|  |  | 

Suretter söyleydi Tarih

Qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nBirinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan (台湾) astanası Täypeyde tüsirilgen.

Surette oñınan: Dälelqan Janımqanwlı Janaltay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar, Qalipa Ğaqıpwlı Altay.

Bergi jaqtağı üş adam oñınan: Jolbarıs wlı YAqwp jäne APACL- müşeleri men Tayvan prezident äkimşiliginiñ qazaqtardı qabıldauğa kelgen ökili. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Ekinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan astanası Täypeyde tüsirilgen. Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası (APACL) sol jılı täypeyde qwrıltay aşqan. Qwrıltay jinalısına qazaqtar da qatıstı.

Surette oñınan: Qalibek Rayımbekwlı Häkim, APACL basşısı Gu Jıngang (Gu Zhenggang/谷正纲), Qamza Şömişbaywlı Wşar jäne Qalipa Ğaqıpwlı Altay. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Üşinşi sügiret, 1960-jılı Täypeyde tüsirilgen.

Surette aldıda otırğan: Qıtay gomindañ ükimetiniñ tayvandağı prezidenti Jan Käyşek (蒋介石). Qıtay qazaqtarı onı Qıtaydıñ teristik akcenti boyınşa Jiyañ Jieşi dep ataydı.

Artta twrğandar oñınan: Qalipa Ğaqıpwlı Altay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar.

Qıtay prezidenti Jan Käyşekpen bolğan kezdesude qazaq delagattarı naqtı sayasi mäselelerdi talqığa salğan. Ekijaqtı kezdesulerdiñ hattamalıq qwjatı gomin' ükimetiniñ täypeydegi memleket mwrağatında saqtaulı twr.

Bwl qıtay qazaqtarınıñ Gomindañ (国民党) ükimetimen bolğan eñ soñğı sayasi kezdesui edi. 1912-jılğı qıtay demokratiyalıq revoluciyasınan beri Qazaqtar sayasi, äleumettik mäseleler boyınşa qıtay prezidentiniñ türli qabıldauında bolğan. Olar jeke-jeke:

1912-jılı demokratiyalıq principter negizinde ötken twñğış prezident saylauı, Pekin;

1928-jılğı Gomin' ükimetin ilan (jariya) etu kezi, Nan Kin;

1946-47 jıldıñ ölara kezeñinde ötken gomin' ükimetiniñ bükilmemlekettik qwrıltay jinalısı, Nan Kin;

1947-48 jıldıñ ölara kezeñinde ötken prezident saylauı, Nan Kin;

Soñğısı 1960-jılğı APACL jinalısı kezi, Täypey;

1972-jılğa deyin sociyalistik lagerden tısqı elderde qıtaydıñ pekindegi kommunistik ükimeti zañdı ükimet esebinde sanalmadı. Älemniñ köptegen elderinde qıtaydıñ tayvandağı demokratiyalıq ükimeti zañdı respubilika retinde tanıldı jäne diplomatiyalıq qatınastar saqtalıp twrdı. 1968-1972 jj Aqş-Qıtay qatınastarı mülde basqa bağıtqa özgerdi. Aqş bastatqan älemdik mañızdı wyımdar Pekin ükimetin zañdı ükimet esebinde qabılday bastadı. Tipti, 1972-jılı Aqş prezidenti kommunistik qıtayğa resmi saparmen bardı.

Aqş-Qıtay qatınastarınıñ jaqsaruı, Sovet-Qıtay qatınastarınıñ qırğiqabaq kezeñge ötui tayvandağı gomin' ükimetiniñ halıqaradağı sayasi ornın meylinşe älsiretip jiberdi. Sonımen 1951-1960 jj arasında şetelde sayasi emigraciyada jürgen qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı tas-talqan boldı. Olar:

Birinşisi, 1951-jj oñtüstik şığıs türkistan yağni qaşqariyanı artqı baza ete otırıp otstovkadağı gomindañ ükimeti men Aqş-tıñ kömegi arqılı kommunistik qıtayğa qaytarma şabuılğa ötu josparı;

Ekinşisi, 1951-54 jıldarı Kaşmir, Auğanıstan elderin artqı baza ete otırıp kommunistik qıtay biligine qaytarma soqqı jasau, üşinşi jahan soğısınıñ tuuın kütu josparı;

Üşinşisi, 1960-jıldardağı APACL negizinde qwrılğan sayasi liga. YAğni Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası negizinde Pekin ükimetine jaña lepti bastau josparı;

Esteriñizge sala keteyin, Dälelqan Janımqanwlı Janaltay men Qamza Şömişbaywlı Wşar mırza prezident Jan Käyşektiñ qabıldauında eki ret boldı.

Äuelgisi, 1947-48 jıldıñ ölarasında ötken bükilmemlekettik prezident saylauı kezinde. Ol kezde Prezident saylauına tüsip basım dauıspen prezident atanğan Jan Käyşek qazaq delagattarın arnayı qabıldap onbes minut keñes ötkizgen, qazaqtar kesteli kiim, ükili tımaq kiip barıp prezidentpen suretke tüsken. Bwl suretti keyingi postımda jariyalayın.

Keyingisi, osı 1960-jıldıñ kezdesui.

Eskertu, suretter Qalibek Häkim äuletiniñ al'bomınan alındı.

Related Articles

  • “Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

    “Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

    Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge

  • Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Oljas Süleymenov. Men bilem!.. 

    Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında

  • Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

    Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

    Qazir äleumettik jelide keybir qazaq ziyalılarınıñ qazaq tilin sınağan pikiri tarap jür. Esime bir kezderi Qıtay intelligenciyasınıñ qıtay ieroglifin sınağanı tüsip ketti. 20- ğasırdıñ alğaşqı şireginde qıtaydıñ dästürli ieroglifterin sınamağan ziyalı kemde kem. *** *** *** “Ieroglifterde zamanaui ideyalar men teoriyalardı jetkizetin sözdik qor joq, äri olar ziyandı oylardıñ wyasına aynaladı. Olardı joyuda wyat joq” dep jazdı 1918 jılı Qıtay Kommunistik partiyasınıñ negizin qalauşılardıñ biri äri Jaña mädeniet qozğalısınıñ jetekşi qayratkeri Çen' Dusyu (陈独秀). Qıtay ieroglifin qattı sınauşılardıñ qatarında tağı da Qıtay kommunistik qozğalıstıñ jetekşileriniñ biri Cyuy Cyubay (瞿秋白) de bolğan. Ol tipti 1931 jılı “Qıtay ieroglifteri şın mäninde älemdegi eñ las, eñ jekswrın äri eñ jirenişti närse. Tipti ortağasırlıq

  • Eldes Orda, tarihşı: «Türkistan» atauın qoldanu – aymaqtağı jwmsaq küş poziciyasın nığaytu täsili

    Eldes Orda, tarihşı: «Türkistan» atauın qoldanu – aymaqtağı jwmsaq küş poziciyasın nığaytu täsili

    Foto aşıq derekközderden alında Ötken aptada Türkiyanıñ wlttıq bilim ministrligi mektep bağdarlamasına «Türkistan» degen termindi engizgen edi. Şetel basılımdarınıñ jazuınşa, bwl atau endi «Ortalıq Aziya» wğımınıñ ornına qoldanılmaq. Bilim ministri YUsuf Tekin jaña atau türki äleminiñ birligin qamtamasız etuge bağıttalğanın aytadı. Onıñ sözinşe, ükimet oqu bağdarlamasınan imperiyalıq mağınası bar geografiyalıq ataulardı alıp tastamaqşı. Eñ qızığı, «Türkistan» aumağına Qazaqstannan bölek, Qırğızstan, Özbekstan, Türkimenstan men Täjikstan jatadı eken. Sonday-aq keybir basılımdar bwl terminniñ Qıtaydıñ batısında ornalasqan Şıñjan ölkesine qatısı barın da atap ötti.  Keybir ğalımdar «Ortalıq Aziya» termini kolonializmnen qalğanın jii atap jür. HH ğasırdağı älemdik akademiyalıq ğılımdı sol kezdegi iri imperiyalar qalıptastırğandıqtan, büginde mwnday terminder men ataular halıq sanasına äbden siñip

  • Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

    Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı»

    Bwl Dağandel, Baqanas ölkesinen şıqqan bi Üysinbay Janwzaqwlı haqında qwrastırılıp jazılğan kitap. Tıñ tolıqtırılğan eñbekte bolıs Äldeke Küsenwlı, Dağandeli bolısınıñ basşıları men bilerimen qatar Äbdirahman Älimhanwlı Jünisov sındı aytulı twlğalar jaylı äñgime qozğalğan. Olardıñ el aldındağı eñbekteri, bilik, kesim – şeşimderi, halıq auzında qalğan qanattı sözderi men ömir joldarı, ata – tek şejiresi qamtılğan. Sonımen qatar mwrağat derekterindegi mälimetter keltirilgen. Kitapqa esimi engen erlerdiñ zamanı, üzeñgiles serikteri turalı jazılğan key maqalalar, jır –dastandar, üzindiler engen. Kitap qalıñ oqırman qauımğa arnalğan. Twrsın Jwmanbay «Üysinbay kitabı», - Jebe baspası, Şımkent qalası.134 bet tolıq nwsqasın tömendegi silteme arqılı oqi alasız. Üysinbay kitap kerey.kz

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: