| 
  • Köz qaras

    ÇEH JWRTINIÑ ÇEH TİLİN QORĞAUI JAYLI

    Ruslan Medelbek  Çeh jwrtı mına jahandanu zamanında, Europa halqı arasında şekara joyılğanda bizdi çeh qılıp twrğan çeh tili dep biledi. Elde qızmettiñ bäri çeh tilinde jüredi, şeteldikterge arnalğan policiya bölimşesinde “mwnda tek çeh tilinde qızmet körsetiledi” dep jazılğan taqtayşa twradı. Şeteldikterge arnalğan policiya bölimşesinde Çehiyağa endi kelgenimde osı bölimşege çeh tilin biletin qazaq tanısımdı aparğan edim. Policiyada sen Çehiyağa keşe köşip kelgeniñe män bermeydi de. Çehşa söyleydi. Ağılşınşa söyleseñ qızmet körsetkisi kelmey, çehşa jauap beredi. Üş jıldan keyin osı policiya bölimşesine barıp, Qazaqstannan keletin qonaqtarıma vizağa şaqırtu jasatpaq bolğanımda sondağı bir policey üş jıl twrıp jatırsız, qalay çehşa bilmeysiz dep qabaq şıtqanı äli este. Keyin çeh tanısımnıñ birinen “nege çeh

    925
  • Tarih

    Qaraqalpaq halqı Säken Seyfullindi bileme eken?

    Säken Seyfullin 1922 jıldarı qaraqalpaq ziyalısı Allayar Dosnazarov S.Seyfullinge bılay dep ötiniş bildiripti: – Säke, bizge ağasıñ. Ağa balasısıñ. Biz üysiz-küysiz qaldıq. Bizge kömektes. Qiyamettik tuısıñ bolayın, – deydi. Säken Seyfullin inisiniñ sözin jerge tastamaptı. Moskvada osı mäseleni qayta-qayta köteredi. Aqırı maqsatına jetedi. 13-aqpan 1925 jılı Kalininniñ qolımen qaulı qabıldanadı. Onda: “Äumudariya oblısı bazasında, Qazaqstan qwramında Qaraqalpaq Avtonomiyalıq Respublikası qwrılsın”- delingen eken.Sol qaulıda KKASSR-diñ astanası(paytahtı) Petro Aleksandrovsk(Törtkül) portı bolsın dep körsetilipti. Nökis qalasınan Säken Seyfullinge eskertkiş qoyılsa ğoy şirkin. Tarih qoy tarih. Al tarih bwrmalanbauı kerek.Tarihi twlğa qwrmettelui tiis.. (s) Kabıl Şildebay —— Oñ jaqtağı – Älkey Ötekin. Säkenniñ kömekşisi. Suret Orınborda tüsirilgen. ol kezde Säken Seyfullin Qazaq ASSR Halıq

    149
  • Tarih

    ITELİNİÑ TWRPAN MEN JEMSARIDAĞI TARIHI

    Iteli ne üşin Abaq Kereydiñ «noqta ağasısı» boldı? Äueli, qwlağı tıñ, wranı kün, şırağı mıñ oqırman, siz öz şejireñizdi kişi ruıñızdan bastap taratsañız da, ülken rudan taratsañız da, arğı ülken wlıstan taratsañız da wzasa 15-25 atanıñ arasında boladı. Olay eseptey beretin bolsañız Kerey de, Nayman da, Alban da birneşe ğasır bwrın ğana ömir sürgen twlğa bolıp qaladı da, mıñ jıl bwrın tarihta atı atalatın osı taypalardıñ tarihımen qayşı keledi. Mwnıñ sebebi mınau. Sizdiñ wlısıñızdıñ, ruıñızdıñ tarihı keminde mıñ jıldı qwraydı da, ru şejireñizdiñ eñ basındağı birneşe adam mıñ jıl bwrınğı adamdar. Osı wmıtılmas birneşe türkişe bayırğı babanıñ esimine keyingi ğasırlardağı arabşalanğan esimdegi atalar esimi jalğanadı. Ärqaşan ru atauları eñ eski

    90
  • Tarih

    MOLQI QALASINIÑ MORI QALASINA AYNALUI

    376 jılı batısta Altayğa, soltüstikte Bayqal men Sibirdiñ toğayına, oñtüstikte wlı qorğanğa şığısta bügingi Jilin ölkesine tirelgen alıp keñistiktk Tele qağanatı qwrıldı. Telelerdiñ eñ alğaşqı qatarın jasağan 5 wlıs «Eren(Ermen, Ereymen)» dep ataldı. Bwl söz «erekşe, dana, dänişpan» degen wğımdardı bildiretin. Ermenderdiñ qatarına Toğla, Abaq, Qiyat, Bayat, Molqı qatarlı 5 wlıs kirgen. Olardıñ jappay Tele ataluı olarğa basşılıq jasağan Toğla wlısımen tikeley qatıstı. Toğla atauınıñ köpşesi Toğlat. Tele atauınıñ köpşesi Teleuit. Toğlat,Teleuit atauları Dulat, Dolğan Dolan,Teleu, Töleñgit,Teleñgit, Töre, Tilik ataularınıñ kelip şığuına ülken ıqpal etti. Molqı şejiresindegi Qoşaqtan tuatın Esendäulet, Toqdäulet, Maşannan tuatın Däuletkeldi, Qwldan tuatın Däuletberdi, Qayıptan tuatın Toqdäulet esimderiniñ qoyıluına olardıñ baba tanımındağı Doğlat atauınıñ keyingi tildik damu

    71
  • Köz qaras

    GERMANIYA NEGE SOĞIS AŞTI?

    Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): Erteñ, 22-mausımda Germaniyanıñ Sovet Odağına qarsı şabuıl bastağanına 81 jıl boladı eken. Jıl sayın osınday kezeñde «1941 jılı 22 mausımda faşistik Germaniya opasızdıqpen soğıs jariyalamastan Sovet Odağına basıp kirdi» degen qwlaqqa siñisti twjırım kezekti ret qaytalanıp jatadı. Osı şındıqqa üylese me? Nemisterdiñ opasızdıqpen basıp kirgeni ras pa? Resey tarihşıları 2009 jılğa deyin bwl taqırıpqa auız aşıp körgen emes. Öytkeni aqiqattı aytuğa jol berilmeytin. Tarihi qwjattar bolsa ne deydi? Tarihi qwjattar Germaniya 1941 jılı 21 mausımda soğıs jariyalau turalı Berlinde äzirlengen qwjattıñ 22-mausımğa qarağan tünde Mäskeudiñ resmi ökilderine tapsırılğanın aytadı. Germaniya elşisi Verner fon der Şulenberg 1941 jılı 22 mauımda Kreml'ge kelip, qabıldau bölmesinde birneşe sağat tosıp,

    115
  • Tarih

    QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS

      JWMAT ÄNESWLI (Tarihtıñ bir sabağı– äñgime) QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS Bwl 1917-jıldın keyin bolğan uaqiğa. Qarataudıñ soltüstigindegi Betpaqdalanıñ arğı betindegi köterilistiñ u şuı basılıp, , qızıl men aqtıñ äskeri Betpaqdalanı äli oyqastap jürgen kez. Qarataudağı qara beket qıstıñ qiın kezinde, adasqan, ne toñğan jolauşı  jılınıp, esin jinaytın beket edi. Osı bekette elmen birge köşe almay , eluden asqan äyel men jası on toğızğa tolğan qızı Qarğaş amalsız osı Qara beketti qıstap qalğan. Olardıñ bir siırı bar edi, sonı kündelikti qorek qılıp, künderin körip otırğan. Tün qarañğısı tüsken kezi edi. Kire beriste baylanğan  jas bwzau men qaşar twr, aldına salınğan azğantay şöpti kürt kürt şaynap twrğan. . Bir kezde qoydıñ

    103
  • Tarih

    AHMETTANUŞI JAZUŞINIÑ JAÑA KİTABINIÑ TWSAUKESERİ

    Mädeniet jañalığı Wlt wstazı, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet Baytwrsınwlınıñ tuğanına 150 jıl Tayauda  Almatıdağı  Wlttıq Akademiyalıq kitaphanada  aqın, jazuşı Jwmat Äneswlınıñ «Tarihi hikayattar» attı kitabınıñ  twsaukeseri ötti. Bwl kitap  qazaq älipbii men grammatikasınıñ, ädebiettanu ğılımdarınıñ negizin qalağan, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet BAYTWRSINWLINIÑ  1919-1920- jıldarı alğaşqı Qırğız Qazaq avtonomiyalıq respublikasınıñ qwrıluına siñirgen zor qayratkerlik qızmeti  bayan etilgen. Jaña kitaptıñ avtorı Wlt wstazı A.Baytwrsınwlın  ünemi wlıqtauımen oqırmandarğa jaqsı mälim. Jwmat ÄNESWLINIÑ Ahmet Baytwrsınwlınıñ  ömiri men şığarmaşılığın, Alaş qozğalısı men partiyasınıñ tarihı bayan etilgen « Maqtanışı elimniñ», Wltına ğwmırın arnağan twlğa», «Alaş tuın kötergender attı  tarihi kitaptarı Wlttıq kitaphananıñ  katalogına engen. Jaña kitaptıñ twsaukeserine  belgili aqın Ayan Nısanalin, belgili jazuşı , «Balbwlaq» jurnalınıñ

    163
  • Jahan jañalıqtarı

    Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?

    Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.

    668
  • Tarih

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN Itel qağan Kökbörğ atalğan twsta, Kökbörğ atı Kökbwlaq bolıp taralğan twsta… Europağa Abaq tañba köterip barğan wlı Abaqtı atanıp, Keyin kele wrpağı Aqbaqtı bop este qalatın. Aqbaqtıdan Esen tudı da, Esen-Abaqtı delingen, Esen-Abaqtı Esenbaqtı bolıp Karpattıñ iığına kömilgen…. Itelderdiñ jartısı Oral tauda twradı, Itelderdiñ jartısı Altayda işip bwlağın… Biri başqort işinde, Biri qazaqtıñ qoñır tüsinde, Ulap-şulap şığadı… Quraydan tartıp qoñır küy, Tarqatıp işip qwmarın… Edilden alaqanımen kösip işken kezderin eske ap, Selkildep biler “Jorğağa” Qozğaltıp abaq twmarın… Mine, osılay orman elinen tarağan swlu tarih, Itel qağannıñ attarı dala kilemin twyağımen sırğıtıp ağılıp… Kökböri Mübarak Qizatwlı

    349
  • Tarih

    ITELİ – KEREY MEN UAQTIÑ EÑ ESKİ RUI

    Ötkende «”V”dıbısınıñ ömiri» attı maqalamızda iteli, molqı ataularınıñ böri wğımımen tığız qatıstılığı turalı mändi de,mağınalı äñgime aytqanbız. Sonı qayıra wsınamız. Kok-volk(kök böri) atauı uaqıt öte kele Kökbwlaq bolıp aytılıp, iteli şejiresiniñ negizgi atauın twlğalandırğan. Kök böri sözinen şıqqan Kökbwlaqtı köşpendi ömirdegi böriniñ atın tike atamaytın ädet boyınşa, Kökbwlaqtıñ twqımdarın “it eli” atap ketken. Endi osı Aqmergen(Küyik), Aqbaqtı, Aqmalay(Tınıbek) dep tanılğan üş iteliniñ atası bolğan Kökbwlaqtıñ Ahmetäli, Aqberdi degen eki wlınıñ işinde, Ahmetäliden üşeui taraydı. Kökbwlaqtıñ kelesi bir wlı bolğan Aqberdi atauına kelsek, Ah-bört(Aqböri) degen sözdiñ keñitip aytıluınan kelip şıqqan. Qazaqtıñ Alaşa ruı Aqberli, Toqberli degen eki ülken tarmaqqa bölinedi. YAğni, aq börili, toq börili degen mağınalarda. Osı Toqbörliden Börişe twqımı

    226
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: