|  | 

ادەبي الەم

اپورتتىڭ جۇپار يىسى(اڭگىمە، بولعان وقيعانىڭ ىزىمەن)

جۇمات انەسۇلى
الماتى قالاسى كۇنى قارساڭىنا وراي

b5de8538f9cbeb554ea97fb1bde
وسىدان ەلۋ جىلداي بۇرىن بولعان وقيعا. 65-جىلدارى
قوستاناي وبلىسىنان باكىش دەگەن بالا الماتىعا وقۋعا تۇسۋگە
اتتانادى. پوەزعا ءمىنىپ، الماتى ۆوكزالىنان تۇسەدى. بالا
تاكسيگە وتىرىپ، باراتىن ادرەسىن ايتادى. تاكسيشى بالامەن
اناۋ اقسايعا دەيىن بارىپ، قازىرگى ءال فارابي كوشەسىمەن
زۋىلداتىپ كەلە جاتادى. ول كەزدە فارابي كوشەسىنىڭ ارعى بەتى
اقسايدان وسى كۇنگى دوستىق كوشەسىنە دەيىن «گورنىي گيگانت»
سوۆحوزىنىڭ الما باعى. بالانىڭ كوزى جول بويىندا سامساعان
قىزىل المالاردى كورىپ، اۋزىنان سىلەكەيى اعادى. بالا باكىش
تاكسيستكە :
– اعا اناۋ الما اعاشتارىنان ءبىر ەكى الما السام بولا ما ؟
ءتاسيشى ماشينەسىن توقتاتىپ،:
–بولادى- دەيدى. بالا سەكىرىپ بارىپ، اعاشتان ءبىر ەكى المانى
جۇلىپ الىپ تاكسيگە وتىرادى. ۇلكەن ەكى قىزىل الما بالانىڭ
ەكى الاقانىنا ارەڭ سيىپ تۇر. باكىش بالا سوعان تاڭ قالىپ :
–اعا، مىنا المالاردىڭ بىرەۋى ءبىر وبەدكە جاراعانداي عوي!-
دەيدى. تاكسيست ءوزىنىڭ قالتاسىنان بەرگەندەي قوپايىپ :
ء–يا، بۇل الماتىنىڭ اتاقتى اپورتى- دەيدى.
سونىمەن بۇلار بالانىڭ ىزدەگەن ادرەسىنە كەلەدى.. تاكسيشى
– جيىرما سوم تولەيسىڭ -دەيدى بالا وعان تاڭعالىپ:
–اعا، ءبىزدىڭ اۋىلدا ون سومعا قىرىق بولكە نان الىپ، قىرىق
كۇن كۇن كورەدى. ءسىز مەنەن جيىرما سوم الىپ، سەكسەن كۇن
كورگىڭىز كەلە مە! ءبىز ءبىر ساعات قانا جۇردىك قوي -دەپتى. تاكسيشى
بالانىڭ العىرلىعىنا ءتانتى بوپ،:
–جارايدى، ون سوم بەرسەڭ بولادى، بەنزين كوپ كەتتى- دەگەن
ەكەن.
سونىمەن نە كەرەك، باكىش بالا كاز پيگە دوكۋمەنت تاپسىرىپ،
سوڭىندا وتپەي قالادى. سوسىن باكىش اۋىلعا قۇر قول
قايتپايىن دەپ، بازارعا بارىپ ون شەلەك ساتىپ الىپ، باياعى
تاكسيست كورسەتكەن الما باعىنا كەلىپ، جايعاسىپ ءجۇرىپ، ون

شەلەك ىلعي قىپ قىزىل، ءىرى اپورت المالارىن جيناپ الادى.
"ەندى بولادى اۋ" دەي بەرگەندە بالانىڭ ۇستىنەن باقشانىڭ
كۇزەتشىسى شىعا كەلەدى
-ءيا، بالا، مۇنىڭ نە؟ بۇل سوۆحوزدىڭ باقشاسى عوي -دەيدى.
باكىش بالا ساسىپ قالىپ، انا كىسىگە:
–اعا ءبىزدىڭ اۋىلدا مۇنداي الما بولماعاسىن، شەشەمدى ءبىر
قۋانتايىن دەپ ەدىم…
–قاي جاقتانسىڭ؟
–قوستاناي جاقتان، ءبىزدىڭ اۋىلدا مۇنداي الما وسپەيدى.
-سولتۇستىكتە مۇنداي اپورت وسپەيدى عوي. جارايدى، ءبىراز
ەڭبەكتەنگەن ەكەنسىڭ، ءارى الىستان كەلگەن ەكەنسىڭ، ءبىر شەلەگىڭدى
تاستا دا، قالعانىن الىپ جۇرە بەر -دەپ كۇزەتشى رۇقسات بەرىپتى.
باكىش بالا سول قۋانعاننان ، جەلپىنىپ وتىرىپ، توعىز شەلەك
اپورتپەن اۋىلىنا جەتەدى.
باكىش بالا جولدان شارشاعاسىن ، ۇيدە ءبىراز تىنىعىپ،
جاتقان. «بالاڭ امان ساۋ الماتىدان كەلىپتى.، بازارلىق اكەلىپ
پە؟" دەپ سۇراپ جاتقان كورشى ايەلدەردىڭ داۋىستارىن ەمىس ەمىس
ەستىگەن. كەشكە قاراي الماتىنىڭ جاڭالىعىن ايتايىن دەپ،
باكىش قۇرداستارىنىڭ ءۇيىن ارالاۋدى باستاعان. ويىندا
ەشتەڭە جوق، باكىش ءبىر قۇرداسىنىڭ ۇيىنە كىرگەن بەتتە
اپورتتىڭ جۇپار ءيىسى مۇرنىنا بۇرق ەتە قالدى. "اپىراۋ،
بۇلاردا الماتىعا بارىپ كەلگەن بە؟" دەگەن وي كەلگەندە
قويعان باكىشكە. سوسىن سول ۇيدەگى قۇرداسىنا الماتىدا وقۋعا
تۇسپەي قالعانىن ايتىپ شىعىپ كەتتى. باكىش اياڭداپ وتىرىپ،
ەكىنشى كلاستاسىنىڭ ۇيىنە كىرگەن. باكىش "اپىراۋ، مۇندا دا
المانىڭ ءيىسى بۇرقىراپ تۇر عوي!" دەپ ىشتەي تاڭعالعان. .سودان
باكىش تاعى ءبىر كلاستاسىنىڭ ۇينە كىرسە، مۇندا دا اپورتتىڭ
جۇپار ءيىسى اڭقىپ تۇر ەكەن. باكىش قۇرداسىنا الماتىدا كوپ
بولا الماعان مۇڭىن ايتىپ، ءبىرازدان سوڭ، ۇيىنە قايتىپ كەلدى..
كەشكى ءشاي ۇستىندە باكىش شەشەسىنەن :
-اپا ، اۋىلداعىلاردىڭ ءبارى الماتىعا بارىپ كەلگەن بە ؟،
ءبارىنىڭ ۇيندە اپورتتىڭ جۇپار ءيىسى اڭقىپ تۇر -دەيدى. شەشەسى
كۇلىپ،:
–بالام اۋ، مانا سەن ۇيىقتاپ جاتقاندا وسى اۋىلدىڭ
ايەلدەرى كەلىپ:
–بالاڭ الماتىدان كەلىپتى ، قۇتتى بولسىن!" دەپ جانىمدى
شىر پىر قىلعان جوق پا! سوسىن بارلىعىنادا سەن اكەلگەن
المالاردى تاراتىپ بەرگەنمىن! -دەگەندە، باكىش بالا سوعان
شىن جۇرەگىمەن قۋاندى.

–دۇرىس ىستەگەنسىڭ، اپا! جاڭا عانا كلاستاستارىمنىڭ ۇيلەرىنە
كىرىپ شىقسام ، ءبارىنىڭ ۇيىنەن اپورتتىڭ جۇپار ءيىسى اڭقىپ
تۇردى- دەگەن الماتىدان وقۋعا تۇسە الماي كەلگەن باكىش بالا.
جۇمات انەسۇلى، اقىن، جازۋشى، ارداگەر
جۋرناليست

Related Articles

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنە قاراستى ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسىمەن «JBF company» كومپانياسى سەمەي قالاسىندا، شىڭعىستاۋ وڭىرىندە، الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا  «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى بەينەفيلم تۇسىرۋدە. دەرەكتى فيلم ابايدىڭ 1909 جىلى سانكت پەتەربۋرگتەگى يليا بوراگانسكي باسپاسىندا باسىلعان العاشقى شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە ارنالادى. ۇلى اباي مۇراسىنىڭ قاعاز بەتىنە تاڭبالانۋ تاريحىن باياندايدى. قازىرگى ادامدار بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ، اباي زامانىنىڭ ناقتى، دەرەكتى بەينەسىن، سول كەزدەگى ادامداردىڭ الپەتىن، كيىم ۇلگىسىن كوز الدارىنا ەلەستەتۋى قيىن. كوپشىلىكتىڭ ول ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىگى تەاتر مەن كينوفيلمدەردەگى بۋتافورلىق كيىمدەر مەن زاتتار ارقىلى قالىپتاسقان. الايدا اباي ۋاقىتىنداعى قازاق تىرشىلىگى، قازاقتاردىڭ بەت-الپەتى، كيىم كيىسى، ءۇي – جايى، بۇيىمدارى تاڭبالانعان مىڭداعان فوتوسۋرەتتەر ساقتالعان. بۇلار رەسەي، تۇركيا، ۇلىبريتانيا

  • شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    ەل اۋزىندا قازاق وقىمىستىلارى ايتتى دەگەن سوزدەر از ەمەس. بەلگىلى عالىم، ەتنوگراف ا. سەيدىمبەك قۇراستىرعان تاريحي تۇلعا، اسقان وقىمىستى شوقان بابامىزدىڭ تاپقىر سوزدەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز. * * * ومبىعا وقۋعا جۇرەر الدىندا بالا شوقان اكەسىنىڭ ەل ءىشى ماسەلەسىن شەشۋدەگى كەيبىر وكتەم، وجار قىلىقتارىنا كوڭىلى تولماي، «وقۋعا بارمايمىن» دەپ قيعىلىق سالسا كەرەك. تىپتەن كونبەي بارا جاتقان بالاسىن قاتال شىڭعىس جاردەمشى جىگىتتەرىنە بايلاتىپ الماققا ىڭعايلانىپ: «شىقپاسا كوتەرىپ اكەلىڭدەر، ارباعا تاڭىپ الامىز!» − دەيدى. سوندا دارمەنى تاۋسىلعان شوقان اكەسىنە: «بايلاتپا! ابىلاي تۇقىمىنان بايلانعاندار مەن ايدالعاندار جەتەرلىك بولعان!» − دەپ ءتىل قاتادى. بالا دا بولسا اقيقات ءسوزدى ايتىپ تۇرعان بالاسىنان توسىلعان اكە دەرەۋ شوقاندى بوساتتىرىپ جىبەرەدى. * * * پەتەربۋرگتە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءبىر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: