| 
  • Tarih

    Qajımwqanğa qoldau körsetken ekeu

    Osıdan birer jıl bw­rın Astana qalasına jol tüsip, biraz kün bas şahardı araladım. Qala­dağı mädeni, tarihi eskert­kişterdi tamaşaladım. Sol uaqıtta özim kuä bolğan jaylardıñ işindegi böle-jara aytarım äygili jazuşı, qoğam qayratkeri, bärimizge bala jasımızdan öziniñ «Toqaş Bokin» romanımen tanıs Zeyin Şaşkinniñ şañırağında qonaq bolğanım der edim. Jazuşınıñ zayıbı Mä­riyam Nwrlanqızı jası seksen jetige kelse de äli künge sergek, şiraq, ba­quat­tı küyde eken. Ol kisi ken­je qızı Güljan men küyeu balası Erbolattıñ qo­lın­da, solardan tu­ğan kişkentay jien neme­re­lerine es bolıp, tirlik ke­şip jatır. Meniñ bwl üyge tap bolğanım da sol Er­bolattıñ, Kürşim audan­dıq mädeniet bölimin 18 jıl basqarğan belgili öner ardageri Qabdolla Twrarovtıñ kenje wlınıñ arqası edi. Kürşimge bir kelgeninde Erekeñniñ:

    8
  • Köz qaras

    ABILAY HANNIÑ TEGİ JÄNE TUĞAN-ÖLGEN JILDARI

      Qazaqtıñ dañqtı hanı, «üş jüzdiñ balasınıñ atın basın bir kezeñge teñegen», «on san Alaş balasın auzına qaratqan» Abılaydıñ şıqqan tegine, onıñ tuğan-ölgen jıldarına qatıstı birtalay swraqtar bar-dep jazdı  e-history.kz.                                                                                                                                                                

    63
  • Ruhaniyat

    ISLAMĞA DEYİN ORTALIQ AZIYANIÑ DİNI JAĞDAYI QANDAY EDİ?

         Orhon jazularındağı: «Kök Täñiri  aspan men jerdi jaratqanda, arasına adam balasın jarattı» degen joldar köne türkilerdiñ bir Täñirge sengenindigin bildiredi. Sonday-aq, H ğasırdıñ alğaşqı jartısında Sır boyına kelgen ibn Fadlan da türkilerdiñ «basın kökke sozıp, «bir Täñir» dep minäjat qılatının» habarlaydı. Osınday köne derekterge qarap arğı türkilerdiñ senimi – bir Täñir bolğanın bajaylauğa boladı. Äytkenmen, türkilerdiñ keybir ru-taypaları kele-kele özge din nasihatşılarınıñ ıqpalımen Täñirden basqa da dini senimderdi qabıldağan.                                                                                   

    41
  • Ruhaniyat

    ALAŞ QAYRATKERLERİNİÑ DİNI WSTANIMDARINDA QAYŞILIQ BOLĞAN BA?

     Alaştanuşı S.Özbekwlınıñ twjırımdauınşa «Ayqap» jurnalınıñ töñiregine toptasqan B.Qarataev, J.Seydalin, S.Lapin, M.Seralin siyaqtı ziyalılar şariğat zañın däripteumen belsendi şwğıldanğan. Al, «Qazaq» gazetiniñ töñiregine jinalğan Ä.Bökeyhanov, A.Baytwrsınov, M.Dulatov bastağan ziyalılar qazaqtıñ dästürli ädet-ğwrpın nasihattap, memleket qwruda batıstıñ respublikalıq jüyesin qwptadı. Eki toptıñ da maqsat-müddesi bodandıqtıñ qamıtın üzip, täuelsizdikke qol jetkizu bolğanmen, otarşıldıqqa qarsı küresu ädis-täsili, dästürli qwndılıqtarğa qatıstı közqarası eki türli boldı. «Ayqap» jurnalındağı ziyalılar islamşıl äri türikşil bolsa, «Qazaq» gazetindegi ziyalılar negizinen wltşıldıq bağıttı wstandı.                            Jalpı, 1917 jılğı aqpan töñkerisinen keyin Türkistan men qazaq dalasında qoğamdıq-sayasi közqarastarı ärtürli birneşe qozğalıstar belsendi jwmıs istedi. Sonıñ işinde dini konservatizmdi jaqtağan

    22
  • Tarih

    KÜYTİN jobası:Alda qıtaydıñ äkimşilik aumağı men äkimşilik kartası özgerui mümkin

        1966-76 jj arasında qıtayda wlttıq avtonomiyalı regiondar men oblıs, okurgterdiñ äkimşilik jwmısı uaqıtşa toqtap qalğan edi. Toqtap qalu bılay twrsın qwldırap ketken edi. 1979-83 jj arası wlttıq avtonomiyalı regiondar men äkimşilik qwrlımdar qayta jandanıp qayta jasaqtalıp jattı. Bwl kezeñ qazaqtar üşin Şıñjañ regionınan bölinudiñ soñğı orayı edi, öytkeni 1983-şı jıldarı wlttıq territoriyalı avtonomiya mäselesi tıñnan talqığa tüsken, ärtürli wsınıstar qaulıda qabıldanıp jatqan kezeñ edi, osı orayda ortalıq bilik qazaqtardıñ arman-tilegin qabıldaydı dep sengen bir top at töbelindey qazaq ziyalıları “qazaq regionın” qwrudıñ wsınıs-jobasın ortalıq ükimetke wsınğan-dı. Ökiniştisi, Saypiden Äzezi ortalıqta bolğandıqtan Şıñjañ mäselesi turalı sın-pikir ortalıqqa jetu üşin aldımen onıñ aldınan ötui tiis-ti. Saypiden qazaqtardıñ jeke region bolıp

    81
  • Tarih

    Elbası Kenesarı men serikterin eske alu şarasın ötkizudi qoldadı

    Aman Şotaev Kenesarı Hannıñ (serikteriniñ), şeyit bolğanına 170 jıl toldı. Osı aytulı datağa dayındıqtar qalay jürgizilude. Aldıñğı maqalalarımızda Qazaqtıñ soñğı hanı – Kenesarınıñ, serikterimen birge şeyit-opat bolğanına biıl 170 jıl tolıp otırğandığı jäne osı aytulı oqiğalardı zerdeleu üşin, üstimizdegi jıldıñ 7-qazanında, qasietti Tarazda arnayı ğılımi-tanımdıq konferenciya jäne qazaqi-dini twrğıdağı «As» beriletindigi turalı birneşe ret BAQ-da habarlağan bolatınbız. Kenesarı Han dese eleñ etpeytin qazaq joq! Ol tüsinikti de, öytkeni, Qazaqtıñ soñğı hanı – öşpes örşildigimen, qaytpas qaysarlığımen, halıqqa degen riyasız köñilimen el esinde mäñgi qalğan. Han turalı zertteuler, jazbalar, auız ädebietindegi tolğamdar birşama barşılıq ekenin de ayta kelip, biılğı mausım ayında arnayı jinaq şıqqanın da atap ötkimiz keledi. Barlığı 38 avtordıñ

    45
  • Köz qaras

    «Sayasi elitanıñ satqın bolğanın moyındaytın uaqıt keldi» — tarihşı

    Kamşat Satieva Qazaq jerine kelgen aq patşa biligi de, sol sekildi Sovet ükimeti de legitimdi emes-tin. Qazaq tarihındağı osı aqiqat äli künge qwjat türinde ayqındalmay keledi.   Bwl turalı tarih ğılımdarınıñ doktorı, professor, alaştanuşı Mämbet Qoygeldi 365info.kz media-portalğa bergen swqbatında mälim etti. Onıñ pikirinşe, qazaq jerine alğaş ayaq basqan kezdegi sovet ükimetiniñ legitimdi emestigin aşıq moyındap, tipti bizge onı arnayı qwjatpen rastau kerek. Sovet ökimeti Qazaqstanğa zañsız keldi — Qazaqstanda patşalıq bilik legitimdi bolğan joq. Onı küşpen alıp, ısırıp tastağan Sovet biligi de legitimdi bolğan joq. Ol kezde jalğız legitimdi bilik boldı. Ol – 1917 jılı jeltoqsanda Orınborda qwrılğan Alaşorda ükimeti. Mine, sol zañdı bilik bolatın. Qay twrğıdan alsaq ta ol

    97
  • Suretter söyleydi

    BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ jäne paluannıñ ömiriniñ belgisiz twstarı turalı

    Jwmat ÄNESWLI BALUAN ŞOLAQTIÑ FOTOSURETİ jäne paluannıñ ömiriniñ belgisiz twstarı turalı Tömendegi Baluan Şolaqtıñ qoldan salınğan sureti emes, FOTOSURETİ. Säbit Mwqanovtan keyin jazuşılar J.Bektwrov, B.Qoyşıbaev jäne basqalar Şolaq atamızdıñ fotosureti bolmağanın jazıp jürdi. Al, men sonau 90-jıldarı tauıp alğan mına suret -ESKİ FOTSURET köşirmesi. Mwnıñ fotosuret ekendigi B.Şolaqtıñ artındağı şımıldıqtan körinip twr. Al, ştrihtap salınğan, nemese, akvarel'men salınğan suret bolsa, ol anıq bayqalar edi. Sonımen bwl- Baluan Şolaqtıñ fotosureti. Bwl fotoğa Baluan Şolaq şamamen 1917-jılı Jetisuda (Almatıda,Vernıyda bolğan kezinde tüsken dep şamalauğa boladı.avtor) Astında B.Şolaqtıñ tuğan, jäne qaytqan jılı şamamen 50-60- jıldarı jazılğan tärizdi. Şamamen 2010-jıldan keyin osı fotoportretten qarap salğan Baluan Şolaqtıñ suretşiler jazğan portretteri payda bola bastadı, biri

    90
  • Tarih

    ÜŞ KEZDESU

    37- jıl qwrbandarınıñ aruağına arnalğan äñgime   Jwmat ÄNESWLI ÜŞ  KEZDESU ÄÑGİME 1 Ötken ğasırdıñ bas kezi, tamız ayı bolatın. Kün ala bwlttı,  janğa jaylı qoñırjay samal esip twrğan , tüs äleti edi. Tosın qwmınıñ soltüstik şetimen jalğasatın qırattıñ etegin jaylap, azdağan malın küyttegen Tügelsin ruınan   üş tört  auıl bar. Osı jerdegi ülken qazan şwñqırda köktem kezinde biraz qar suı jinaladı. Bwl auıldıñ adamı da, malı da jazday osı sudı qorek etedi. Tüs kezi bolğasın, birer mal osı kölşiktiñ mañında jayılıp jür. Aynala tınıştıq, bieler men qwlındar  twrğan jeli  basındağı birer adam bolmasa, közge basqa eşnärse şalınbaydı. Bir kezde şettegi qaraşa üyden ıqşamdau kiingen jas jigit şığıp, şetkerirekte baylaulı twrğan

    84
  • Köz qaras

    Şığıs  Türkistandağı  Alaş  ruhı

    Altaydan Atırauğa deyin sozılıp jatqan wlanğayır jerdiñ bir bölşegi şığıs Türkistan. Negizinde ol wlı «Qaharlı Altay» edi! Adamzattıñ altın besigi sanaluınıñ sırı jeri men eli batır… Ättegen-ayı! Qaysıbir naysap qoldardıñ şekaranı bölşektep  qate sızğanımen, ırıqsız qwyırığın üzip, wlı denesinen ayırılğan küyinde qansırap jatır. Şığısta qalğan bauırlardıñ qayğısı men mwñın, tulağan ıstıq qanın Ertis arqılı sezinuge boladı. Şığısı men batısına salt  attı kisi altı aylıq jol jüruge tura keletin qayran Altay qayırılmas boldı. Şığıs Türkistannıñ kökjalı Ospan batır qolbasşılıq etetin qazaq attı jasauıldarı 1940 jılı  Şıñ Şısay äskerine qarsı Işqıntıdağı şayqasta orıstıñ generalı Razborovtı öltiredi. Generaldarınıñ  süyegin swrağan orıstarğa Irıshan: «Sender 1937 jılı Mäskeuge aparıp öltirgen Älihan Bökeyhannıñ, Ahmet Baytwrsınnıñ basın

    96
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: