| 
  • Tarih

    Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan

    Kenesarı Han men balası Sızdıq Swltan turalı derek Osman mwrağatınan kezdesui bek mümkin. Bwğan eşqanday da şübäñiz bolmasın. Birinşi sügiret, Osman elinde jarıq körgen “Basirat” (basîret) attı gazet. Ekinşi jäne üşinşi sügiret, Osman memleketinde jarıq körgen “Uaqıt” attı gazet. Törtinşi sügiret, Osman swltanı Äbdüläzizdiñ Qaşqariyağa kömekke jibergen äskeri qaru-jaraq, oq-därisinen bir parşa körinis. Kenesarı men Sızdıq Swltan turalı Osman derekteri şını kerek äli tolıq zerttelgen joq. Han Kenesarınıñ wlt-azattıq köterilisin Qazaqstan aymaqtarımen şektep bölip qarau eñ ülken qatelik sanaladı. Han Kene men Şığıs Türkistandağı qazaq, wyğır, dwñğan köterilisteri arasındağı sayasi, äskeri qatınastar turalı derek te qıtay mwrağatında kömuli jatır. Onda Şäueşek, Qwlja jäne Ürimji qalalarındağı qazaqtardıñ Han Kenemen jäne keyingi

    69
  • Tarih

    AHAÑ men JAHAÑ SALĞAN AZATTIQ JOLI

     «Qazaq» gazetine –107 jıl JWMAT ÄNESWLI                                                                                                                       TARIHI POVEST'                                                                                       

    53
  • Suretter söyleydi

    Şarqi Türkistan Respubilikasınıñ tarqauı turalı

    1944- jıldıñ qaraşa ayında Qwlja qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan respubilikası 1946- jılğa kelgende ükimettiñ resmi türde tarağanın jäne bwdan bılay Şıñjañ ölkesimen birikken koaliciyalı ükimet qwrmaq nietin bildire otırıp, uaqıtşa ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistanda” arnayı maqala jariyalağan-dı. Nebäri bir jarım jıl ömir sürgen Qwljadağı Şarqi Türkistan ükimeti, 1946- şı jılğa kelgende resmi toqtadı. 1944- jıldıñ qaraşa ayında uaqıtşa ükimet jariya etilgen soñ, ükimettiñ organ gazeti “Azat Şarqi Türkistan” dep ataldı. Gazet wyğır, qazaq, orıs, moñğol jäne qıtay tilinde jarıq kördi. Gazettiñ qazaqşa böliminde Bwqara TIŞQANBAEV, Qwrmanalı OSPANWLI basşılıq etti jäne gazettiñ redakciya qwramında Äuesqan NARINBAYWLI, Rahmetolla ÄPŞEWLI, Qwrmanbay TOLIBAYWLI, Äbdibek, Aladiyar, Asanbay, Sırayıl, Qali qatarlı kisiler redaktor, audarmaşı,

    115
  • Tarih

    Angliyanıñ Joñğariya qazaqtarına ozıq soğıs qaruların beruge talpınuı

    Qaşqardağı Angliya konsulı  Angliyanıñ Qaşqariyadağı konsul' qızmeti 1881- jıldan keyin bastau aladı. Angliyanıñ tüpki maqsatı Cin imperiyasınıñ soltüstik-batıs aymağı men Türkistan (ortalıq aziya) dalasına öz ıqpalın jürgizu edi. Biraq, bwl twsta patşalıq reseydiñ de aymaqtağı sayasi ıqpal küşin eskermeu mümkin emes edi. Patşalıq reseydiñ äu bastağı maqsatı Türkistan aymağın endey ötip Ündistan arqılı telegey teñiz jolına şığu edi. Biraq, Türkistan dalasındağı Türki handıqtarı (Qazaq, tb) bwl maqsattı jüz jıldap keşiktirip jattı. Resey endi Türkistan dalasın qiır şığıstan aynalıp ötip Qaşqariya arqılı Ündistanğa wlasudı közdedi. Biraq, ol twsta Qaşqariya mülde jabıq älem edi. Deytwrğanmen de jabıq älemniñ tüstik qaptalınan Angliya imperiyası da kelip ülgirdi. Sosın ne kerek, bwl aymaq Resen-Angliya imperiyasınıñ

    139
  • Tarih

    ÖLKE TARIHI

    Mingo jılnamasınıñ 37- jılı 1-qañtarda jarıq körgen. (bizdiñ jılnama boyınşa, 1-qañtar, 1948.j) Kitap avtorı: Polat Qadiri Kitaptı şığaruşı baspa: “Altay” baspa üyi Polat Qadiri (Bolat Qadir) 1919-jılı Şıñjañ ölkesi Qwtıbi audanında düniege kelgen. 1949-jılı Ündistanğa, 1957-jılı Türkiyağa qonıs audarğan. 1940-jılı Şıñjañ institutınıñ (qazirgi Şıñjañ univesiteti) til-ädebiet bölimin bitirgen. 1940-1941-1945 jıldarı ölkelik ükimettiñ organ gazeti “Şıñjañ gazetiniñ” wyğır-qazaq bölimderinde jwmıs istegen. 1944-jıldıñ kökteminde qamauğa alınğan, 1945-jılı “Han Täñiri” jurnalında, 1946-1949 jıldar arasında “Altay” baspa üyinde, 1947-1948 jıldarı “Şıñjañ gazetiniñ” wyğır-qazaq bölimderinde jäne 1947-1949 jıldarı “Altay” baspa üyi jağınan şığarılğan “Erik” gazetinde jwmıs istegen. “Ölke tarihı” kitabı eki bölimnen twradı: Birinşi bölimde, Şıñjañ ölkesiniñ erte zamanğı tarihı, şaruaşılığı, mädenieti, türkilerdiñ tarihı, nanım-senimi

    146
  • Sayasat

    Şınayı tarih qayda?

    QAZAQ TARIHI BWRINĞI KOMMUNISTİK IDEOLOGIYA SALQININAN ARILDI MA? “ALTIN ORDANIÑ” QWRILĞANINA 750 JIL MA? TARIH FAKUL'TETTERİ NENİ OQITADI ? WLTTIQ KÖZQARASTAĞI QAZAQ TARIHI JAZILA MA ? ======================= Ünemi kökeyden ketpeytin tarihımızğa baylanıstı bastı swraqtar osı. Osıdan şamalı uaqıt bwrın “Altın Ordanıñ 750 jıldığın” atap ötemiz degen söz estilgen. Soğan men tañğaldım. Joşınıñ ülkeni Batıy 1239- jılı bükil Rus' knyazdikterin, Kievti, Şığıs Europanı jaulap alğannan keyin 1240-jılı Sarayşıqta Altın Orda memleketin qwrğan. Bwl Orıs tarihında da, basqa elderdiñ tarihında da jazılğan, öşpeytin, özgermeytin tarih. YAğni, Altın Ordanıñ qwrılğanına 750 jıl emes, 780 jıl. Al, Joşı hanğa keletin bolsaq, ol Qazaq tarihınıñ basında twrğan ülı Han. Olay deytin sebebimiz 1219-1220- jılı Sırdariyadan

    124
  • Tarih

    Japoniyağa jazılğan hat

    Eldes Orda Bwl kisiniñ atı Maqmwt Mwhidi. Şıñjañ ölkesiniñ Twrpan aymağında tuğan. Ağayındı tört Mwhidi bolıptı. Ağası Maqswt Mwhidi jañaşıl ziyalı kisi. Twrpanda jädittik bağıtta ağartuşılıqpen aynalısqan. Maqmwt bala kezinde ağası aşqan jädittik jüyemen bilip alıptı, keyin sauda baylanısımen Ürimji, Şäueşek, Semey, Taşken jäne Mäskeu, Peterbur qalaların aralaptı. 20- ğasır basındağı Alaş qozğalısı men Türkistandıq qozğalıs köp ıqpal etse kerek, keyin Twrpanğa kelgen bette wlttıq ruhani qwndılıqtardıñ jandanuına barınşa eñbek etipti. Soñıra 1931- jılı Qojaniyaz köterilisine belsendi atsalısıp, köterilistiñ Twrpandağı wlt liderine aynaldı. Dwñğan Ma Jungin armiyası men Qojaniyaz arası bülingen soñ öz äskerin bastap Atı Şaharğa attanğan jäne Qaşqar qalasında qwrılğan wlttıq respubilikanıñ bas qomandanı bolğan. Qojaniyaz ölkelik ükimet

    95
  • Köz qaras

    Aqş-Sovet qatınastarındağı şıñjañ ölkesi

    Sügiretterge qısqaşa tüsinikteme: Birinşi sügirette, Aqş-tıñ şıñjañ ölkesindegi twñğış ökiletti bas elşisi Edmond Klab jäne Dihua qalasındağı (Ürimji) Aqş konsulınıñ aldı tüsirilgen. Uaqtı, 1943- jıldıñ säuir ayı.  Ekinşi sügiret, Aqş ükimetiniñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi Jon Hall Pakston mırza(1946′dan soñ elşi boldı).  Üşinşi sügiret, Şıñjañ ölkesiniñ sayasi, äkimşilik ortalığı Dihua qalasında (Ürimji) ornalasqan Aqş konsuldığı. Konsul aldında twrğandar J. Pakston jäne zayıbı.  Törtinşi sügiret, 1946-jıldıñ qaraşa ayında Dihuadağı Aqş konsulı aldında tüsirilgen. Artqı qatar oñnan törtinşi adam Jon Hall Pakston. Pakston Aqştıñ şıñjañ ölkesindegi ökiletti elşisi bolıp tağayındalğan kezi. 1941-42 jıldan keyin Şıñjañ ölkesinde kilt özgerister bastaldı. Ölkeniñ sırtqı sayasi diplomatiyadağı bağıtı özgerip jattı. Sovet-Şıñjañ qatınastarı jol ayrıqqa kelip tüylisti.

    140
  • Köz qaras

    1933- jılı Qaşqar qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan

    1933- jıldıñ qaraşa ayında Qaşqar qalasında qwrılğan Şarqi Türkistan islam respubilikası ükimetiniñ wlttıq armiyası. Ükimet öte qısqa uaqıt ömir sürdi. Sırtqı sebep: Alpauıt küşterdiñ aymaqtağı sırtqı sayasatı twraqsız boldı; Janjal küşter ımırağa keldi; İşki sebep: Biriñğay wlttıq twtastıq bolmadı; İşki alauızdıq köp boldı; Janama sebep: Äskeri quat älsiz; Wlttıq ruhani-sayasi quat tömen; Islamdıq fanatizm basım; Atalmış uaqıtşa ükimettiñ prezidenti Türkiya, Anlgiya siyaqtı elderge diplomatiyalıq hat joldadı; Auğanıstan ämirliginen sayasi jäne qorğanıs kömegin aldı. İşki wlttıq valyuta aynalımğa salındı. Körşi eldermen vizalıq rejim ornadı. Täuelsiz memleketke tän qanday nışan men belgi bar sonıñ bäri orındalıp jattı, biraq ükimet birer ay ğana ömir sürdi.  1928- jıldan bastap ölke ortalığı Ürimjide sayasi qan

    186
  • Mädeniet

    AQSELEU SEYDİMBEK SINAĞAN FIL'M

    Aqseleu Seydimbektiñ kündeliginen: “Qwlager” fil'mi jayında Kino üyinen «Qwlager» fil'min körip qayttım. İ.Jansügirovtiñ äygili «Qwlager» poemasınıñ izimen depti. Öner ataulı, onıñ işinde kino önerine ne üşin kerek? Kim üşin kerek? Äsirese belgili bir wlt öneri aldımen sol wlttıñ özine kerek pe, joq älde özge wltqa kerek pe? Belgili bir wlttıñ öneri aldımen öz bolmısın körsetui kerek pe, joq älde öz bolmısınan kindik üzip, jalpıadamzattıq öz bolmısın körsetui kerek pe, joq älde öz bolmısınan kindik üzip, jalpıadamzattıq deytin äsire patetikağa boy aldırğanı jön be? Önerdiñ parqı men narqı wlttıq talğam tarazısına tüskeni jön be, joq älde sırt köz sınşınıñ aytqanına könip, aydauına jürgeni dwrıs pa? Tarihi twlğalardıñ ömirbayanı qay şek-şekarağa deyin

    176
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: