| 
  • Tarih

    Alaş jäne atatek

    Bayahımet Jwmabaywlı jazuşı, etnograf Atatek jayında söz qozğar bolsaq «Alaş» atı şıqpay qoymaydı. Al «Alaş» turalı keñestiñ soñı ata tekke wlasarı şındıq. Bwl halqımızdıñ tek pen tarihtı bir twtas wğım retinde qarauınıñ negizi bolmaq. Endeşe keñesti «Alaştan» bastalıq. Halqımızdıñ söz tirkesterinde «Alaştıñ azamatı», «Alaş – Alaş bolğanda», «Altı Alaş» degen siyaqtı wğımdar kezdesedi. Ol olma bizdiñ osı «Alaş» sözimiz tuısqan wlttar arasında da öz – özderiniñ tildik qorında äksentine qaray: Saqalar — d'ie, Qwmıttar — u'y. Türikter — alaçug, Qırğızdar — Alaççk. Orıstar — laçug, Noğaylar — Alaş. Twnğwstar — alan…[1] t. b. Deydi. Mine bwlar «Alaştıñ» olardıñ tarihımen qatıstılığı degendik emes. «Alaş» sozınıñ taralu ayasınıñ qanşalıqtı keñdigin däleldeu. Zertteuşiler

    50
  • Köz qaras

    Arqadan Altayğa auğan eldiñ izi (YAğni Arqadan Altayğa auğan Abaq Kereydiñ keruen köşi jäyinda)

    Bayahmet Jwmabaywlı  Kindik söz: Kerey taypasınıñ ejelgi mekenderi Arqadan Altay betine irgeli eldiñ qaqpayınan auğanı raspa?». «Abaq Kerey eldi Arqadan Altayğa «Aqmırzanıñ ölimine sebepşi bolıp köşkeni» ras pa? «Bwqar jırau Abılay hannıñ bwyrıuımen Kerey köşin toqtatuğa aldınan şığıp jotasın körsetkeni raspa?» t. b. Swraqtar töñireginde tarihşı bolmasamda ızdenistiñ natijesinde öz älimşe közğaras bildirudi jön kördim. Artıq – kemin keşirmmen qararsızdır. Şını kerek, osı taqırıpqa qatıstı jazba derekter az bolğandıqtan, dälelsiz sözdiñ därmeni şamalı bolar degen oymen, tartınşaqtap kelgen edim. Juıqtan bergi äleumettik jelilerde bwl taqırıp töñireginde talas-tartıstar malığa bastağanın körip qolıma qalam alıp, osıdan bir qanşa jıl bwrın «Qazaqtıñ qısqaşa tarihı» degen eñbegimen eki millyard qıtayğa ğana emes, şet elderdegi

    307
  • Tarih

    «Otan tarihındağı twlğalardıñ röli» attı ğılımi-teoriyalıq konferenciya ötedi.

    Täuelsizdik merekesine oray Aqmola oblısı, Kökşetau qalası, “Dostar” mädeniet sarayında, «Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ «Wlı dalanıñ jeti qırı» maqalasın jüzege asıru ayasında Otan tarihındağı twlğalardıñ röli» attı ğılımi-teoriyalıq konferenciya ötedi. Şıñğıshan jäne odan keyingi qazaq handarı däuiriniñ qalıptasuına ıqpal etken twğırlı twlğa Twğırılhannıñ ömir jolı men erlik izderi moñğol, parsı, türik, qıtay, orıs, japon jazbalarında kezigip qana qalmay, Marko Polo, A.Andreev, N.A.Aristov, G.F.Miller, t.b. eñbekteri arqılı da älemge äygili. Tarihi twlğa – Twğırılhan esimin köteru El basınıñ «Bolaşaqqa bağdar: Ruhani Jañğıru», «Wlı dalanıñ jeti qırı» maqalası men prezidentimiz Q.Toqaevtıñ «Altın ordanıñ 750 jıldığın merekeleu» ayasındağı ündeuine say qolğa alınıp otır. Wlı dala twlğaların köterude QR Bilim jäne Ğılım minstrligi Ş.Ş.Uälihanov atındağı tarih

    136
  • Şwbartaudan auğan “Bes qasqa”. 

    Slambek Jumagali Qazaqtıñ körmegen qorlığı, tartpağan azabı bar ma? Bwnday tauqımet keşegi Keñes däurinde de tiılğan joq. Abaq Kereydiñ işindegi Jastaban wrpaqtarı Semey öñirindegi Şwbartau audanın öz ata qonıstarı saylaydı. Tarihşılardıñ aytuına qarağanda Altaydan Jobalay bi azŞahantay batır Er Jänibekpen zöñgiles dos bolğan soñ, osı Baqanas özeniniñ boyın jaylay qonıstanıptı. Onıñ işinde Jastaban wrpaqtarı Begimbet atanıp, Beknazar-Qosay bolıp eki tarmaqqa bölinedi. Osı mañdı qonıstanğan osı eki atanıñ balası, biriniñ wpanı Şaqantay, ekinşisiniki Jobalay. YAğni,” Jondağı Jobalay eli”atanğan. Şaqantay batır osı eki atanıñ Bas qolbasşısı bolsa, Jobalay bi aqılman, äri töbe bii bolğan. Jobalaydıñ äkksi Bayseyitte tegin adam bolmaptı. Eldiñ aytısına qarağanda ol kisi de bi, äri batır bolğan jäne eldi

    198
  • Tarih

    Kerey memleketiniñ bileuşisi Toğrıl hannıñ Şıñğıs handı tarih sahnasına köterui turalı tarihi mağlwmattar

    Toğrıl zan Şıñğıs hannıñ äkesi Esugeymen anda bolğan Kerey memleketiniñ wlı bileuşisi. Marqwz Bwyrıq hannıñ bes wlınıñ biri. Şamamen 1130 -1203 jıldar aralığında ömir sürgen. Handıq bilik qwrğan jıldarı 1168 – 1203 j.j. Toğrıl han bilik qwrğan jıldarı Kerey memleketi wlı Monğol üstirtindegi sayın dalada özindiñ sayasi bağıt bağdar wstanğan jäne Euraziya qwrlığına atı jayılğan irgeli elge aynaldı. Orta ğvsırlardağı tarihşılarınıñ jazba derekteri boyınşa sol kezde Kerey memleketiniñ halıq sanı oğan bağınıştı rular men taypalardı qosqanda toğız jüz mıñğa deyin jetken. Endi bir tarihi qwjattarda eki jüz mıñ jan bolğan dep jazıladı. Olar aqıldı handarınıñ arqasında altın şatır tiktirip, altın keseden su işkeni jayında tamsana jazdı. Sol zamanda öte quattı

    302
  • Tarih

    Bağılan bi.

    Altın Orda handığındağı memleket qayratkerleriniñ biri. Ol Tobıl özeni boyın mekendepti. Obağan özeniniñ Tobılğa qwyar jerinde Bağılan to- ğayı, Bağılan talı, Bağılan qara suı, Bağılan köli, Bağılan tomarı, Bağı- lan qıstauı, Bağılan şoğı, Bağılan özegi degen jer — su attarı bor. Bağılan bahadür qartayıp, öz esimimen atalatın toğaydı mekendeytin öz aulında auırıp qaytıs bolıptı. Onıñ süyegi Tobıl özeniniñ jarqabağına jerlengen. Bağılan bidiñ Bopay esimdi äyelinen Arhat, Farhat, Sarımwrat attı wldarı düniege keledi. Farhat batırdıñ Gülandam esimdi äyelinen Ta- naş, Abbas, Manas tuadı. Osı küngi Qostanay oblısınıñ Meñdiqara, Wzın- köl audandarın, Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ jäne Qazaqstannıñ basqa da jerlerin mekendeytin Aşamaylı Kereyler osı Tanaştıñ wrpaqtarı. Tanaş Altın Orda handığınıñ körnekti adamdarınıñ

    166
  • Tarih

    Sibir handığı nemese kerey Toğırwl hannıñ wrpağı Taybwğa äuletteri bilik qwrğan memlekettiñ qilı tağdırı men tarihi arenadan joğaluı

    Tarlan tarihtıñ bizge beymälim twstarı köp, aqiqatı aşılmağan jäne äli künge deyin qwpiya paraqtarınan özindik orın alğan Taybwğa äuletteriniñ orta ğasırlarda bilik qwrğan jwrtı Sibir ölkesi nemese Sibir jwrtı ekendigi barşamızğa ayan. Kerey Toğrıl hannıñ Ükiden (keybir şejire añızdarda Wyqı deydi, al qıtay derekterinde Toğrıl hannıñ bir wlınıñ esimi Oyhu) tuğan nemeresi Taybwğa bwl aymaqta on üşinşi ğasırdıñ birinşi jartısında inisi Tayşıqpen birge Kerey handığınan qalğan bir qauım eldi soñına ertip öz aldına jeke handıq qwrıp jer kölemi orasan zor aumaqqa biligin jürgizdi. Şıñğıs han imperiyasınıñ wlan-ğayır Euraziya keñistiginde bilik qwrğan däuirinde osı imperiyağa täueldi jeke öz aldına memlekettik qwrılımı bar el bolğan Taybwğa dinastiyası nemese Taybwğa jwrtınıñ tarih sahnasına

    250
  • Tarih

    MÖDE JÄNE WLI DALA

      Janımhan Oşan R.B. Süyleymenov atındağı Şığıstanu institutınıñ Jetekşi ğılımi qızmetkeri, t.ğ.k. MÖDE, Maodun', Modun şan'yuy (b. z. b. 234? – b.z.b. 174 jj.) – Wlı ğwn imperiyasınıñ negizin qalauşı, jäne b. z. b. 209 – b. z. b. 174 jıldarı imperiyağa bilik jürgizgen äygili şan'yuy. ÖMİRBAYANI Otandıq tarih ğılımında «Ğwn» degen atpen [1. 25-436 bb] köpşilik qauımğa äygili bolğan köne etnos turalı eñ köne derekti Qıtay tarihşısı Sıma Cyan' öziniñ äygili şığarması bolğan «Şiczi» (Tarihi jazbalar) attı eñbekte birinşi ret Syunnu (匈奴) degen eki ieroglifpen jazıp qaldırğan. Qazirgi qıtay tilinde «Xiōngnú» dep oqılatın osı eki ierogliftiñ köne däuirdegi qıtay tilindegi oqıluı turalı ɕjʊŋ.nǔ *, qʰoŋ.nˤa, t.b. dep oqıladı degen pikirler

    313
  • Tarih

    Jolımbet altın kenişiniñ atauı turalı

    Ataqtı Jolımbet biden – Qali, Qalidan – Bektaza, Bektazadan – Aznabek taraydı. Aznabek Alekseev audanına qaraytın «Iskra» sovhozı bölimşesin basqarıp kelgen. Aznabekten – Amangeldi, Altınbek, Däuletbek, Asılbek, Azamattar taraydı. Jolımbet jaylauın basıp ötip Aşılı-ayrıq özeni 92 şaqırım ağıp Sileti özenine qwyadı. Kürsarı kerey – Jebeke – Janğabıl – Däuletbay – Qwdaybargen – Täñirbergen – Şaqabay – Sızdıq. Qamaş (Qamaridden) ağa Sızdıqov 1915 jılı düniege kelgen. Atası Şaqabay Qına auılında tuğan. Qimaş Sızdıqov 77 jasında ata-babasınıñ ziratına dwğa bağıştauğa jolğa şığadı. Qına auılında jası seksenge kelgen Nwrtaza Şäripovpen kezdesedi, «Şaqabay jelisin» körsetudi swraydı. Jası kelip qalğan Nwrtaza sizdermen jüru oñay bolmas qoymas dep, Aznabek Bektazawlı Qalievtiñ üyin körsetedi. Jalpı osı mañaydağı

    162
  • kerey.kz TV

    Qazaq Sibir handığına – 800 jıl!

          Soñğı jıldarı jarıq körgen ğılımi eñbekter de Qazaq handıgınıñ tarihı bir jaqtı körsetilip jür. alğaşqı Qazaq handığımen soğısqan körşi elder halqımızdıñ bitispes jauı retinde bayandaladı. Solardıñ biri – Sibir handığı. Ğasırlar boyı Qazaq Handıgınıñ teriskey jağında jatqan qazaq taypaları Sibir handıgınıñ qwramında ğwmır keşkeni belgili. Büginde Noğay ordası men Sibir handıgın Resey ğalımdarı menşiktep alıp jür. Al qazirgi qazaq eliniñ qwramına kiretin kerey taypasınıñ sol zamanda öz handığı bolğan. Kerey handarınıñ ğasırdan ğasırğa sozılğan ejelgi äuleti Oñ hanmen, Sängünmen bitpeydi. Ärqilı tarihi jağday, ärtürli keyipte odan äri jalğasqan. Oñ hannıñ «Jinaqtı tauarih» pen «Qasterli şejirede» arnayı atalmaytın wldarınıñ biri, key derekterde, nemeresi Taybwğa (Tay-Bwqa) azdı-köpti jasağımen, Twrğaqtarımen,

    332
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: