مۇنداي جاعداي شۇار باسشىلىعىنا 2016 جىلى تامىز ايىندا بۇرىن تيبەتتى باسقارعان چىن چۋانگو كەلگەلى بەرى ءورشىپ كەتكەن. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى قىتايدىڭ نەگىزىنەن قازاقتار تۇراتىن ايماعىندا، تۇرعىنداردىڭ ەڭ الدىمەن شەتەلگە شىعاتىن تولقۇجاتتارىن جاپپاي جيناپ الىپ، ولاردىڭ قازاقستانعا شىعۋىنا تىيىم سالىندى. بۇرىن قازاقستانعا تۋىسقانشىلاپ نەمەسە تۋريست رەتىندە ساياحاتتاپ بارعان كەز-كەلگەن قازاق تەرگەۋگە الىنىپ قىسىم كورسەتىلۋدە. ايلاپ، اپتالاپ «ساياسي ۇيرەنۋ» ورتالىقتارىنا جىبەرىلىپ، كەيبىرەۋلەرى قيسىنسىز جالامەن بىرنەشە جىلعا سوتتالىپ جاتىر.

قازاقستاندا وقيتىن جاستاردى كەرى شاقىرىپ، ارى قاراي وقۋىنا تىيىم سالىنۋدا. قايتىپ ورالۋدان باس تارتقانداردىڭ اتا-انالارىنا قىسىم جاسالۋدا. سوتتالعانداردىڭ قاتارىندا كوزى اشىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە، قاراپايىم مالشىلار دا بارشىلىق. ولاردىڭ الدى 12-13 جىلعا، ارتى ءبىر جىلعا جازىقسىز جازا ارقالاپ كەتتى. بىرقاتارى ءالى ۇكىم شىقپاعاندىقتان تۇرمەدە جاتىر.

تاعى ءبىر سوراقىسى تەك انشەيىن يسلام ءدىنىن ۇستانعانى ءۇشىن جازاعا تارتۋ دا ەتەك جايىپ بارادى. بۇرىن قىتايداعى مۇسىلماندارعا وزدەرى تۇراتىن وڭىرلەردە مەشىت-مەدرەسە سالىپ، ۋنيۆەرسيتەت اشىپ بەرگەن قىتاي وكىمەتى اياق استىنان وزگەرىپ، ءومىر بويى يمام بولعان، مولدا بولعان ادامداردى ۋاعىز ايتىپ، قۇراندى ناسيحاتتاعانى ءۇشىن، جاستاردىڭ نەكەسىن قيعانى ءۇشىن تۇرمەگە توعىتۋدا. ءتىپتى تاياۋدا ەكى يمام (اكىمات يمام) تۇسىنىكسىز جاعدايدا مەرت بولدى. ولارعا «ءوزىن ءوزى ءولتىردى» دەگەن قيسىنسىز سىلتاۋ كولدەنەڭدەتىلدى. مۇسىلمانداردىڭ اراسىندا مۇندايعا جول بەرۋگە بولمايتىنى باسقا، باسقا يمامدارعا ابدەن بەلگىلى جايت قوي. ولاردىڭ ءمايىتىن تۋىستارىنا اشقىزباي، جۋدىرماي ارنايى جاساقپەن كومىپ بولعانشا باقىلاپ تۇرعان. ءتىپتى قازاقتاردىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرىپتارىنا شەكتەۋ قويىلىپ وتىر.

قازا تاپقان ادامدار اراسىندا قامالعان ەكى ءىنىسىن ارتىنان ىزدەپ بارعان ومىرۇزاق ماقان جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جونسىزدىگىنىڭ سالدارىنان قايتپاس ساپارعا اتتانعان. جاسى ەلۋدەن اسقان زەينوللا راقىجان «قازاقستان تىڭشىسى» دەگەن ايىپپەن 13 جىلعا، جارقىنبەك قاسىمبايۇلى بالالارىن قازاقستانعا جىبەرگەنى ءۇشىن 10 جىلعا، ءداۋىتحان تەرگەسىز قازاقستانعا كوشپەك بولعانى ءۇشىن 12 جىلعا، بەرىكحان دولانحان ەكى جاستىڭ نەكەسىن مۇسىلمان جولىمەن قيعانى ءۇشىن 10 جىلعا، سالىقۇلى سارقىتجان قازاقستان مەن تۇركياعا قىدىرىپ بارىپ كەلگەنى ءۇشىن 10 جىلعا سوتتالىپ كەتتى. بۇل تىزىمدە وتىزدان استام ادام بار.

قازاقستانعا كوشۋدى ويلاعان ارىنعازىۇلى سانات، ساعىنىش مەيرامبەكۇلى، سەرىك قاليبەك، مەيرامبەك بەكەن، گۇلزينا اۋەلحان سياقتى ازاماتتار الدەنەشە ايلاردان بەرى قاماۋدا زارىعىپ جاتىر. مەدرەسەدە وقىعان نەمەسە زاڭدى تۇردە مەشىتتە يمام بولىپ قىزمەت ىستەيتىن دوسان بەيسەنبەكۇلى، وقان يمام، نۇرجان احمەتجان، قۋانىش يمام، كەنجەباي ءاليحان، نۇرلىباي قوڭىرباي سياقتى ازاماتتار الدى 10 جىل، ارتى ءتورت جىل مەرزىمگە سوتتالعان. مۇنداي قيسىنسىزدىقتار قازاقستانداعى قانداستاردىڭ نارازىلىعىن تۋعىزىپ وتىر. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ «ادام قۇقىقتارىنىڭ جالپىعا ورتاق دەكلاراتسياسىندا» كوزدەلگەن قاراپايىم ادام قۇقىقتارىنىڭ قىتاي سياقتى دەرجاۆا تاراپىنان اياق استى ەتىلۋى اقىلعا سىيمايدى.

بۇل ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساياسي-ەكونوميكالىق ارىپتەستىككە سالقىنىن تيگىزەرى انىق. سوندىقتان اتالعان ماسەلەلەردىڭ حالىقارالىق قۇقىق شەڭبەرىندە، ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىق، ارىپتەستىك بايلانىستارىنىڭ ارناسىندا تۇسىنىستىكپەن وڭ شەشىمى تاپقانى ءلازىم. 18-قازان كۇنى بەيجىڭدە قاتارىندا 90 ملن مۇشەسى بار قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ءحىح سەزى اشىلماق. وندا قكپ ءتارتىپتى قاداعالاۋ جونىندەگى ورتالىق كوميسسياسىنىڭ دا ەسەبى تىڭدالاتىن بولادى. سول القالى جيىندا شۇار باسشىسى چىن چۋانگو «جولداستىڭ» زاڭسىز ارەكەتتەرىنە ءتيىستى باعا بەرىلەدى، ءسويتىپ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى كەلەڭسىزدىكتەر توقتاتىلادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.

facebook پاراقشاسىنان الىندى