|  | 

كوز قاراس

شىمكەنت اكىمى ەرلان ايتاحانوۆتى قىزمەتىنەن الىپ تاستاپتى عوي. ماعان ءبىر پايداسى تيگەن اكىم ەدى. 

82893973_2745548228826537_4572111644301197312_n
2015 جىلى اقپاندا سارىاعاشتا قازاق پەن تاجىك اراسىندا كونفليكت بولدى ەمەس پە؟ شەنەۋنىك بوپ ىستەيتىن قازاق جىگىتىن جىلىجايداعى تاجىك جىگىتى ءولتىرىپ، جىك ءتۇستى. ىنتىماق دەگەن اۋىلدا 20-عا جۋىق تاجىك ءۇيىن ورتەپ، ءبىر كۇندە دۇنيە استاڭ-كەستەڭ بولدى. اسكەر كىرگىزدى. الەۋجەلىڭ بىردە بار، بىردە جوق. وقيعادان ءۇش كۇن وتە رەداكتسيا تاپسىرماسىمەن سارىاعاشقا جەتتىم. ءارى قاراي اۋىلعا بارايىن دەسەم تاكسيستەر مىناۋ ساقىرلاعان كامەرا، فوتواپپاراتىڭىزبەن كىرگىزبەيدى دەپ باسپايدى. اقشاسىن مولداۋ بەرىپ كوندىردىم بىرەۋىن. ءبىر توپ پوليتسيا سارىاعاشتان شىعا بەرىستە ءبىر، اۋىلعا كىرە بەرىستە ەكى تەكسەردى. قۇرال–سايماندى تاكسيستىڭ تەمىر-تەرسەگىنىڭ استىنا تىعىپ تاستاعام، قۇداي ساقتادى. اۋىلعا كىرىپ كەلسەك پوليتسيا، اسكەر، ومون-سومون، بتر-عا دەيىن تەحنيكا سامساپ تۇر ەكەن. اتتاپ باستىرمايتىنى بەلگىلى بولدى. قايدان تۇسىرەيىن دەدى تاكسيسىم. قايدان تۇسەتىنىمدى ءوزىم دە بىلمەيمىن. توتەنشە جاعداي ورناعان جەر. شىعارىپ جىبەرە مە دەپ قاۋىپتەنىپ، نە دە بولسا اكىمدىك تابالدىرىعىنا ىلىنەيىن دەدىم. سويتسەم اكىمدىگىم اسكەري شتابقا اينالىپتى دا، اكىمدىكتى اۋرۋحاناعا كوشىرىپ جىبەرىپتى. قول سوزىم جەردەگى اۋرۋحاناعا بارا بەرگەنىمدە بىرەۋ: – ءاي، كەتىڭدەر بۇل جەردەن، جۋرناليستەر كەلە جاتىر،- دەدى. مەنى ايتىپ تۇر ما دەپ قويامىن). ءسال شەتكە ىعىسىپ تۇردىم سوندا دا. ءبىر كەزدە وڭت. قازاقستان وبلىسى ىشكى ساياسات باستىعى بەرىك ءۋالي ون-ون بەس جۋرناليستپەن ساۋ ەتىپ كەلە قالدى. ءسىرا، جەرگىلىكتى باق بولسا كەرەك. بەكەڭنىڭ تاپسىرمالارىن مەن دە تىڭدايىن دەپ جاقىندادىم. بايقاپ قالىپ، بىرگە ءجۇرىڭىز، اۋىلدى تۇگەل ارالاتامىز دەدى. راقمەتىمدى ايتىپ، باس تارتتىم. قايتىس بولعان جىگىتتىڭ اكەسىن شاقىرتقان ەكەن، قىسقا كوممەنت الدىم. جۋرناليستەر كەتتى. ەندى نە ىستەيمىن؟
قاراسام كوشە بويىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ايتاحانوۆ ءجۇر ەكەن. تاياپ بارىپ، امانداسىپ، ءجونىمدى جۇقالاپ ايتىپ، ىلەستىم. سالدەن سوڭ ەركىنسىپ، اكەسى، ءماجىلىس دەپۋتاتى قۋانىش ايتاحانوۆتى ەل بىلەتىنىن ايتتىم. ول كىسى 1990 جىلدارى اۋدان باسقارعان، شارۋا ادام دەپ ەستيتىنمىن. سونىسىنا ءبىر توقتادىم. ايدالادا بىرەۋ اكەڭدى ماقتاپ تۇرسا، ارقالانىپ قالاسىڭ عوي. 
- قاسىڭىزدان كەتسەم، مىنا پوليتسيا تىرپ ەتكىزبەيىن دەپ تۇر،- دەپ ءبىر-اق توقتادىم. 
- الاڭداماڭىز،- دەدى ايتاحانوۆ. سىرتىمىزدان باقىلاپ تۇرعان ءبىر توپ پوليتسەي اسا جاقتىرماسا دا سونان كەيىن كەدەرگى جاسامادى. ونىسى بولەك حيكايا). ءسويتىپ ورتەنگەن ءۇي، ماشينە، قيراعان مۇلىك، تاعى شىعامىز دەسكەن جۇرت جايلى اقپارات ازاتتىققا شىقتى. 
ايتپاقشى، ەكىنشى كۇنى جاياۋ سالپاقتاپ شارشادىم. اكىمدىك جاپ-جاڭا ماشينە بەرىپ، قويار دا قويماي مىنگىزدى، قالاعان جاعىڭىزعا بارىڭىز دەدى. بىراق شوپىرىم ەرتىپ بارعان ۇيلەردىڭ ءبارى ءدىن امان بوپ شىقتى). سوسىن قويا بەردىم دە 06 جيگۋلي تاۋىپ، پلاستماسسا كانيسترمەن بەنزين قۇيىپ ارالادىم.
قايتاتىن كۇنى اۋىلدان ۇزاي بەرە ءبىر توپ سپەتسناز تۇر ەكەن. تاكسيدە وتىرىپ، جارق ەتكىزىپ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ ەدىم، ەكى شاقىرىم ۇزاماي قولعا ءتۇستىم. ۆسپىشكانىڭ جارقىلىن بايقاپ قالعان-اۋ. ماسكا كيگەن، قارۋ كەزەنگەن ءۇش سپەتسناز ەدەل-جەدەل ماشينەدەن ءتۇسىرىپ، قۇرال سايمانىمدى الىپ قويدى. ءجۋرناليستپىن دەگەنىمە پىسقىرعان جوق. شتاب باستىعىنىڭ ءوزى رۇقسات بەردى دەگەنىم ءوتتى-اۋ دەيمىن، جارتى ساعات ۇستاپ جىبەردى. تۇسىرگەن فوتو، ۆيدەولاردى كوزدەرىنشە ءوشىردىم. پاتەڭكەمنىڭ ۇلتاراعىنىڭ استىندا جاتقان فلەشكا امان قالدى عوي بىراق).
ەرلان ايتاحانوۆتان كورگەن پايدام سول. توتەنشە جاعداي ورناعان جەرگە رۇقساتسىز كىرگەن ءتىلشىنى شىعارىپ تاستاڭدار دەسە ەشكىم قوي دەمەيتىن ەدى. تانيتىندار بولسا سالەم ايتار، سونىسىنا راقمەت.

اسىلحان ماماشۇلى Facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: