ءبىرىنشى سەبەپ، قازاقتاردىڭ قولىندا جاپپاي دەرلىك قارۋ بولدى; مىسالى، 1944-45 جج قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنە قاراستى 30 مىڭنان استام ۇلتتىق ارميانىڭ كەمىندە 90 پايىزى قازاقتاردى قۇرادى. قازاق اسكەرلەرىن قازاق سسر-دان قۇپيا كەلگەن ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك مايداندا سوعىس كورگەن وفيتسەرلەر مەن اسكەري ماماندار ارنايى اسكەري جاتتىعۋدان وتكىزگەن. ماناس وزەنىندەگى كەلسىمشارتتان سوڭ جۇزدەن استام اسكەري ماماندار قازاق سسر-عا قايتىپ كەتتى. 

ەكىنشىسى، 1944-جىلى قۇلجادا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق ارميا قۇرىلعان سوڭ ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرامىنا كىرمەي قالعان قازاق ۋالاياتى نان كين ۇكىمەتىنىڭ قورعانىس مينيستىرلىگىنەن ارنايى قاۋلى شىعارتىپ تيان شان باۋرايىنداعى توعىز قازاق اۋدان-وكۋرگى دەربەس قازاق پولكن قۇرادى جانە قازاق پولكنىڭ ماناس، قۇتىبي، سانجى، مي چۋان، بوكەن (فۋكاڭ), جەمسارى، شونجى، موري قاتارلى قازاق اۋداندارىندا اسكەري بولىمشەلەرىن اشادى. قازاق پولكنە نان كيندە (南京), لان جوۋدا (兰州) جانە ديxۋا ء(ۇرىمجى) وفيتسەرلەر كوللەدجىندە اسكەري، ساياسي ءبىلىم العان جاس قازاق ماماندارىن قويادى. بۇل پولكتى نان كيندەگى قورعانىس مينىستىرلىگى قارجىلاندىرادى. اسكەر قۇرامىندا مىڭداعان قازاق جاستارى اسكەري قاتاڭ ءتالىم الدى. وكىنىشتىسى، بۇرىنعى ءالىپ، ەلىسقان ەلى باركول، قۇمىل ءوڭىرىنىڭ قازاقتارى تيبەت اسىپ كەتكەندىكتەن ول وڭىرلەردە اسكەري قۋات كۇشتەر بەلسەندى بولمادى. بۇل قارۋلى اسكەرلەر قۇلجاداعى ۇلتتىق ارميادان بولەك-ءتى. ءبىز وسى كۇنگە دەيىن قۇلجاداعى ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرامىنداعى قازاقتار تۋرالى ايتىپ كەلدىك دە تيان شان وڭىرىندەگى قازاقتىڭ دەربەس پولك تۋرالى اسا كوپ ءمان بەرە الماي كەلدىك.

ءۇشىنشىسى، قازاقتار 1939-جىلدان باستاپ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسكە كىرىسكەندىكتەن، ولاردىڭ قان مايدانداعى ون جىلدىق اسكەري تاجىريبەسى باردى. ون جىل بويى ات ۇستىندە مىلتىق اسىنىپ، تۇيەنىڭ وركەشىن جاستانىپ وتشاشار (پۋلەمەت) شاقىلداتقاندىقتان اسكەري تاكتيكاسى ءبىرشاما جوعارى ەدى. ءتىپتى وقتى ۇنەمدەۋ ءۇشىن قاتار كەلە قالعان ەكى جاۋدى ءبىر وقپەن اتىپ ۇلگىرەتىن. بۇنىڭ بارلىعى ون جىل بويى تولاسسىز قان كەشكەن تاعدىردىڭ ءوزى سيلاعان ەرلىك پەن ونەر-ءدى. جوعارداعى كىتاپتا بۇل فاكتىلەر ەسكەرىلگەنى دۇيىم جۇرتقا جاسىرىن ەمەس. 

ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى 1949-جىلى قىتاي شىڭجاڭ وڭىرىندە 500 مىڭنان استام قازاقتار ءومىر ءسۇردى، ونىڭ 50 مىڭدايى قولىنا قارۋ الىپ ات ۇستىندە سوعىسا الاتىن دايىن تۇرعان اسكەر-ءدى. جانە ولاردىڭ قولىنداعى قارۋ سوۆەتتىڭ ەۋروپا مايدانىنان قايتقان وزىق قارۋلارى ەدى. كەي قارۋلار نان كين ۇكىمەتىنە اقش-تان ەنگىزىلدى. وسىنشاما قارۋلى قازاقتىڭ ارا-جىگىن اشۋ ءۇشىن xالىقارالىق ۇيىمدار ات توبەلىندەي از قازاقتى كۇردەلى ساياسي تاڭداۋ جاساتىپ قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە جىك-جىككە ءبولدى. سونىڭ كەسىرىنەن سونشاما قارۋلى قازاقتار دەربەس اسكەري قۋاتىنان، دەربەس ساياسي تاڭداۋ ەركىنەن ايرىلدى. 1949-جىلعى شىڭجاڭ تۋرالى كىتاپ ءدال سول تۇستاعى “قازاق قاۋپىن” ەسكەرە وتىرىپ تانىستىرعان ىسپەتتى. “قازاق دەگەن وسىنداي، اتقا مىنەدى، تىماق كيەدى” دەپ سۋرەتىمەن كورسەتىپ تۇرعانداي. ويتكەنى كىتاپتى جاي ادامدار ەمەس شىڭجاڭعا جاڭادان ۇكىم ەتۋشى پارتيانىڭ اسكەري وندىرىستىك ديۆيزياسىنىڭ شىڭجاڭ اxۋالىن باقىلاپ-باسقارۋشى ارنايى ورگانى جاعىنان جيناقتالعان. دەمەك ولار شىڭجاڭدا ناقتى كىمدەر قاۋىپتى ەكەنىن جاقسى بىلەدى دەگەن ءسوز.

Eldes Orda