| 
  • Köz qaras

    GERMANIYA NEGE SOĞIS AŞTI?

    Jazuşı-publicist Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): Erteñ, 22-mausımda Germaniyanıñ Sovet Odağına qarsı şabuıl bastağanına 81 jıl boladı eken. Jıl sayın osınday kezeñde «1941 jılı 22 mausımda faşistik Germaniya opasızdıqpen soğıs jariyalamastan Sovet Odağına basıp kirdi» degen qwlaqqa siñisti twjırım kezekti ret qaytalanıp jatadı. Osı şındıqqa üylese me? Nemisterdiñ opasızdıqpen basıp kirgeni ras pa? Resey tarihşıları 2009 jılğa deyin bwl taqırıpqa auız aşıp körgen emes. Öytkeni aqiqattı aytuğa jol berilmeytin. Tarihi qwjattar bolsa ne deydi? Tarihi qwjattar Germaniya 1941 jılı 21 mausımda soğıs jariyalau turalı Berlinde äzirlengen qwjattıñ 22-mausımğa qarağan tünde Mäskeudiñ resmi ökilderine tapsırılğanın aytadı. Germaniya elşisi Verner fon der Şulenberg 1941 jılı 22 mauımda Kreml'ge kelip, qabıldau bölmesinde birneşe sağat tosıp,

    51
  • Tarih

    QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS

      JWMAT ÄNESWLI (Tarihtıñ bir sabağı– äñgime) QARATAUDIÑ QARA BEKETİNDEGİ QIS Bwl 1917-jıldın keyin bolğan uaqiğa. Qarataudıñ soltüstigindegi Betpaqdalanıñ arğı betindegi köterilistiñ u şuı basılıp, , qızıl men aqtıñ äskeri Betpaqdalanı äli oyqastap jürgen kez. Qarataudağı qara beket qıstıñ qiın kezinde, adasqan, ne toñğan jolauşı  jılınıp, esin jinaytın beket edi. Osı bekette elmen birge köşe almay , eluden asqan äyel men jası on toğızğa tolğan qızı Qarğaş amalsız osı Qara beketti qıstap qalğan. Olardıñ bir siırı bar edi, sonı kündelikti qorek qılıp, künderin körip otırğan. Tün qarañğısı tüsken kezi edi. Kire beriste baylanğan  jas bwzau men qaşar twr, aldına salınğan azğantay şöpti kürt kürt şaynap twrğan. . Bir kezde qoydıñ

    51
  • Tarih

    AHMETTANUŞI JAZUŞINIÑ JAÑA KİTABINIÑ TWSAUKESERİ

    Mädeniet jañalığı Wlt wstazı, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet Baytwrsınwlınıñ tuğanına 150 jıl Tayauda  Almatıdağı  Wlttıq Akademiyalıq kitaphanada  aqın, jazuşı Jwmat Äneswlınıñ «Tarihi hikayattar» attı kitabınıñ  twsaukeseri ötti. Bwl kitap  qazaq älipbii men grammatikasınıñ, ädebiettanu ğılımdarınıñ negizin qalağan, Alaş kösemderiniñ biri Ahmet BAYTWRSINWLINIÑ  1919-1920- jıldarı alğaşqı Qırğız Qazaq avtonomiyalıq respublikasınıñ qwrıluına siñirgen zor qayratkerlik qızmeti  bayan etilgen. Jaña kitaptıñ avtorı Wlt wstazı A.Baytwrsınwlın  ünemi wlıqtauımen oqırmandarğa jaqsı mälim. Jwmat ÄNESWLINIÑ Ahmet Baytwrsınwlınıñ  ömiri men şığarmaşılığın, Alaş qozğalısı men partiyasınıñ tarihı bayan etilgen « Maqtanışı elimniñ», Wltına ğwmırın arnağan twlğa», «Alaş tuın kötergender attı  tarihi kitaptarı Wlttıq kitaphananıñ  katalogına engen. Jaña kitaptıñ twsaukeserine  belgili aqın Ayan Nısanalin, belgili jazuşı , «Balbwlaq» jurnalınıñ

    86
  • Jahan jañalıqtarı

    Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?

    Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.

    561
  • Tarih

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN

    ITEL(ATIL, ITEL, IDEL, EDİL) QAĞAN Itel qağan Kökbörğ atalğan twsta, Kökbörğ atı Kökbwlaq bolıp taralğan twsta… Europağa Abaq tañba köterip barğan wlı Abaqtı atanıp, Keyin kele wrpağı Aqbaqtı bop este qalatın. Aqbaqtıdan Esen tudı da, Esen-Abaqtı delingen, Esen-Abaqtı Esenbaqtı bolıp Karpattıñ iığına kömilgen…. Itelderdiñ jartısı Oral tauda twradı, Itelderdiñ jartısı Altayda işip bwlağın… Biri başqort işinde, Biri qazaqtıñ qoñır tüsinde, Ulap-şulap şığadı… Quraydan tartıp qoñır küy, Tarqatıp işip qwmarın… Edilden alaqanımen kösip işken kezderin eske ap, Selkildep biler “Jorğağa” Qozğaltıp abaq twmarın… Mine, osılay orman elinen tarağan swlu tarih, Itel qağannıñ attarı dala kilemin twyağımen sırğıtıp ağılıp… Kökböri Mübarak Qizatwlı

    272
  • Tarih

    ITELİ – KEREY MEN UAQTIÑ EÑ ESKİ RUI

    Ötkende «”V”dıbısınıñ ömiri» attı maqalamızda iteli, molqı ataularınıñ böri wğımımen tığız qatıstılığı turalı mändi de,mağınalı äñgime aytqanbız. Sonı qayıra wsınamız. Kok-volk(kök böri) atauı uaqıt öte kele Kökbwlaq bolıp aytılıp, iteli şejiresiniñ negizgi atauın twlğalandırğan. Kök böri sözinen şıqqan Kökbwlaqtı köşpendi ömirdegi böriniñ atın tike atamaytın ädet boyınşa, Kökbwlaqtıñ twqımdarın “it eli” atap ketken. Endi osı Aqmergen(Küyik), Aqbaqtı, Aqmalay(Tınıbek) dep tanılğan üş iteliniñ atası bolğan Kökbwlaqtıñ Ahmetäli, Aqberdi degen eki wlınıñ işinde, Ahmetäliden üşeui taraydı. Kökbwlaqtıñ kelesi bir wlı bolğan Aqberdi atauına kelsek, Ah-bört(Aqböri) degen sözdiñ keñitip aytıluınan kelip şıqqan. Qazaqtıñ Alaşa ruı Aqberli, Toqberli degen eki ülken tarmaqqa bölinedi. YAğni, aq börili, toq börili degen mağınalarda. Osı Toqbörliden Börişe twqımı

    121
  • Tarih

    BÖRİNİÑ ATIN ALĞAN ITELİ MEN MOLQI

    («”V”dıbısınıñ ömiri» maqalasınan üzindi) Vorg(vork). Bwl kädimgi kök tüsti jäne osığan baylanıstı börini bildirdi. Böri degen sözdiñ özi kök tüsti wğındıradı. Vorg(vork) sözi V dıbısınıñ “wb, ob, ab, ba, bo, bw, w, u” bolıp türlenuine say, burğ, vorğ, burı, vlue, böri, börik, volk sözderin tudırdı. Volk – ölekşin. Vlue(böre, böle) – ağılşın tiline kök tüsti bildiretin atau retinde ğwndar jağınan endi. Volf(börip) sözi olarda börini bildiredi. Burıl tüs te kök tüsti negiz etedi. Qazaqta “böriktirip qıradı” degen söz bar. Bwl biriktirip qıradı degen mağınanı beredi. Qazaqtıñ birigu degen söziniñ äubasta tuıluına da börilerdiñ azığın wstaudağı wyımşañ äreketi äser etken. Volk(börğ) – Şığıs Europa jerinde börini bildirdi. Volk sözi bolğ, bolqı

    831
  • Tarih

    TWĞIRIL HANNIÑ ÄLEMDİ BILEGEN WRPAQTARI

    Twğırıl hannıñ Nılqı şamğwn(sanğwn), Eke(Üki), Taybwğa degen üş wlı boldı. Nılqı şamğwnnan tarağan äulet Torğauıt, Qalmaq, Abaq-Sahara qatarlı ordalardıñ bileuşileri bolsa, Taybwğadan tarağan äulet Sibir, Tömen handıqtarın biledi. Twğırıl hannıñ inisi Jaqa qambınıñ qızınan tuğan jiender Wlı Moğol ordasın, Qıtaydı, Irandı bilese, öziniñ Qwlağudan tuğan jienderi Irandı tağı dübirletti. Twğırıl hannıñ wrpaqtarınan Qazan, Qajı-Tarhan(Astrahan), Qasım handıqtarınıñ tağına otırğandar da boldı. Qırım handığın bilegen Twğırıl han wrpaqtarı twtas Joşı wlısındağı barlıq handıqtardı şeñgelinde wstadı. Joşı wlısınan şıqqan handıqtardıñ täuelsizdigin qorğau jolındağı şayqastardı wyımdastıruşı boldı. Qırım handığın bilegen Twğırıl hannıñ wrpaqtarı Qırım handarınıñ esiminiñ bärinde Kerey qosımşası bar. Bwl turalı Orıs zertteuşileri ekige jarıladı. Biri, Qajı -Kereydi Twğırıl han äuletinen dese, biri

    95
  • Köz qaras

    Keşegi swm soğısta bwl balanıñ otbasınan qanşa adam opat bolğanın bilmeymiz…

    1945 jılı Japoniyanıñ Nagasaki qalasında jarılğan atom bombası esteriñizde şığar? Djo O’Donnell degen amerikalıq jauınger köz aldarıñızdağı suretti sol bir qasiretti jağdaydan soñ (köp wzamay) tüsirgen eken. Kip-kişkentay inisiniñ mäyitin arqasına baylap, krematoriy aldında kezegin kütip twrğan jas balanıñ beynesinen japon xalqınıñ bükil bolmıs-minezin ayqın köruge boladı. Fotograftıñ esteligine jüginsek, bauırınıñ denesin köz aldında otqa jağıp jatqanda da miz qaqpastan qasqayıp twrıptı (keyipkerimiz). Eresek adamğa tän salqınqandılıq tınıtıp, aynalasındağılarğa emociyasın sezdirmepti. Tek tömengi ernin qantalağanşa tisteley bergenge wqsaydı. İşindegi tebirenisin körsetkisi kelmegen ğoy, sabazım. Sol sätterde onıñ jan-düniesinde bolıp jatqan alpauıt arpalıs pen küyiniş-qayğını tilmen jetkizu mümkin emes şığar? Kölkildegen köz jaspen şe? Keşegi swm soğısta bwl balanıñ otbasınan qanşa

    136
  • Jañalıqtar

    Sanaq: Qazaqstan halqı 19,1 mln adamğa jetti, qazaqtardıñ ülesi – 70 payız

    1 qırküyek pen 30 qazan aralığında jürgizilgen Wlttıq halıq sanağınıñ alğaşqı nätijesi boyınşa, Qazaqstan halqı 19 169 550 adamğa jetti. Sanaqtıñ nätijesi jöninde prezident Qasım-Jomart Toqaevqa bayandağan prem'er-ministr Asqar Mamin osılay dep mälimdedi. Qazaqstandıqtardıñ 48,71 payızı – erler, 51,29 payızı – äyelder. “Qazaqstan halqınıñ orta jası 31,94 jas dep körsetilgen. Jalpı halıqtıñ 33,97 payızı – 17 jasqa deyingi balalar, 19,72 payızı – 14-28 jas aralığındağı jastar. Elimizdegi qazaqtardıñ ülesi – 70,18 payızğa jetken. Halıqtıñ 59,05 payızı, yağni 11 320 410 adam eñbekke jaramdı dep tanılğan” delingen Aqorda habarlamasında. Qazaqstanda halıq sanağı on jılda bir ret ötedi. Bwğan deyingi sanaq 2009 jılı ötken edi. Sanaq qorıtındısı boyınşa eldegi halıq sanı 16

    785
load more

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: