بويىڭا ويىڭ ساي بولعىر، ءداۋدىڭ اتى ءداۋ عوي قاشاندا
kerey.kz
Batyrkhan Kurmanseit
ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەسىندا وتكەن “ۇلكەن جيىرمالىق” (G20) ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ناتيجەلەرىنە قاتىستى قابىلدانعان ورتاق مالىمدەمەدە بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى الەمدىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان اقش-تىڭ پروتەكتسيونيزم ساياساتى جايىندا ەشتەڭە ايتىلمادى.
ونىڭ ورنىنا تاراپتار “ەڭ الدىمەن امەريكا” دەگەنىنەن قايتپاي وتىرعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ تالابىمەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى.
“بىرجاقتى ساياساتتى قولداۋعا ەمەس، كوپجاقتى ارىپتەستىك جۇيەسىن كۇشەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك” دەگەندى بۇگىنگە دەيىن قايتالاپ كەلگەن G20 ەلدەرى باسشىلارى وسى جولى ءوز پوزيتسيالارىن قورعاپ قالا المادى” دەپ جاتىر كوپ ەكسپەرتتەر.
ءسامميتتىڭ جابىلۋ راسىمىنەن كەيىن وتكەن پرەسس-كونفەرەنتسيادا “ەركىن ساۋدا قاعيداسىن ساقتاپ، پروتەكتسيونيزم ساياساتىن جۇرگىزبەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەدە نەگە ەشتەڭە ايتىلمادى” دەگەن سۇراققا ۇيىمداستىرۋشى ەل ارگەنتينانىڭ پرەزيدەنتى ماۋريسيو ماكري “باستاپقىدا ول جايلى جازىلعان بولاتىن، الايدا، اقش تاراپى مالىمدەمەنىڭ ونداي ءماتىنىن قابىلداماي قويدى” دەپ جاۋاپ بەردى.
ال اقش-تىڭ وكىلى بولسا “دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن رەفورمالاۋعا قاتىستى تاريxي كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. بۇگىن امەريكا ءۇشىن تاعى ءبىر ۇلى كۇن بولدى” دەپ مالىمدەدى.
سامميت اياسىندا اقش كانادا جانە مەكسيكامەن جاڭا ساۋدا-ساتتىق كەلىسىمشارتىنا قول قويدى. ءسويتىپ، ترامپتىڭ سايلاۋ ناۋقانىنان باستاپ ايتىپ كەلە جاتقان سولتۇستىك امەريكاندىق ەركىن ساۋدا جونىندەگى كەلىسىمدى (NAFTA) وزگەرتۋگە قاتىستى ساياساتى وسى جولى xالىقارالىق قاۋىمداستىق الدىندا جۇزەگە استى.
سونداي-اق سامميت اياسىندا ترامپ قحر-دىڭ توراعاسى سي تسزينپينمەن ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر وتكىزىپ، كەلەسى جىلدىڭ باسىنا جوسپارلانعان قىتايلىق تاۋارلارعا سالىناتىن كەدەندىك جاڭا سالىقتاردان ۋاقىتشا باس تارتاتۋعا كەلىسىم بەردى. الايدا، ونداي كەلىسىمنىڭ ورنىنا ترامپ ءوزى كۇش سالىپ وتىرعان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ رەفورماسىنا بەيجىڭ تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋدى جانە امەريكاندىق كومپانيالاردىڭ ينتەللەكتۋالدىق مەنشىك قۇقىقتارىن قاتاڭ ساقتاۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالاپ ەتتى.
قحر-مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى رەتتەۋگە كۇش سالۋمەن قاتار ءۇندى جانە تىنىق مۇxيتتارى ايماعىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قىتايدىڭ اتالعان ايماقتاعى اسكەري-ساياسي پوزيتسياسىنىڭ كۇشەيۋىنە توسقاۋىل بولۋدى كوزدەيتىن ترامپ سامميت اياسىندا جاپونيا جانە ءۇندىستاننىڭ پرەمەر-مينيسترلەرىمەن العاش رەت ۇشجاقتى كەلىسسوزدەر وتكىزدى.
وسى كەزگە دەيىن جاپونيا مەن ءۇندىستاننىڭ باسشىلارى ازيا ايماعىندا كۇن ساناپ كۇشەيىپ كەلە جاتقان قىتايدىڭ ساياساتىنا بىرلەسىپ قارسى تۇرۋ ساياساتىن پىسىقتاپ كەلگەن بولسا، ۆاشينگتوننىڭ وداقتاسى بولىپ تابىلاتىن توكيونىڭ ۇيلەستىرۋىمەن وسى جولى بۇل تاندەمگە اقش-تىڭ قوسىلعانىنا الەم كۋا بولدى.
وسىلايشا، وسى جولى العاش رەت وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعىندا وتكەن G20 ەلدەرى ءسامميتىنىڭ ناتيجەلەرى اقش سياقتى الىپ ەلدىڭ الەمدىك ساياساتتاعى الىپ وتىرعان ورنىن تاعى ءبىر كورسەتتى دەسەك بولاتىنداي.
باسقاسىن قويعاندا، جيىرما ەلدىڭ باسشىلارى قابىلداعان بىرلەسكەن مالىمدەمەنىڭ ءماتىنى مەن مازمۇنىنا ءبىر ەلدىڭ قانشالىقتى اسەر ەتكەنىنەن كوپ نارسەنى ۇعۋعا بولادى.
“بۇگىن امەريكا ءۇشىن تاعى ءبىر ۇلى كۇن بولدى” دەپ ماقتانۋعا بولاتىنداي-اق.
Facebook پاراقشاسىنان الىندى
پىكىر قالدىرۋ