|  |  |  | 

جاڭالىقتار سپورت تۇلعالار

قاجىمۇقاننىڭ ءومىرىنىڭ سوڭى نەگە جوقشىلىقپەن ءوتتى؟

 Qajimuqanقاجىمۇقان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى، الىپ كۇش يەسى، تەڭدەسى جوق كاسىپقوي بالۋان بولعانىن كۇللى قازاق بىلەدى. كۇرەس ونەرىنىڭ مايتالمانى بولعان ول – الەم چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزگەن تۇڭعىش قازاق باتىرى. رەسەي، تۇركيا، مۇحيت اسىپ، امەريكا، اراب ەلدەرىندە تانىمالدىلىعىنىڭ ارتقانى سونشالىق، ونىمەن جەكپە-جەك شىعۋعا وزگە ەلدىڭ بالۋاندارى جۇرەكسىنگەن. الەمنىڭ 28 مەملەكەتىن ارالاپ، سول جەرلەردىڭ مىقتىلارىمەن بەلدەسىپ، قورجىنىنا 56 مەدال سالعان. 

   بىراق بۇل جەردە ايتا كەتەتىن جايت، قازاق بالۋانىنىڭ كۇرەستەگى جەتىستىكتەرىن بىلگەنىمىزبەن، ومىرىندە جاساعان ناعىز جىگىتتىك ىستەرى مەن قيىنشىلىق كەزەڭدەرى ايتىلا بەرمەيدى.

   قاجىمۇقان بايلىق، دۇنيە كوزىن جيناماعان، قولىنداعى بارىن كەدەي-كەپشىككە ۇلەستىرىپ جۇرگەن ەكەن. جاسى 70 شاماسىندا بولسا دا بويىندا قارا كۇشتىڭ سەلى بار ەدى دەيدى كوزىن كورگەن قاريالار. مايدانعا اتتانۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەنمەن، ەگدە جاستاسىڭ دەپ قابىلداماي قويادى. ءتىپتى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى ەل ارالاپ، ونەر كورسەتىپ، جينالعان اقشاعا ۇشاق ساتىپ الىپ، قازاق اتىمەن اتاۋىن ءوتىنىپ، ستالينگە حات جازادى. بۇل ماقساتى ورىندالدى دا.

  الايدا، قاجىمۇقان قازاقتىڭ ماڭدايىنا سىيمادى. قازاق بالۋانى قارتايعان شاعىندا كوپ جوقشىلىق، تارشىلىق كورگەن دەسەدى. قالايشا؟ كەزىندە دۇركىرەگەن اتىن تەز ۇمىتقاندارى ما؟ نەمەسە 70-تەن اسقان شاعىندا پايداسى جوق قاريا دەپ ەشكىمگە كەرەك بولماي قالعانى ما؟ ككوزى تىرىسىندە ۇكىمەتتەن قايىر بولماعان، باتىردى ەش ەلەمەگەن. كىشكەنتاي بالالارىمەن ەسكىرگەن كىشكەنتاي لاشىق ۇيدە تۇرعان ەكەن. نەلىكتەن سونشالىقتى سورلانىپ قالدى ەكەن دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ءتىپتى، بالۋان كەزىندە جەڭىسكە جەتىپ، ەڭبەگىمەن العان التىن مەدالدارىنىڭ بارلىعىن كۇن كورۋ ءۇشىن ساتۋعا ءماجبۇر بولعان. 

   بۇعان ۇكىمەتتەن قاراجات سۇراپ جازعان حاتى دالەل: «مەن ءومىرىمنىڭ 55 جىلىن كۇرەسكە ارنادىم. تالاي رەت ءولىم اۋزىندا بولدىم. امەريكادان وزگە شەتەلدەردىڭ ءبارىن دە ارالادىم. قازىر جاسىم 75-تە. مەنىڭ قازىرگى تۇرمىس جاعدايىم ناشار» دەپ ءوز قولىمەن 1945 جىلدىڭ 26 ماۋسىمى كۇنى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ توراعاسى ابسامەت قازاقباەۆقا حات جازعان.Qajimuqan Munapas

   بىر جۇتىم سۋ مەن قارا نانعا زارىعىپ وتىرعان جايىم بار، زەينەتاقى تاعايىنداپ بەر دەپ وتىنگەنگەنىمەن، وعان جاۋاپ كەلمەيدى. وسىلايشا، 1948 جىلى قازاق بالۋانى نازالى كۇيمەن دۇنيەدەن وزدى. «قولدا بار التىننىڭ قادىرى جوق» دەپ بەكەر ايتىلماعان. بۇل ماقالامەن ەشكىمگە كىنا تاقپايمىز. ارينە، قازاق بار كەزدە قاجىمۇقان ەسىمى ۇمىتىلماسى انىق. ايتپاعىمىز، تىرناق استىنان كىر ىزدەي بەرگەنشە، بۇگىنگى كەزدە جارق ەتىپ شىعىپ جاتقان ونەرلى جىگىتتەرىمىزدى، بالۋاندارىمىزدى، سپورتشىلارىمىزدى قادىرلەي بىلسەك دەگەن وي عانا…  

گۇلنيسا الداجار 

Kazakh-tv.kz

Related Articles

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

  • 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنى

    كافەدرا پروفەسسورى ماتەماتيكتەر كۇنىنە ارنالعان «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىندا 15 ناۋرىز، 2025 14 ناۋرىز – ماتەماتيكتەر كۇنىنە وراي «تاڭعى Studio» تاڭعى شوۋىنىڭ قوناعى بەلگىلى عالىمدار: فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور قانگۋجين بالتابەك ەسماتۇلى مەن PhD-دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بولدى. ەفيردە ولار ماتەماتيكانىڭ ماڭىزدىلىعىن، مەرەكەنىڭ تاريحىن، قازاق ماتەماتيكتەرىنىڭ عىلىمنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن تالقىلادى. پروفەسسور بالتابەك ەسماتۇلى ماتەماتيكانىڭ عىلىمداردىڭ پاتشايىمى سانالاتىندىعىنا توقتالدى. ول ءبىر جاعىنان عىلىمي ءبىلىمنىڭ شىڭىندا تۇرسا، ەكىنشى جاعىنان باسقا پاندەردىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن كومەكشى عىلىم ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. عالىم شەكسىزدىك پەن ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەردىڭ دالدىگىن بىلدىرەتىن π سانىنىڭ شىعۋ تاريحىنا دا توقتالدى. دوكتور جۇماباي ءمادىبايۇلى بۇل كۇننىڭ 1988 جىلدان باستاپ «π سانى كۇنى» (π – يرراتسيونال سان، شامامەن 3,14142… تەڭ) رەتىندە تويلانا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: