ەجەلگى كالاش حالقىنىڭ وكىلدەرى عاسىرلار بويى ءتۇرلى قۇدىرەتكە تابىناتىن نانىم-سەنىم جۇيەسىن تۇتىنىپ، پاكىستاننىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى تاۋلى ايماقتاردا وقشاۋ ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن. ولار وزدەرىن الەكساندر ماكەدونسكي ساربازدارىنىڭ ۇرپاعى سانايدى. ولار بابالارىنىڭ بۇل وڭىرگە 2300 جىل بۇرىن كەلگەنىن ايتادى.

بۇل حالىقتىڭ سانى 400 مىڭ ادامنىڭ توڭىرەگىندە. كالاشتار وزدەرىنىڭ ەرەكشە تىلدەرىن، دىندەرى مەن ادەت-عۇرىپتارىن ساقتاعان. بىراق پاكىستان ۇكىمەتى ولاردى دەربەس ەتنيكالىق توپ رەتىندە مويىنداماي كەلگەن ەدى.

ءساۋىر ايىندا پەشاۆار قالاسىنىڭ سوتى كالاشتاردى دەربەس ءدىني، ەتنيكالىق توپ رەتىندە تانىعان شەشىم شىعاردى. ەندى ولاردى (20 جىلدان كەيىن وتەتىن) الداعى حالىق ساناعىندا جەكە توپ رەتىندە بەلگىلەيدى. پاكىستان نەگىزىنەن مۇسىلماندار تۇراتىن ەل بولعاندىقتان، كالاشتار ۇزاق ۋاقىت كۇرەسكەن بۇل جەڭىستەرىنىڭ قادىرىن باعالايدى. بۇل ەلدە كەيبىر ەتنيكالىق توپتارعا راديكال ءدىني جاساقتار شابۋىل جاساپ وتىرادى جانە ۇكىمەت تە ءدىني توپتاردى قاتاڭ قاداعالايدى.

كالاشتاردى دەربەس ەتنيكالىق توپ دەپ تانۋعا ارىز تۇسىرگەن ادام جىلدار بويى وسى شەشىمگە جەتۋ ءۇشىن كۇرەسكەن.

32 جاستاعى ۆازير زادا “بۇل جاڭالىق كالاشتار تۇراتىن اۋىلدارعا لەزدە تارادى، ادامدار قۋانىپ جاتىر، ءتىپتى مۇسىلمان كورشىلەرىمىز دە قۇتتىقتادى، ولار “باۋىرلارىمىز وزدەرىنىڭ جەكە حالىق ەكەنىن دالەلدەپ شىقتى” دەپ جاتىر” دەيدى.

زادانىڭ سوزىنە قاراعاندا، دەربەس حالىق رەتىندە مويىندالعاننان كەيىن كالاشتاردىڭ قۇقىقتارى باسقا ەتنيكالىق ازشىلىق توپتاردىڭ قۇقىقتارى سياقتى قورعالاتىن بولادى. ونداي قۇقىقتار قاتارىنا كالاش ءتىلىن رەسمي مويىنداۋ دا كىرەدى.

كالاشتار پاكىستانداعى باسقا ەتنيكالىق جانە ءدىني توپتاردىڭ ەشقايسىسىنا ۇقسامايدى. بۇل حالىقتىڭ جارتىسىنان استامى ءيندۋيزمنىڭ كونە ءتۇرىن، ءتۇرلى جانۋارلارعا تابىنۋ عۇرىپتارىن ۇستانادى. ولاردىڭ ءدىني مەيرامدارىندا ءان شىرقالىپ، بي بيلەنەدى.

كالاشتار تۇرمىستاعى ايەلدەردىڭ باسقا ەركەكتەرمەن قاشىپ كەتۋىنە قاتاڭ قارامايدى. كالاشتاردىڭ جاس بوزبالالارى كەز كەلگەن ايەلدى جىنىستىق سەرىگى رەتىندە تاڭداي الادى. بۇل حالىقتىڭ عۇرىپتارى اراسىندا ونداعان ەشكىنى قۇرباندىققا شالۋ ءراسىمى دە بار.

كالاشتار جىل سايىن جازدىڭ باسىن تويلايدى، ول مەرەكەنى چيلام دجوشي دەپ اتايدى. جۇرت جيىلىپ بۇل كۇنى توي وتكىزەدى، ءان-جىر ايتىپ، ۇيلەرىن بەزەندىرەدى.

كالاشتار ءتۇرلى-ءتۇستى باس كيىم كيەدى. ايەلدەر ويۋلى قارا حالاتتار كيەدى، كەيبىرەۋلەرى بەتتەرىنە ورنەك، سۋرەتتەر سالىپ الادى.

ولاردىڭ ءتىلى پاكىستاننىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا، كاشمير مەن اۋعانستاننىڭ شىعىسىندا تارالعان تىلدەردىڭ ۇندىاريلىك توبىنا جاتادى.

كالاشتار وزدەرىنىڭ داستۇرلەرىن ساقتاۋعا تىرىسادى. كەيىنگى جىلدارى ولاردىڭ سانى زورلىق-زومبىلىق، تابيعي اپاتتار جانە كەيبىر مۇشەلەرىنىڭ يسلام دىنىنە وتۋىنە بايلانىستى ازايعان. ولار تۇراتىن پاكىستاننىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى تاۋلى ءوڭىر كەدەي ايماقتاردىڭ بىرىنە جاتادى. كالاشتاردىڭ كوبى جەتۋ قيىن بولسا دا ولاردى كورۋگە باراتىن تۋريستەر ەسەبىنەن كۇن كورىپ وتىر.

زادا كالاشتاردى رەسمي تۇردە مويىنداعاننان كەيىن ۇكىمەت ولارعا مەكتەپ اشۋعا قارجى بولەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. ويتكەنى، ولاردىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن ساقتاۋعا مەكتەپ جۇيەسى كوپ كومەكتەسەتىن ەدى.

كونسەرۆاتيۆتى مۇسىلماندار كالاشتاردى «قارا كاپىر» اتايدى. كەيىنگى جىلدارى “تاليبان” سودىرلارى ولارعا كوپتەگەن شابۋىلدار جاسادى.

كالاشتار – كاپىرستان اتالىپ كەتكەن تاۋلى ايماقتا امان قالعان ازشىلىق توپتاردىڭ ءبىرى.

Science جۋرنالىنا 2014 جىلى شىققان ماقالادا كالاشتاردىڭ دنق-سىن زەرتتەۋ كەزىندە ەۋروپانى مەكەندەگەن ادامداردىڭ گەن فراگمەنتتەرى تابىلعانى جازىلدى.

گرەك ۇكىمەتى كالاشتاردىڭ كونە داستۇرلەرىن ساقتاۋعا مۇددەلىلىك تانىتىپ، ولاردىڭ مادەني ورتالىعىن سالۋعا قاراجات بولگەن ەدى.         ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى