حاياو ميادزاكيدىڭ ەلەستەر الەمىنە رەتروسپەكتيۆا
kerey.kz
الەم انيماتسياسى سان الۋاندىقتىڭ ورتاسىندا اداسىپ، تاقىرىپ ىزدەۋدە تىعىرىققا تىرەلگەن تۇستا، بىرەسە وڭ جاقتاعى – كلاسسيكالىق ەرتەگىلەرگە، بىرەسە سول جاقتاعى – سونى تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرگە باسىن ۇرىپ، داۋرىعىپ جاتقاندا جاپون انيمەسى ءوزىنىڭ “ديسنەيلىك-ەمەس” الەمىن قۇراستىرىپ ۇلگەردى.
ال حاياو اقساقالدىڭ بۇل الەمدى قۇرۋداعى قالامىنىڭ قارقىنى ەشكىمگە ۇقساماس پىشىنمەن ورنەكتەلدى. ميادزاكيدىڭ ءاربىر تۋىندىسى ەلەستەردىڭ، جىن-پەرىلەردىڭ تىلىمەن سويلەپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى، قالدىرىپ قانا قويمايدى – ول اسەردەن ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ارىلتپايدى، بويدى بيلەپ الادى.
حاياو ميادزاكيدىڭ الەمىندە اركىمنىڭ ىشكى قورقىنىشتارى، بەيتانىس قاراڭعىلىققا اياق باسارداعى ساناداعى جىلت ەتەتىن ءبىر ساتتىك سەزىمدەر ەشبىر وزگەرىسكە ۇشىراماي قاعاز بەتىنە بەدەرلەنگەندەي-اق. ول الەمنىڭ ەسىگىن ايقارا اشىپ كىرگەن ادام، ءوزىنىڭ دورەكىلىگىنەن شوشىپ، ءتىپتى ورنىنان ىرشىپ تۇرىپ، بەزىپ كەتۋىنە ءسال-اق قالادى. ياكي، وندا ءىزىڭدى سالار بولساڭ، ارتقا قايتار جول بولمايتىنداي ەلەستەيدى.
قازاق دالاسىنىڭ سارىنىمەن ۇندەس ەرەكشە دۇنيەتانىمعا قيسىق، بۇك كەلمەسە دە، حاياو اقساقالدىڭ انيمەلەرىن باتىس كورەرمەنى تىنىش يستەريكامەن قاراپ، ماڭگىگە سول تانىمنىڭ شەڭبەرىندە اينالسوقتاپ جۇرگەندەي بولادى. ونىسىن «ەلەستەر ەلىتكەن» ءفيلمىنىڭ قۇرىقتاپ الارلىق قۋاتىنان كەيىن 2001 جىلى اركەلكى سىيلىقتارىن تاراتىپ بەرۋ ارقىلى دالەلدەپ بەردى. شىنىندا، بۇل كارتينانى قاراپ وتىرىپ، ادام قيالىنىڭ شەڭبەرىن، شەگىن ويشا بەدەرلەپ وتىراسىڭ. ءاربىر قادامىڭدى جىن مەن پەرىلەردىڭ تالقىسىنا جىبەرىپ، ءوزىنىڭ ءتىرى قالۋ ەرەجەلەرى بار الەمدى قۇراستىرىپ شىعۋ – ەسۋاستىڭ عانا قولىنان كەلەتىندەي كورىنەدى.
حاياو ميادزاكي تالانتىنىڭ الدىندا بۇكىل الەم بورىگىن باسىنان شەشىپ تە ۇلگەردى.
جەلدى القاپتان كەلگەن ناۆسيكايا (1984)
بيولوگيالىق اپاتتان جەلدى القاپ پاتشالىعى عانا امان قالادى. ءتونىپ كەلە جاتقان زۇلىمدىقتى توقتاتىپ، پاتشالىقتى امان الىپ قالۋ ناۆسيكايا حانشايىمنىڭ عانا قولىنان كەلەتىن سياقتى. ول بۇزىلعان ەكوجۇيەنىڭ كەسىرىنەن دۇنيەگە كەلگەن اركەلكى ورمان جاندىكتەرىمەن ورتاق ءتىل تابىسا الاتىن قاسيەتكە يە ەدى.
شىتىرمان لاپۋتا: اسپانداعى ساراي (1986)
سيتا ەسىمدى قىزدىڭ قولىنا ۇشاتىن تاس كەزدەيسوق ءتۇسىپ قالادى. ال تاستى تابۋعا ۇكىمەتتىڭ ۇزدىك اگەنتتەرى مەن قاتىگەز پيراتتار كىرىسكەن بولاتىن. پيراتتار مەن اگەنتتەردەن قاشىپ ءجۇرىپ، سيتا پازۋدى جولىقتىرادى. سول ەكەۋى ءارتۇرلى شىتىرمانعا تاپ بولىپ، ۇشاتىن تاستىڭ اسپانداعى سارايعا اپاراتىن كىلت ەكەنىن تۇسىنەدى.
مەنىڭ كورشىم توتورو (1988)
ميادزاكي فيلمدەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ پوەتيكالىق، بالاعا ايتىپ بەرەر ەرتەگىگە تاتيتىنى – وسى. وقيعا كىشكەنتاي ساتسۋكي مەن مەي اۋىلعا كوشىپ كەلۋىنەن باستالادى. بالالاردىڭ ۇشقىر قيالىن ۇلكەندەر تۇسىنە بەرمەيتىنى بار عوي. اپالى-سىڭلىلىلەر سونداي ساتتەردىڭ بىرىندە توتورومەن تانىسادى، ول – ورمان رۋحى، ترولل. وسىلايشا ۇلكەندەردىڭ نازارىنان تىس، تىلسىم الەمنىڭ سىرى كىشكەنتاي قىزداردىڭ الدىنا كولدەنەڭ جايىلادى. ورماننىڭ رۋحى قيالشىل قىزداردى اۋە ساياحاتىنا اكەتەدى، ولارعا ورمان الەمىن تانىستىرادى، اۋرۋحانادا جاتقان اناسىنا بارىپ قايتادى.
كيكيدىڭ جەتكىزۋ قىزمەتى (1989)
تاعى دا ەرتەگى. بۇل جولى – ءۇي-ىشىنەن جەكە ءومىر ءسۇرۋدى شەشكەن 13 جاستاعى جالماۋىز قىز تۋرالى. جالماۋىزدار الەمىنىڭ ەجەلگى ءداستۇرى بويىنشا، 13-كە ەندى تولعان جالماۋىز قىز بەيتانىس قالادا ءبىر جىل ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. سول سەبەپتى، كىشكەنە كيكي ءوزىنىڭ دزيدزي ەسىمدى مىسىعىن ەرتىپ، جاعالاۋداعى كوريكو قالاسىنا قونىس اۋدارادى. ول قالادا كيكي پوشتا قىزمەتىنە جۇمىسقا ورنالاسىپ، ۇشقىش سىپىرعىسىمەن حات تاسۋعا كىرىسەدى.
پوركو روسسو (1992)
ءبىرىنشى دۇنيە سوعىسىندا ەرلىك كورسەتكەن يتاليا ۇشقىشى تۋرالى حيكايا. سوعىستان كەيىن، ادامداردان، ءوزىنىڭ جۇمىسىنان، ءتىپتى وزىنەن دە كوڭىلى قالعان بۇرىنعى قاھارمان ۇشقىش ادرياتيكا جاعالاۋىندا جالدامالى قۇتقارۋ قىزمەتىنە كىرىسەدى. ءتىپتى، قىزىل دوڭىزعا دا اينالىپ ۇلگەرەدى. ونىڭ گيدروۇشاعىن كورگەن اسپان پيراتتارى قورقىنىشتان بۇتىنا جىبەرىپ، باسى اۋعان جاققا قاشا باستايدى. بىراق، ءبارىبىر وعان جان تىنىشتىعىن، راحات سەزىمىن ەشتەڭە سىيلاي المايدى.
مونونوكە حانشايىم (1997)
اشيتاكي حانزادا الىپ قاباندى اياۋسىز ءولتىرىپ، ءتۇبى ولتىرەتىن قارعىسقا ۇشىرايدى. بىراق اركىمنىڭ تاعدىرى ءوز قولىندا، دەيدى بالگەر كەمپىر. وسى سوزگە سەنىپ، اشيتاكي حانزادا الىس ساپارعا اتتانادى. ساپارلاپ ءجۇرىپ، ەبوشي حانىم باسقاراتىن پاتشالىقتىڭ شەكاراسىنا جەتەدى. پاتشالىق تۇرعىندارى ورمان جاندىكتەرىمەن اياۋسىز سوعىسىپ ءجۇر ەكەن: جىندار، رۋحتار، الىپ جاندىكتەر. ولاردىڭ اراسىندا قاسقىردان تۋعان اڭداردىڭ پاتشايىمى مونونوكە حانشايىم دا بولادى. ەندى ءبارىنىڭ تاعدىرى اشيتاكيدىڭ شەشىمىنە بايلانىپ تۇر.
ەلەستەر ەلىتكەن (2001)
كىشكەنتاي تيحيرو اتا-اناسىمەن جاڭا ۇيگە قونىس اۋداردى. ناقتىراعى – قونىس اۋدارماقشى بولادى. ولار كوشىپ كەلە جاتىپ، جولدا اداسىپ كەتەدى. ءسويتىپ، قۇپيا ۇڭگىرگە تاپ بولادى. ۇڭگىردىڭ ارعى بەتىندە ولاردى تىلسىم قالا مەن ۇلان-اسىر داستارحان قارسى الادى. داستارحانداعىنى قوماعايلانا جەي باستاعان تيحيرونىڭ اتا-اناسى شوشقاعا اينالىپ كەتەدى. ولار ەجەلگى قۇدايلار مەن قۇدىرەتتى رۋحتار الەمىنە تاپ بولىپ، ونىڭ پاتشايىمى يۋبابانىڭ تۇتقىنىنا تۇسەدى. ەندى كىشكەنتاي تيحيرو اتا-اناسىن قاتىگەز كەمپىردىڭ زۇلىم ەرەجەسى بويىنشا ءومىر ءسۇرىپ، قۇتارۋعا تىرىسۋى كەرەك.
حاۋلدىڭ جۇرەتىن سارايى (2004)
وقيعا 18 جاستاعى ءسوفيدى كەمپىرگە اينالىپ كەتكەنىنەن باستالادى. ونى كەمپىرگە اينالدىرعان جالماۋىز بۇل قارعىستان شىنايى ماحاببات قانا قۇتقارادى دەپ ايتادى. سوفي قۇتقارۋشىسىن ىزدەپ ءجۇرىپ، سيقىرشى حاۋل جانە ونىڭ قىزمەتكەرى كالتسيفەرمەن تانىسادى. كالتسيفەر حاۋلعا قىزمەت ەتۋگە مىندەتتى. ولاردى قۇپيا كەلىسىم بايلانىستىرىپ تۇرادى، ال كەلىسىمنىڭ شارتتارىن ەشكىم بىلمەۋى كەرەك. ەندى سوفي مەن كالتسيفەر ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋدى ۇيعارادى.
تەڭىز جارتاسىنداعى پونە (2008)
ەل كورۋگە قۇمار كىپ-كىشكەنتاي پونە جاعالاۋداعى ادامداردىڭ ءومىرىن باقىلاۋ ءۇشىن ۇيىنەن قاشىپ كەتەدى. شوشاقاي پونە ويناپ ءجۇرىپ، بانكاعا قامالىپ قالعاندا، تولقىن ونى جاعالاۋعا شىعارىپ تاستايدى. بەس جاستاعى سووسكە ونى تاۋىپ الىپ، ءبىر-بىرىنە باۋىر باسىپ قالادى. ەندى، كىشكەنتاي بالىق پونەنىڭ ءبىر عانا ارمانى بار – ادامعا اينالۋ.
قورىتىندى
تۋىندىنى تۋىندى دەپ باعالاماس بۇرىن ونىڭ كوكجيەگى مەن شەكسىز مۇمكىندىكتەرىن سانادا سان مارتە اينالدىرارسىز. بىراق حاياو ميادزاكي فيلمدەرىنىڭ قايتا-قايتا اينالعان ءاربىر كادرى، ءاربىر سيۋجەتتىك شەشىمى ويىڭىزدىڭ بەكي تۇسۋىنە عانا قىزمەت ەتەدى. ناعىز تۋىندىنىڭ شىنايى قۇنى كاسىبي مامانداردىڭ ءداستۇرلى پىكىرىنەن، باعالاۋىنان بۇرىن اركىم ءوز تالعامى دەڭگەيىنەن قاراعاندا عانا اشىلادى ەمەس پە.
حاياو اقساقالدىڭ ەسكى تاقىرىپتارعا جاپوندىق تانىممەن قاراۋى، ەكشن سيپاتىن بەرۋى، جاپون ءدىني ەلەمەنتتەرىنىڭ ءجۇرۋى، ءتىپتى فولكلوردىڭ سارقىلماس كۇشىن اياۋسىز پايدالانۋى دا – ءبارى، حاياو ميادزاكيدىڭ قومباداعى قازىناسى.
اقساقالدىڭ قۇرمەتىنە ەبەدەيسىز ورنىڭىزدان تۇرىپ، اسىقپاي ءيىلىپ، بورىگىڭىزدى سەلقوس كەتىرىپ، ءار فيلمنەن ءلاززات الۋ عانا قالىپ تۇر. كىم ءبىلسىن، توتورو ۇيىڭىزدە تىعىلىپ، كيكي قالاڭىزدا حات تاسىپ تا جۇرگەن شىعار.
Zhalgas Yertayدىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى
پىكىر قالدىرۋ