سۋرەتتەر سويلەيدى تاريح

قىتاي قازاقتارىنىڭ انتي-كوممۋنيستىك ءۇش ۇلكەن جوسپارى

kerey.kz

 |  Mar 7, 2020

ءبىرىنشى سۇگىرەت، 1960-جىلى تايۆان (台湾) استاناسى تايپەيدە تۇسىرىلگەن.

سۋرەتتە وڭىنان: دالەلقان جانىمقانۇلى جانالتاي، قاليبەك رايىمبەكۇلى حاكىم، قامزا ءشومىشبايۇلى ۇشار، قاليپا عاقىپۇلى التاي.

بەرگى جاقتاعى ءۇش ادام وڭىنان: جولبارىس ۇلى ياقۇپ جانە APACL- مۇشەلەرى مەن تايۆان پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قازاقتاردى قابىلداۋعا كەلگەن وكىلى. 

ەكىنشى سۇگىرەت، 1960-جىلى تايۆان استاناسى تايپەيدە تۇسىرىلگەن. ازيا حالىقتارىنىڭ انتي-كوممۋنيستىك ليگاسى (APACL) سول جىلى تايپەيدە قۇرىلتاي اشقان. قۇرىلتاي جينالىسىنا قازاقتار دا قاتىستى.

سۋرەتتە وڭىنان: قاليبەك رايىمبەكۇلى حاكىم، APACL باسشىسى گۋ جىنگانگ (Gu Zhenggang/谷正纲), قامزا ءشومىشبايۇلى ۇشار جانە قاليپا عاقىپۇلى التاي. 

ءۇشىنشى سۇگىرەت، 1960-جىلى تايپەيدە تۇسىرىلگەن.

سۋرەتتە الدىدا وتىرعان: قىتاي گومينداڭ ۇكىمەتىنىڭ تايۆانداعى پرەزيدەنتى جان كايشەك (蒋介石). قىتاي قازاقتارى ونى قىتايدىڭ تەرىستىك اكتسەنتى بويىنشا جياڭ جيەشى دەپ اتايدى.

ارتتا تۇرعاندار وڭىنان: قاليپا عاقىپۇلى التاي، قاليبەك رايىمبەكۇلى حاكىم، قامزا ءشومىشبايۇلى ۇشار.

قىتاي پرەزيدەنتى جان كايشەكپەن بولعان كەزدەسۋدە قازاق دەلاگاتتارى ناقتى ساياسي ماسەلەلەردى تالقىعا سالعان. ەكىجاقتى كەزدەسۋلەردىڭ حاتتامالىق قۇجاتى گومين ۇكىمەتىنىڭ تايپەيدەگى مەملەكەت مۇراعاتىندا ساقتاۋلى تۇر.

بۇل قىتاي قازاقتارىنىڭ گومينداڭ (国民党) ۇكىمەتىمەن بولعان ەڭ سوڭعى ساياسي كەزدەسۋى ەدى. 1912-جىلعى قىتاي دەموكراتيالىق رەۆولۋتسياسىنان بەرى قازاقتار ساياسي، الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بويىنشا قىتاي پرەزيدەنتىنىڭ ءتۇرلى قابىلداۋىندا بولعان. ولار جەكە-جەكە:

1912-جىلى دەموكراتيالىق پرينتسيپتەر نەگىزىندە وتكەن تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاۋى، پەكين;

1928-جىلعى گومين ۇكىمەتىن يلان (جاريا) ەتۋ كەزى، نان كين;

1946-47 جىلدىڭ ءولارا كەزەڭىندە وتكەن گومين ۇكىمەتىنىڭ بۇكىلمەملەكەتتىك قۇرىلتاي جينالىسى، نان كين;

1947-48 جىلدىڭ ءولارا كەزەڭىندە وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى، نان كين;

سوڭعىسى 1960-جىلعى APACL جينالىسى كەزى، تايپەي;

1972-جىلعا دەيىن سوتسياليستىك لاگەردەن تىسقى ەلدەردە قىتايدىڭ پەكيندەگى كوممۋنيستىك ۇكىمەتى زاڭدى ۇكىمەت ەسەبىندە سانالمادى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە قىتايدىڭ تايۆانداعى دەموكراتيالىق ۇكىمەتى زاڭدى رەسپۋبيليكا رەتىندە تانىلدى جانە ديپلوماتيالىق قاتىناستار ساقتالىپ تۇردى. 1968-1972 جج اقش-قىتاي قاتىناستارى مۇلدە باسقا باعىتقا وزگەردى. اقش باستاتقان الەمدىك ماڭىزدى ۇيىمدار پەكين ۇكىمەتىن زاڭدى ۇكىمەت ەسەبىندە قابىلداي باستادى. ءتىپتى، 1972-جىلى اقش پرەزيدەنتى كوممۋنيستىك قىتايعا رەسمي ساپارمەن باردى.

اقش-قىتاي قاتىناستارىنىڭ جاقسارۋى، سوۆەت-قىتاي قاتىناستارىنىڭ قىرعيقاباق كەزەڭگە ءوتۋى تايۆانداعى گومين ۇكىمەتىنىڭ حالىقاراداعى ساياسي ورنىن مەيلىنشە السىرەتىپ جىبەردى. سونىمەن 1951-1960 جج اراسىندا شەتەلدە ساياسي ەميگراتسيادا جۇرگەن قىتاي قازاقتارىنىڭ انتي-كوممۋنيستىك ءۇش ۇلكەن جوسپارى تاس-تالقان بولدى. ولار:

ءبىرىنشىسى، 1951-جج وڭتۇستىك شىعىس تۇركىستان ياعني قاشقاريانى ارتقى بازا ەتە وتىرىپ وتستوۆكاداعى گومينداڭ ۇكىمەتى مەن اقش-تىڭ كومەگى ارقىلى كوممۋنيستىك قىتايعا قايتارما شابۋىلعا ءوتۋ جوسپارى;

ەكىنشىسى، 1951-54 جىلدارى كاشمير، اۋعانىستان ەلدەرىن ارتقى بازا ەتە وتىرىپ كوممۋنيستىك قىتاي بيلىگىنە قايتارما سوققى جاساۋ، ءۇشىنشى جاھان سوعىسىنىڭ تۋىن كۇتۋ جوسپارى;

ءۇشىنشىسى، 1960-جىلدارداعى APACL نەگىزىندە قۇرىلعان ساياسي ليگا. ياعني ازيا حالىقتارىنىڭ انتي-كوممۋنيستىك ليگاسى نەگىزىندە پەكين ۇكىمەتىنە جاڭا لەپتى باستاۋ جوسپارى;

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىن، دالەلقان جانىمقانۇلى جانالتاي مەن قامزا ءشومىشبايۇلى ۇشار مىرزا پرەزيدەنت جان كايشەكتىڭ قابىلداۋىندا ەكى رەت بولدى.

اۋەلگىسى، 1947-48 جىلدىڭ ءولاراسىندا وتكەن بۇكىلمەملەكەتتىك پرەزيدەنت سايلاۋى كەزىندە. ول كەزدە پرەزيدەنت سايلاۋىنا ءتۇسىپ باسىم داۋىسپەن پرەزيدەنت اتانعان جان كايشەك قازاق دەلاگاتتارىن ارنايى قابىلداپ ونبەس مينۋت كەڭەس وتكىزگەن، قازاقتار كەستەلى كيىم، ۇكىلى تىماق كيىپ بارىپ پرەزيدەنتپەن سۋرەتكە تۇسكەن. بۇل سۋرەتتى كەيىنگى پوستىمدا جاريالايىن.

كەيىنگىسى، وسى 1960-جىلدىڭ كەزدەسۋى.

ەسكەرتۋ، سۋرەتتەر قاليبەك حاكىم اۋلەتىنىڭ البومىنان الىندى.