستان اتىنان امانۋللا-حان جاسادى. ونىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا سەبەپ بار ەدى. سودان ءبىر اي بۇرىن اۋعانستاندا بيلىك اۋىسىپ، امانۋللا-حان ءوز

    443
  • تاريح

    گاگاريننىڭ عارىشقا ۇشقانىنا 60 جىل. ادامزات كوسموستى يگەرە الدى ما؟

    يۋري جيگالكين گاگاريننىڭ عارىشقا ۇشۋىنا 60 جىل تولۋىنا ارنالعان باننەر. سانكت-پەتەربۋرگ، 7 ءساۋىر 2021 جىل. بۇگىن، 12 ساۋىر كۇنى ادام بالاسىنىڭ عارىشقا ۇشقانىنا 60 جىل تولىپ وتىر. 1961 جىلى وسى كۇنى سوۆەت عارىشكەرى يۋري گاگارين بايقوڭىر ايلاعىنان جەر وربيتاسىنا ۇشقان ەدى. وسىلايشا سسسر عارىشتى يگەرۋدە امەريكادان وزعانداي بولدى. گاگاريننىڭ ۇشۋى اقش-قا قالاي اسەر ەتتى؟ الپىس جىل ىشىندە عارىشتى يگەرۋ قاي دەڭگەيگە جەتتى؟ يلون ماسك كوسموناۆتيكا سيمۆولىنا اينالدى ما؟ ازاتتىق راديوسىنىڭ ورىس قىزمەتى وسى جانە وزگە دە سۇراقتاردى دجوردج ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دجون لونگسدونمەن جانە Russianspaceweb سايتىنىڭ جەتەكشىسى اناتولي زاكپەن تالقىلادى. امەريكالىقتاردىڭ ءوز عارىش قاھارماندارى بار جانە عارىش تاريحى دا باي. ال رەسەي حالىقارالىق عارىش ستانتسياسىنا جاساعان درامالىق قيىن-قىستاۋ ساپارلارىمەن ەسكە تۇسەدى. دجون لوگسدوننىڭ ايتۋىنشا، اقش-تىڭ عارىشتى

    1854
  • تاريح

    قاتىش ءدوڭى ازاپتى كۇندەردەن قالعان ءىز

    جۇمات انەسۇلى 17-جىلدىڭ كەزى ەدى، پاتشا قۇلاعان. ۋۆقىتشا وكىمەتىنىڭ قۇزىرى ءجۇرىپ تۇرعان كەز. ەلدىڭ سولتۇستۇگىندە دە، وڭتۇستىگىندە دە كوتەرىلىستەر بولىپ، ەلدىڭ الاسپىران كەزدى باسىنان وتكەرىپ جاتقان دى. قاراتاۋدى جايلاعان قوڭىراتتاردىڭ اراسىنان شىققان قاباقان ەسىمدى كىسى اڭشىلىقپەن ءومىرى وتكەسىن "قاپقان" اتانىپ كەتەن. سول قابەكەڭ ەر جەتكەن ۇلى ساداقبايدى، قىزى حاديشانى، سوسىن ون بەس شاقتى جاقىن تۋىستارىن ەرتىپ، ەلدەن ءبولىنىپ، قورداي جاقتاعى تەرەڭوزەك دەگەن شاعىن كولدى مەكەن ەكتكەنىنە دە ءبىر جىلداي بولىپ قالعان. تەرەڭوزەكتىڭ ماڭى قالىقڭ قاراعاي ، ادام وتەتىن جەر شامالى، وزەككە كەلەتىن ءبىر عانا جالعىز اياق جول بار. قاپان اڭشى ادام اياعى باسا بەرمەيتىن قۋىستى مەكەن ەتىپ وتىرعانىمەن، تاۋعا شىققاندا ، ءبىر شاما ەلدىڭ اندا ساندا قورداي اسىپ بارا جاتقانىن

    304
  • كوز قاراس

    عۇنداردىڭ مۇراگەرلەرى – قوڭىراتتار

    (قوڭىرات شەجىرەسىنە بايلانىستى شىعاتىن جاڭا كىتاپتارعا ارنالعان) اۆتورى: كوكبورى مۇباراك قيزاتۇلى تاۋكە حاننىڭ تۇسىندا قاناتتاس وتىرعان رۋلار توپتاستىرىلىپ، ءوز تۇرعان وڭىرلەرىدەگى جاڭا ءجۇز بىرلەستىگىنە كىردى. 1456جىلى قازاق حاندىعى ەڭ العاش قۇرىلعان جەر شۋ، تالاس وزەندەرىنىڭ بويى ەدى. مىنە وسى قاراشاڭىراقتىڭ ورنى مەن ونىڭ اينالاسىنداعى جەتىسۋ، الاتاۋ، قاراتاۋ ايماقتارىنداعى رۋلار ۇلى ءجۇز دەپ اتالدى. قازاق حاندىعى قۇرىلعان كەزدەن باستاپ شەشۋشى رول اتقارىپ كەلە جاتقان ىرگەلى التى ۇلىس ورتا ءجۇز بولىپ بىرىكتىرىلدى. ولار التاي-ەرتىس، تارباعاتاي، سارى ارقا، ءسىبىر، بالقاش، سىردىڭ ورتا اعىسى وڭىرلەرىن الىپ جاتتى. قازاق حاندىعىنىڭ قۇرامىنا كەيىنىرەك قوسىلعان ەدىل-جايىقتاعى رۋلار كىشى ءجۇز بولىپ توپتاستىرىلدى. سول كەزدە قوڭىرات ۇلىسى ورتا ءجۇز بىرلەستىگىنە ەندى. بۇل قازاق ۇلكەن يمپەريانىڭ قاراشاڭىراعىندا وتىرعان ۇلت. بىرلىككە

    1466
  • تاريح

    قازاقتىڭ ۇلى دالاسى مەن ەلىن، جەرىن قورعاعان باتىرلارى

      (قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەي تويىنا ارنايمىن) اۆتورى: تاريحشى، فولكلوريس، فيلولوگ، الاشتانۋشى كەرىمبايۇلى تالاسبەك تاۋاسار ەسكەرتۋ: بۇل ماقالانى باسپاعا باستىرۋ جانە  سايىتتارعا شىعارۋ تەك اۆتوردىڭ رۇحساتىمەن بولادى. 2021 ج قازاقتىڭ ۇلى دالاسى مەن ەلىن، جەرىن قورعاعان باتىرلارى بيىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ مەرەيلى 30 جىلدىق تويى. اتا – بابالارىمىز سان عاسىردان بەرى بىلەكتىڭ كۇشى مەن نايزانىڭ ۇشى مەن ۇلى دالا ەلىنىڭ جەرىن، حالقىن جانقيارلىقپەن قورعاپ، قازاق دالاسىنا شابۋىل جاساعان جاۋلارىن جەر جاستاندىرا جويدى. اتا- بابالارىمىزدىڭ « ….كوش جولىنان كورەسىڭ كوشپەندىنىڭ، تاريحتا قالدىرعان وشپەس ءىزىن….. »، « كوزى بابامىزدىڭ ءبىر كورگەندە تۇسكەن جەرى، بىلەكتىڭ كۇشى، نايزانىڭ ۇشى تيگەن جەرى»  دەپ قازاقتىڭ ۇلى دالاسىن قورعاۋى ءبىزدى باتىرلار ۇرپاعى ەكەنىمىزدى  بارشا الەمگە ءپاش ەتتى.

    952
  • تاريح

    « شاقانتاي» شەجىرەسى( بەسىنشى باسىلىم ، قوسىمشا جازبالار مەن تولىقتىرۋلار)

           تايتولەۋ ىسقاقۇلى ءتولتاي                                   2003 – 2009 جىلدارى  « شاقانتاي»  شەجىرە  كىتابى  ءتورت رەت  800  دانامەن   باسىلىپ  شىقتى . سوڭعى  ءتورتىنشى  باسىلىمىن  kerey.kz  سايتىنان  تولىق  وقي  الاسىزدار .  وسى  باسىلىمدا  شاقاڭا  قاتىستى سوڭعى  كەزدە  كەلىپ  تۇسكەن اقپاراتتار مەن  م. ماعاۋين، ءو. احمەتوۆ ، س. ىسقاقوۆ ، ن. سامەنبەتوۆ – تەردىڭ كەيىنگى جاريالانعان  دەرەكتەرى قولدالىندى . بەسىنشى باسىلىم دا سول اتالعان سايتقا  قويىلادى .   مەكەن-جايىمىز:  الماتى، 050010, پۋشكين ك. 83 ءۇي، «ريەو» جشس ، تەل.،فاكس:  8(7272) 912049 . ۇيالى  تەل. 87017177657 . e-mail: toltai 42 @mail.ru . مازمۇنى :    شاقانتايدىڭ  

    872
  • تاريح

    الجاسقان عاسىر (اڭگىمە)

    “اشارشىلىقتى ساياسيلاندىرماۋ كەرەك” دەۋ “دىمىڭدى شىعارما” دەپ ۇلتتى تۇنشىقتىرۋ. بۇل تاريح پەن ۇلتقا جاسالاتىن قيانات! “عاسىرعا سەرت! ادامزات بالاسى زياندا…” «اسىر» سۇرەسى …كوزى جۇمىلماي، «بۇنىڭ نە؟» دەگەن تاڭدانىستى سۇراق انىق وقىلاتىنداي ادىرايىپ، تاس قورانىڭ توبەسىنە قاراعان كۇيى قالىپتى. مۇرىننان كەتكەن قان ەكى ۇرتتى ساعالاي بارىپ، كەپكەن وزەننىڭ ارناسىنداي بىلقىلداپ، توڭعا اينالا باستاپتى. سىپاتايدىڭ دا ەكى ۇرتىنان باستاپ ومىراۋىنا دەيىن – ىڭىردەگى باتىس كوكجيەكتەي قىپ-قىزىل. ەنتىگىن ەندى باسىپ، اۋزىنا كەلگەن ءدامنىڭ قوشقىل تاتيتىنىن، ونىڭ قاننىڭ ءدامى ەكەنىن تۇيسىنگەن. تۇيسىنگەن ساتتە لوقسىپ قۇسا باستادى. بۇنىسى جەتپىس بەس جاسقا كەلىپ، تاشكەنتتەگى اعاش قوراسىنا كىرىپ، قايىس ارقانعا اسىلىپ بارىپ تىنشۋ تاپقانشا جالعاساتىن لوقسۋ ەكەنىن، ارينە، ول كەزدە بىلگەن جوق. ءبىر نارسەنى ءتۇرتىپ، تانىپ الارعا

    211
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: