|  |  | 

Suretter söyleydi Tarih

Qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı

89098709_1641456339351280_4351708474019676160_nBirinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan (台湾) astanası Täypeyde tüsirilgen.

Surette oñınan: Dälelqan Janımqanwlı Janaltay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar, Qalipa Ğaqıpwlı Altay.

Bergi jaqtağı üş adam oñınan: Jolbarıs wlı YAqwp jäne APACL- müşeleri men Tayvan prezident äkimşiliginiñ qazaqtardı qabıldauğa kelgen ökili. 87053608_1641456356017945_7750700520687271936_n

Ekinşi sügiret, 1960-jılı Tayvan astanası Täypeyde tüsirilgen. Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası (APACL) sol jılı täypeyde qwrıltay aşqan. Qwrıltay jinalısına qazaqtar da qatıstı.

Surette oñınan: Qalibek Rayımbekwlı Häkim, APACL basşısı Gu Jıngang (Gu Zhenggang/谷正纲), Qamza Şömişbaywlı Wşar jäne Qalipa Ğaqıpwlı Altay. 89466040_1641456359351278_2617401397154414592_n

Üşinşi sügiret, 1960-jılı Täypeyde tüsirilgen.

Surette aldıda otırğan: Qıtay gomindañ ükimetiniñ tayvandağı prezidenti Jan Käyşek (蒋介石). Qıtay qazaqtarı onı Qıtaydıñ teristik akcenti boyınşa Jiyañ Jieşi dep ataydı.

Artta twrğandar oñınan: Qalipa Ğaqıpwlı Altay, Qalibek Rayımbekwlı Häkim, Qamza Şömişbaywlı Wşar.

Qıtay prezidenti Jan Käyşekpen bolğan kezdesude qazaq delagattarı naqtı sayasi mäselelerdi talqığa salğan. Ekijaqtı kezdesulerdiñ hattamalıq qwjatı gomin' ükimetiniñ täypeydegi memleket mwrağatında saqtaulı twr.

Bwl qıtay qazaqtarınıñ Gomindañ (国民党) ükimetimen bolğan eñ soñğı sayasi kezdesui edi. 1912-jılğı qıtay demokratiyalıq revoluciyasınan beri Qazaqtar sayasi, äleumettik mäseleler boyınşa qıtay prezidentiniñ türli qabıldauında bolğan. Olar jeke-jeke:

1912-jılı demokratiyalıq principter negizinde ötken twñğış prezident saylauı, Pekin;

1928-jılğı Gomin' ükimetin ilan (jariya) etu kezi, Nan Kin;

1946-47 jıldıñ ölara kezeñinde ötken gomin' ükimetiniñ bükilmemlekettik qwrıltay jinalısı, Nan Kin;

1947-48 jıldıñ ölara kezeñinde ötken prezident saylauı, Nan Kin;

Soñğısı 1960-jılğı APACL jinalısı kezi, Täypey;

1972-jılğa deyin sociyalistik lagerden tısqı elderde qıtaydıñ pekindegi kommunistik ükimeti zañdı ükimet esebinde sanalmadı. Älemniñ köptegen elderinde qıtaydıñ tayvandağı demokratiyalıq ükimeti zañdı respubilika retinde tanıldı jäne diplomatiyalıq qatınastar saqtalıp twrdı. 1968-1972 jj Aqş-Qıtay qatınastarı mülde basqa bağıtqa özgerdi. Aqş bastatqan älemdik mañızdı wyımdar Pekin ükimetin zañdı ükimet esebinde qabılday bastadı. Tipti, 1972-jılı Aqş prezidenti kommunistik qıtayğa resmi saparmen bardı.

Aqş-Qıtay qatınastarınıñ jaqsaruı, Sovet-Qıtay qatınastarınıñ qırğiqabaq kezeñge ötui tayvandağı gomin' ükimetiniñ halıqaradağı sayasi ornın meylinşe älsiretip jiberdi. Sonımen 1951-1960 jj arasında şetelde sayasi emigraciyada jürgen qıtay qazaqtarınıñ anti-kommunistik üş ülken josparı tas-talqan boldı. Olar:

Birinşisi, 1951-jj oñtüstik şığıs türkistan yağni qaşqariyanı artqı baza ete otırıp otstovkadağı gomindañ ükimeti men Aqş-tıñ kömegi arqılı kommunistik qıtayğa qaytarma şabuılğa ötu josparı;

Ekinşisi, 1951-54 jıldarı Kaşmir, Auğanıstan elderin artqı baza ete otırıp kommunistik qıtay biligine qaytarma soqqı jasau, üşinşi jahan soğısınıñ tuuın kütu josparı;

Üşinşisi, 1960-jıldardağı APACL negizinde qwrılğan sayasi liga. YAğni Aziya halıqtarınıñ Anti-Kommunistik Ligası negizinde Pekin ükimetine jaña lepti bastau josparı;

Esteriñizge sala keteyin, Dälelqan Janımqanwlı Janaltay men Qamza Şömişbaywlı Wşar mırza prezident Jan Käyşektiñ qabıldauında eki ret boldı.

Äuelgisi, 1947-48 jıldıñ ölarasında ötken bükilmemlekettik prezident saylauı kezinde. Ol kezde Prezident saylauına tüsip basım dauıspen prezident atanğan Jan Käyşek qazaq delagattarın arnayı qabıldap onbes minut keñes ötkizgen, qazaqtar kesteli kiim, ükili tımaq kiip barıp prezidentpen suretke tüsken. Bwl suretti keyingi postımda jariyalayın.

Keyingisi, osı 1960-jıldıñ kezdesui.

Eskertu, suretter Qalibek Häkim äuletiniñ al'bomınan alındı.

Related Articles

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

    Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

    Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala

  • El qorğanı – Almat Sardar

    El qorğanı – Almat Sardar

    Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi.  «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı

  • Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

    Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: