| 
  • Tarih

    Qazaqtıñ wlı dalası men elin, jerin qorğağan batırları

      (Qazaqstan täuelsizdiginiñ 30 jıldıq merey toyına arnaymın) Avtorı: tarihşı, fol'kloris, filolog, alaştanuşı Kerimbaywlı Talasbek Tauasar Eskertu: Bwl maqalanı baspağa bastıru jäne  sayıttarğa şığaru tek avtordıñ rwhsatımen boladı. 2021 j Qazaqtıñ wlı dalası men elin, jerin qorğağan batırları Biıl Qazaqstan täuelsizdiginiñ mereyli 30 jıldıq toyı. Ata – babalarımız san ğasırdan beri bilektiñ küşi men nayzanıñ wşı men wlı dala eliniñ jerin, halqın janqiyarlıqpen qorğap, qazaq dalasına şabuıl jasağan jauların jer jastandıra joydı. Ata- babalarımızdıñ « ….Köş jolınan köresiñ köşpendiniñ, tarihta qaldırğan öşpes izin….. », « Közi babamızdıñ bir körgende tüsken jeri, bilektiñ küşi, nayzanıñ wşı tigen jeri»  dep qazaqtıñ wlı dalasın qorğauı bizdi batırlar wrpağı ekenimizdi  barşa älemge päş etti.

    242
  • Tarih

    « Şaqantay» şejiresi( besinşi basılım , qosımşa jazbalar men tolıqtırular)

           Taytöleu Isqaqwlı Töltay                                   2003 – 2009 jıldarı  « Şaqantay»  şejire  kitabı  tört ret  800  danamen   basılıp  şıqtı . Soñğı  törtinşi  basılımın  kerey.kz  saytınan  tolıq  oqi  alasızdar .  Osı  basılımda  Şaqaña  qatıstı soñğı  kezde  kelip  tüsken aqparattar men  M. Mağauin, Ö. Ahmetov , S. Isqaqov , N. Sämenbetov – terdiñ keyingi jariyalanğan  derekteri qoldalındı . Besinşi basılım da sol atalğan saytqa  qoyıladı .   Meken-jayımız:  Almatı, 050010, Puşkin k. 83 üy, «RIEO» JŞS , Tel.,Faks:  8(7272) 912049 . Wyalı  tel. 87017177657 . e-mail: toltai 42 @mail.ru . MAZMWNI :    Şaqantaydıñ  

    63
  • Tarih

    ALJASQAN ĞASIR (Äñgime)

    “Aşarşılıqtı sayasilandırmau kerek” deu “dımıñdı şığarma” dep wlttı twnşıqtıru. Bwl tarih pen wltqa jasalatın qiyanat! “Ğasırğa sert! Adamzat balası ziyanda…” «Asır» süresi …közi jwmılmay, «bwnıñ ne?» degen tañdanıstı swraq anıq oqılatınday adırayıp, tas qoranıñ töbesine qarağan küyi qalıptı. Mwrınnan ketken qan eki wrttı sağalay barıp, kepken özenniñ arnasınday bılqıldap, toñğa aynala bastaptı. Sıpataydıñ da eki wrtınan bastap omırauına deyin – iñirdegi batıs kökjiektey qıp-qızıl. Entigin endi basıp, auzına kelgen dämniñ qoşqıl tatitının, onıñ qannıñ dämi ekenin tüysingen. Tüysingen sätte loqsıp qwsa bastadı. Bwnısı jetpis bes jasqa kelip, Täşkenttegi ağaş qorasına kirip, qayıs arqanğa asılıp barıp tınşu tapqanşa jalğasatın loqsu ekenin, ärine, ol kezde bilgen joq. Bir närseni türtip, tanıp alarğa

    49
  • Suretter söyleydi

    Baydilda Doskenov (1902-1974)

    1943-46 jj Şığıs Türkistandağı wlt-azatıq töñkeriske qatısqan. Sovet odağınıñ kömekke jibergen äskeri mamanı. B.Doskenov Qızılorda obl, Qızılözek eldi-mekeniniñ tuması. Ekinşi jahan soğısına qatısqan. 1943 jıldan keyingi ömiri qıtaydağı äskeri is-qimıldarda ötken. Keyin 1946 jılı elge oralğan. Qwljada qwrılğan uaqıtşa ükimet turalı ädebietterde (kitap, maqala) B.Doskenovtıñ atı kezdesip jatadı. Sol derekterdi oqıp otırğanda äsirese, Qojay Doqaswlı jazğan “Oficerdiñ qoyın däpterinen” kitabı men Hakim Bekişevtiñ “Azattıq mwratı” attı kitabında Baydilda Doskenovtıñ atı birqanşa jerde kezdesetin edi. Surettiñ alınğan siltemesi: https://www.moypolk.ru/kazahstan/soldiers?search=%D0%94… Jalpı, 1943-1946 jıldarı sovet odağı Altay, Tarbağatay, İledegi wlt-azattıq töñkeristi äskeri mamandarmen qamtamasız etti. Neşe mıñdağan äskerler şekaradan jasırın ötip ol jaqtağı partizandarmen birge küreske qatıstı. 1946 jılı kömekke kelgen äskeri mamandardıñ

    34
  • Tarih

    ÄBİLQAYIR. BİR HAT – BİR MEMLEKET TARIHI

    Bwl hattı osıdan eki jıl bwrın da salıp edim, orısşa. Endi şamam jetkenşe audarıp kördim. Tarihta qazaq “1731 jılı Reseyge bodan boldı” dep oqıtıp keledi. Osı üşin Äbilqayır handı jazğırğandar da köp. Jäne Peterbor arhivindegi nwsqa twzdıq bolıp keldi. Qazaqstandıq ğalım I. Erofeeva onı ısırıp qoyıp, Äbilqayırdıñ hatın tüpnwsqadan oqıp, qayta audardı. Sonda jalğan dünie jariya bolıp qaldı. 1731 jılı 8 qırküyekte Äbilqayır Reseydiñ qatın patşasına qwzırıña al, qızmetşiñ bolayın dep hat jazbağan eken. Sonda “üş ğasırlıq” degen äñgime beker bolıp şığadı. Eskertu: orısşa nwsqanı oqimın degen adam paraqşamnan tauıp alar. Al äzirge: 1) Irina Erofeeva audarması: 8 qırküyek 1730 jıl. Wlı da meyirimdi, joğarı memlekettiñ barlıq jerin bileuşi märtebeli

    56
  • Suretter söyleydi

    Künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl)

    20. ğasırdıñ 30- jıldarındağı kürdeli sayasi kezeñderge baylanıstı künşığıs qazaqtarı (Ör Altay, Barköl) atamekeni Barköl, Qwmıldı artqa tastap Gansu jäne Cinhay ölkelerine qonıs audarğan edi. Bwl tarihi qwndı suretterdi Joseph Needham qıtayğa jasağan saparı keinde tüsirip alğan. Dr.J.Needham belgili sebepterge baylanıstı qıtaydıñ soltüstik-batıs aymağı dälirek aytqanda Czyayuguan' (嘉峪关), Çienfotung (千佛洞), Dun'huan (敦煌) okurgterinde bir ay ayaldaydı (1943.j 30-şı qırküyekten 29-ınşı qazanğa deyin). Gansu provinciyasınıñ atalmış audan okurgterinde qazaqtar da bar edi. Olar Elisqan Älipwlı bastağan köşten qalıp qoyğan az sandı qazaqtar edi. Negizinde 1943 jılı Elisqan Älipwlı bastağan birqanşa dürkin köş Tibettiñ sarı jondarın artqa aunatıp Bwlanay asıp Pakistanğa jetip qoyğan edi. suretterge qarap şoşaq tımaq kigen qazaqtardı aynıtpay tanıp

    56
  • Suretter söyleydi

    Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım Jaynaqov

    Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım (Ibrahim) Jaynaqov Birinşi surette, Ibırayım Jaynaqwlı jäne zayıbı Gülsim Dadabaeva Ekinşi suret, Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim Dadabaeva (äkesi özbek, şeşesi tatar) Üşinşi suret, ortada Ibırayım Jaynaqov, Şığıs Türkistan, Qwlja q. 1930 j. Eskertu: tarihi suretter Al'fiya Gatiyatulinanıñ jeke arhivine tän. Al'fiyanıñ wlı şeşesi Mariyam Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim hanımnıñ tuğan äpkesi. Ibırayım Jaynaqwlı Jetisudağı belsendi Alaş qayratkerlerimen biruaqıtta Şığıs Türkistanğa ötip ketken. Qwlja ölkesine ötken Jaynaqovtar sol jaqta sovet ükimeti balşabekterine (bol'şevik) qarsı qarulı wyımdar wyımdastırdı. 1928′den keyin bastalğan kämpeski kezinde jäne 1931-33 jıldardağı aşarşılıq kezinde qıtayğa auğan qazaqtardı ornalastıru qızmetterimen aynalıstı. 1934 jıldan soñ İle ualayatı qazaq-qırğız mädeni, ağartu wyımınıñ jwmıstarımen aynalıstı. Osığan baylanıstı Tekes

    45
  • Ruhaniyat

    Wlı klassiktiñ saparı

    …Sekseninşi jıldarı äygili amerikandıq jurnalist Jon Ridtiñ «Dünieni dürliktirgen on kün» (Ten days that shook the world) (1919) Oktyabr' töñkerisi, bol'şevikter lañı, proletarlar, qızıl jamılğan Petrograd t s s. oqtıñ zıñğırı jwqqan oqtın-oqtın oqiğalar ötken sättiñ şıtırmanın eske jañğırtar soñı wzaq zardappen wlasatın ~ «ädebi şığarmanı» oqıp jürgende qolımızğa osı zaman klassigi Mwhtar Mağauinniñ «Alasapıran» romanı tüsken~di. Bas kötermey on kün oqıp qauaşaqtay basımızdağı proletarlıq qırsau kürşekterdi otalap emdegenimiz esimizde.Kün kösemdi jek köre bastağan twsımız da mümkin osıdan bastau alğan!? Aqiesiniñ öz qoltañbasımen 1989 jılı Ulaanbaatarğa sälemdemege keltirilgen kitap men üşin asa teñdessiz qwndı. Kitaptı poşta arqılı joldağan dosım ~ sol kezdegi jarq etip şıqqan jas jalındı jazuşı qız Gülzat

    51
  • Zuqa batır 150 jıl

    Ospan Batırdıñ Çoybalsan marşalğa jazğan hatı

    Surette Ospan Batırdıñ 1944 jılı naurız ayında Çoybalsan marşalğa jazğan hatı berilgen. Hatta Ospan Batırdıñ öz qolı qoyılğan, möri (tañbası) basılğan. Hattıñ audarması: Asa qwrmetti marşal joldasqa sälem (jazamın mänisi:) Ol jaqtağı bizdiñ äskerlerdiñ kemşilik* närseler bolsa bizdiñ mına barğan kisilerden aytıp jiberiñizder. Jäne de sol äskerler jaudı qamap alğan eken, assa 10 kün, qala berse 6-7 kün, şamaları bolsa qamasın, eger azıq basqalay närseleri bolsa onı bwl jerden tolıq qıp beremiz, kemşilik* närselerine biz mindettimiz, sol üşin äskerlerge osı habarlardı dan'bau* arqılı tiilse eken dep qwrmetpen Batır Ospan (qoltañbası, möri). 33. 3/3 Qısqaşa tüsindirme: Kemşilik*: hatta bwl söz minezdeme mağınasında emes, qajettilik, bwyımtay, kerek-jaraq siyaqtı äleumettik häm twrmıstıq mağınada

    171
  • Zuqa batır 150 jıl

    Altay ölkesiniñ Şıñjañğa öz erkinen tıs qosılğanına 100 jıl (1920-2020)

    1920- jılğa deyin Sin'czyan mäselesine Altay ölkesi qamtılmaytın-dı. Altay ölkesi 130 jılday ortalıq ükimetke jeke qarap keldi de, 1919-1920 jj arasındağı işki-sırtqı sayasi häm geo-strategiyalıq mäselelerge baylanıstı jeke ölke statusı birjolata joyılğan edi. Sin'czyan gubernatorı YAñ-nıñ qolqa saluımen Altay ölkesi Sin'czyan provinciyasınıñ qarauına ötti. Mına äkimşilik karta 1916-1920 jıldar arasında dayındalğan. Osı kartada Altay Ölkesi anıq körinedi. Cin imperiyası qwlağan soñ bilikke kelgen burjuaziyalıq ükimet bükilmemlekettik qwrıltay jinalısın ötkizedi sonımen birge sol jılı uaqıtşa ükimettiñ kezekten tıs prezident saylauı ötedi. Osı sayasi is-qimılğa Altay ölkesi jeke el retinde qatısqan. Ol turalı keyin aytamız. 1905, 1908, 1912 jj arasındağı kürdeli äkimşilik reformalardan keyin Altay-Qobda elinde tübegeyli özgerister boldı. 1914- jılı Qwlja

    66
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: