|  |  | 

Suretter söyleydi Tarih

Qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nBirinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan (台湾) astanası Täypeyde tüsirilgen.

Surette oñınan: Dälelqan Janımqanwlı Janaltay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar, Qalipa Ğaqıpwlı Altay.

Bergi jaqtağı üş adam oñınan: Jolbarıs wlı YAqwp jäne APACL- müşeleri men Tayvan prezident äkimşiliginiñ qazaqtardı qabıldauğa kelgen ökili. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Ekinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan astanası Täypeyde tüsirilgen. Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası (APACL) sol jılı täypeyde qwrıltay aşqan. Qwrıltay jinalısına qazaqtar da qatıstı.

Surette oñınan: Qalibek Rayımbekwlı Häkim, APACL basşısı Gu Jıngang (Gu Zhenggang/谷正纲), Qamza Şömişbaywlı Wşar jäne Qalipa Ğaqıpwlı Altay. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Üşinşi sügiret, 1960-jılı Täypeyde tüsirilgen.

Surette aldıda otırğan: Qıtay gomindañ ükimetiniñ tayvandağı prezidenti Jan Käyşek (蒋介石). Qıtay qazaqtarı onı Qıtaydıñ teristik akcenti boyınşa Jiyañ Jieşi dep ataydı.

Artta twrğandar oñınan: Qalipa Ğaqıpwlı Altay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar.

Qıtay prezidenti Jan Käyşekpen bolğan kezdesude qazaq delagattarı naqtı sayasi mäselelerdi talqığa salğan. Ekijaqtı kezdesulerdiñ hattamalıq qwjatı gomin' ükimetiniñ täypeydegi memleket mwrağatında saqtaulı twr.

Bwl qıtay qazaqtarınıñ Gomindañ (国民党) ükimetimen bolğan eñ soñğı sayasi kezdesui edi. 1912-jılğı qıtay demokratiyalıq revoluciyasınan beri Qazaqtar sayasi, äleumettik mäseleler boyınşa qıtay prezidentiniñ türli qabıldauında bolğan. Olar jeke-jeke:

1912-jılı demokratiyalıq principter negizinde ötken twñğış prezident saylauı, Pekin;

1928-jılğı Gomin' ükimetin ilan (jariya) etu kezi, Nan Kin;

1946-47 jıldıñ ölara kezeñinde ötken gomin' ükimetiniñ bükilmemlekettik qwrıltay jinalısı, Nan Kin;

1947-48 jıldıñ ölara kezeñinde ötken prezident saylauı, Nan Kin;

Soñğısı 1960-jılğı APACL jinalısı kezi, Täypey;

1972-jılğa deyin sociyalistik lagerden tısqı elderde qıtaydıñ pekindegi kommunistik ükimeti zañdı ükimet esebinde sanalmadı. Älemniñ köptegen elderinde qıtaydıñ tayvandağı demokratiyalıq ükimeti zañdı respubilika retinde tanıldı jäne diplomatiyalıq qatınastar saqtalıp twrdı. 1968-1972 jj Aqş-Qıtay qatınastarı mülde basqa bağıtqa özgerdi. Aqş bastatqan älemdik mañızdı wyımdar Pekin ükimetin zañdı ükimet esebinde qabılday bastadı. Tipti, 1972-jılı Aqş prezidenti kommunistik qıtayğa resmi saparmen bardı.

Aqş-Qıtay qatınastarınıñ jaqsaruı, Sovet-Qıtay qatınastarınıñ qırğiqabaq kezeñge ötui tayvandağı gomin' ükimetiniñ halıqaradağı sayasi ornın meylinşe älsiretip jiberdi. Sonımen 1951-1960 jj arasında şetelde sayasi emigraciyada jürgen qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı tas-talqan boldı. Olar:

Birinşisi, 1951-jj oñtüstik şığıs türkistan yağni qaşqariyanı artqı baza ete otırıp otstovkadağı gomindañ ükimeti men Aqş-tıñ kömegi arqılı kommunistik qıtayğa qaytarma şabuılğa ötu josparı;

Ekinşisi, 1951-54 jıldarı Kaşmir, Auğanıstan elderin artqı baza ete otırıp kommunistik qıtay biligine qaytarma soqqı jasau, üşinşi jahan soğısınıñ tuuın kütu josparı;

Üşinşisi, 1960-jıldardağı APACL negizinde qwrılğan sayasi liga. YAğni Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası negizinde Pekin ükimetine jaña lepti bastau josparı;

Esteriñizge sala keteyin, Dälelqan Janımqanwlı Janaltay men Qamza Şömişbaywlı Wşar mırza prezident Jan Käyşektiñ qabıldauında eki ret boldı.

Äuelgisi, 1947-48 jıldıñ ölarasında ötken bükilmemlekettik prezident saylauı kezinde. Ol kezde Prezident saylauına tüsip basım dauıspen prezident atanğan Jan Käyşek qazaq delagattarın arnayı qabıldap onbes minut keñes ötkizgen, qazaqtar kesteli kiim, ükili tımaq kiip barıp prezidentpen suretke tüsken. Bwl suretti keyingi postımda jariyalayın.

Keyingisi, osı 1960-jıldıñ kezdesui.

Eskertu, suretter Qalibek Häkim äuletiniñ al'bomınan alındı.

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: