Eldes Orda

دەرەككوز ولكەلىك ۇكىمەت جاعىنان شىعارىلاتىن “شىڭجاڭ” گازەتىنىڭ 48- جىلعى ءبىر سانىنان الىندى. گازەت قىتاي، ۇيعىر جانە قازاق تىلىندە جارىق كورگەن. ماقالا گازەتتىڭ ۇيعىر تىلىندەگى نۇسقاسىنان الىنىپ وتىر. 

“شىڭجاڭ” گازەتىنىڭ ىرگەتاسى 1934-جىلى “تيان شان” گازەتى دەگەن اتپەن قالاندى. قازاقشا نۇسقاسى دا سول جىلى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ ءمينيسترى بايمولدا قارەكەۇلىنىڭ اتسالىسۋىمەن ء“تاڭىر تاۋ” دەگەن اتپەن جارىق كورگەن. ءبىر جىلدان سوڭ 1935-جىلى ولكەلىك ۇكىمەت توراعاسى شىڭ شىساي (盛世才) جاعىنان “شىڭجاڭ” گازەتى دەپ وزگەرتىلدى. گازەتتىڭ قازاق بولىمىندە (رەداكتسياسىندا) عازەز قالمانوۆ، زيات شاكەرىم، شاياقمەت، ءنازىر ومارۇلى شەرۋباەۆ، ءشامسي ماميدەر جۇمىس جاسادى. سول جىلى گازەتتىڭ قۇلجا، شاۋەشەك جانە سار-سۇمبە (التاي) قالالارىنداعى بولىمشە رەداكتسسياسى قۇرىلدى. ولكە مەن ايماقتاعى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ زيالىلارى ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى توڭىرەگىنە جينالدى ھام ۇلتقا زور قىزمەت جاسادى.

اتالمىش “شىڭجاڭ” گازەتى 1938-1939 جىلعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن ۇلت-ازاتتىق تولقۋلارعا بايلانىستى توقىراي باستادى. گازەت اينالاسىنداعى ۇلت وقىعاندارى جاپپاي قۋعىنداۋعا ۇشىرادى. ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتىنىڭ قايتا جاندانۋى 1942-1946-1947 جىلدارى اۋىق-اۋىق كورىنىس بەرىپ جاتتى. اسىرەسە 1946-جىلى قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى قۇلاپ ولكەلىك ۇكىمەتپەن كەلسىمگە كەلە وتىرىپ “كواليتسيالى ۇكىمەت” قۇرعان سوڭ ورگان گازەتىنىڭ اقپاراتتىق قىزمەتى تىڭنان جاندانا باستادى. 

وسىعان دەيىن ايتىپ جۇرگەن “چين تۇركىستان مەن شارقي تۇركىستاننىڭ استىرتىن ايقاسى”-ىنا بايلانىستى xاق دەرەكتەر تاپتىم. سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە وسى دەرەكتى ۇسىنىپ وتىرمىن.

بۇگىنگى قازاق قوعامى كۇنشىعىس قازاقتارىنىڭ تاياۋ زامانعى ساياسي تاريxىن كوبىرەك نازارعا الۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. وتكەن تاريxىمىز تۋرالى ساۋاتتى، عىلمي تانىمدىق دۇنيەلەرىمىز ساپالى ءارى كوبىرەك بولسا كەلەشەك ۇرپاققا يگى بولارى انىق ەدى. ءوز باسىم وتكەن تاريxىمىز تۋرالى قولدانىستاعى كلاسسيك ادەبيەتتەرگە تىڭ قوزقاراس پەن رەفورما كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. 

قوش، ماقالادا وسپان باتىر مەن ىلە ۋالاياتى تارابى تۋرالى، ولكەلىك ۇكىمەتتەگى ساياسي اۋىس-تۇيىستەر جانە ول اۋىس-تۇيىسكە ىلە جاقتىڭ ساياسي رەاكتسسياسى تۋرالى جازىلدى. جوعاردا “كوالەتسسيالى ۇكىمەت” تۋرالى ايتىپ ءوتتىم. ساياسي وزگەرىستەر مەن الماسۋلارعا بايلانىستى جىككە ءبولىنىپ سوڭى دۇركىن-دۇركىن ميتينگكە ۇلاسقانىن دا ايتا ءوتۋ كەرەك. وقتىن-وقتىن كوتەرىلگەن ساياسي ماسەلەلەرگە قازاق xالقى قانداي ساياسي بەلسەندىلىك تانىتا الدى؟ ساياسي پوزيتسسياسى قالاي بولدى؟ دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋگە بولادى.

قالاي بولماسىن، ايتار اڭگىمەمىز كوپ. ول تۋرالى الدا تاعى جازامىز.

kerey.kz