|  | 

قازاق حاندىعىنا 550 جىل

قوياندىدا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان كونتسەرت ءوتتى (فوتو)

 

16 مامىر كۇنى قوياندى اۋىلىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان «سارىارقا سامالى» اتتى كونتسەرت ءوتتى. 

قازاق حاندىعى قۇرىلعاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى – ەلىمىز تاريحىنداعى ەلەۋلى جىل. ەلدىگىمىز بەن تاۋەلسىزدىگىمىزدى تانىتاتىن اتاۋلى مەرەكەنى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن ءداستۇرلى ءانشى اراي اسقاپتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قوياندى اۋىلىندا وتكەن كەشتە كومەيىنە بۇلبۇل ۇيالاعان ونەر مايتالماندارىنىڭ ونەرىنە كۋا بولدىق. تاعىلىمدى تاريحىمىزدى تانىتاتىن ۇلى مەرەكەنى ۇلىقتاۋعا رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جۇلدەگەرى، ءداستۇرلى انشىلەر ەرلان رىسقالي، پەريزات تۇراروۆا، اراي اسقاپ، ايگەرىم نارتۇيەەۆا، نۇربولات ءابىلحان، باقىتنۇر ابىلەزۇلى جانە كومپوزيتور، ءانشى حالىق ريزابەك، قاينار قاتباي، سونداي-اق، كۇيشى، سىبىزعىشىلار كەلىپ قاتىستى.

 

ءداستۇرلى ءان ونەرىن ناسيحاتتاۋشىلاردىڭ بۇل جولى اۋىلدا ونەر كورسەتۋىنىڭ مانىنە توقتالعان ۇيىمداستىرۋشى اراي اسقاپ بىلاي دەيدى:
«قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويى بۇكىل رەسپۋبليكا كولەمىندە عانا ەمەس، شەتەلدەگى قازاقتار اراسىندا دا ءوز دەڭگەيىندە تويلانىپ جاتىر. ەلدىگىمىز بەن تامىرى تەرەڭ تاريحىمىزدى تانىتا تۇسەتىن وسىنداي اتاۋلى مەرەكە كەزىندە ءبىز – ءداستۇرلى انشىلەر دە قۇر قاراپ قالماۋدى ءجون كوردىك. بارشا الاشتىڭ تويىن اركىم ءوزىنىڭ قولىنان كەلگەنىنشە اتاپ وتكەنى دۇرىس دەپ سانايمىن. اسىرەسە وسى ۇلى تويدىڭ رۋحىن اۋىلداعى اعايىندارعا جەتكىزۋ ءۇشىن ۇلكەن شاھارلارعا شابىلماي-اق، ەلوردا ماڭىنداعى اۋىلداردا ونەر كورسەتىپ جاتىرمىز. قوياندى اۋىلىنان باستاۋ العان ونەر كەشىن الداعى ۋاقىتتا جاقىن ماڭداعى اۋىلداردىڭ بارلىعىندا وتكىزسەك دەگەن جوسپارىمىز بار. ەلىمىزدە تەك قانا مەرەكە بولسىن! تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرى بەرىك بولىپ، قازاق ەلى ماڭگى جاساي بەرسىن!».

توپەپ تۇرعان نوسەرگە قاراماستان كەلىپ ونەر تاماشالاعان قاۋىمنىڭ باسىم بولىگى قاريالار مەن مەكتەپ وقۋشىلارى ەكەنىن بايقادىق. تالانتتىلاردىڭ تاڭدايىنان توگىلگەن اسەم انگە ءتانتى بولعان جۇرت ءار انشىگە كوپكە دەيىن قول شاپالاقتاپ، قۇرمەتتەرىن ءبىلدىرىپ جاتتى.

 

مەرەكەلىك كەشتىڭ وتۋىنە قولداۋ كورسەتكەن قوياندى اۋىلى ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى، جازۋشى ءجادي شاكەنۇلى اۋىلدى اينالىپ وتپەي، ات توبەلىندەي از قازاقتىڭ الدىندا ۇلكەن ونەر كورسەتكەن انشىلەرگە راحمەت ايتىپ، ماراپاتتاۋ مەن قوسا ەستەلىك سىيلىقتارىن تارتۋ ەتتى. كەش سوڭىندا اۋىلدىڭ اقساقالى اق باتاسىن بەرىپ، اقسامايلى انالار اقجارما شاشۋىن شاشتى.

مايگۇل سۇلتان،
فوتو – عابيت ماداليەۆ

baq.kz

Related Articles

  • بۇلانتى-اڭىراقاي شايقاستارى: جالعانى مەن شىندىعى

    بۇلانتى-اڭىراقاي شايقاستارى: جالعانى مەن شىندىعى

    ءسوز باسى «سوۆەت وكىمەتى تۇسىندا قازاق تاريحى بۇرمالانىپ، تەرىس تۇسىنىك بەرىلدى» دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلادى قازىر. باسىلىم بەتتەرىندە بولسىن، تاريحشىلاردىڭ باس قوسقان جيىندارىندا بولسىن. جالعانى جوق، انىق ەدى. كۋامىز، 70-جىلدارداعى قازاق تاريحى وقۋلىعىنىڭ قالىڭدىعى پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا-تىن. ونىڭ ءوزى ماردىمدى وقىتىلمادى. بۇل شەجىرەمىزدىڭ وتار كەزدەگى كۇيى ەدى… ال قازىرگى تاريحىمىز بۇرىنعىدان دا بەتەر سوراقى جاعدايعا ءتۇستى. ءبىلىم مەن عىلىمعا كوڭىل ءبولۋدىڭ ورنىنا بۇگىنگى قازاق رۋ-تايپا ۇيماسىنان شىعا الماي ءجۇر. وسى كۇنى اركىم ءوز اتالاسىنىڭ نەمەسە باباسىنىڭ بي بولعانىن، جىراۋ نە باتىر بولعانىن ويدان شىعارعان جالعان دەرەكتەرىمەن ۇزدىكسىز ناسيحاتتاپ، كەيىن وعان سان ميلليونداعان قارجى شاشىپ، كىتاپ شىعارۋ، اس بەرىپ، كەسەنە، ەسكەرتكىش ورناتۋ سىقىلدى ت.ب. بەرەكەسىز ءىستىڭ سوڭىنا تۇسكەن. وكىنىشكە قاراي، جاعىمسىز

  • تارباعاتايداعى ۇلت-ازاتتىق كۇرەس

    تارباعاتايداعى ۇلت-ازاتتىق كۇرەس

    (وسى تاريحي وقيعانىڭ  70 جىلدىعىنا ارنالادى) قازاق جەرىنىڭ شىعىسىنداعى تارباعاتاي جەرىدە تاريحتىڭ تارعالاڭ جىلدارىنىدا بولىسكە ءتۇسىپ جارىمى قازىرگى قىتاي جەرىندە قالعانى بەلگىلى. وسى قاسيەتتى توپىراق ەجەلدەن اتام قازاقتىڭ قۇتتى قونىسى بولىپ كەلگەن ەدى، وسى تارباعاتايدىڭ ارعى بەتىندە (1944-1962) جىلدارعا دەيىن ءتۇرلى تاريحي، ساياسي وقيعالار بولىپ جاتتى، ىشىندە ەڭ كورنەكتىسى 1944-1947 جىلدار ارالىعىندا بولعان ۇلت-ازاتتىق كۇرەستەر ەدى.  دەسەدە وسى كۇرەستەر بولعان قازاقتىڭ ءتورت ايماعىنىڭ ەكەۋىندە ياعني التايمەن ىلەدە بولعان ۇلت-ازاتتىق كۇرەستەرى تۋرالى كوپ ايتىلىپتا جازىلىپتا كەلەدى، دەسەدە تارباعاتاي جەرىندە بولعان كۇرەستەر ايتىلماي كەلەدى، بولعان تاريح تاسادا قالماۋ كەرەك، ەندەشە تارباعاتايداعى وقيعالار قالاي بولدى؟ كىمدەر قوزعالىس باستادى؟ سوڭى نەمەن اياقتالدى؟ وسى ساۋالدارعا تاريحي دەرەكتەرمەن سول وقيعاعا قاتىسقان كۋاگەرلەردىڭ ەستەلىكتەرى ، تاريحي كارتينالار ارقىلى جاۋاپ

  • قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسپاعان!

    قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسپاعان!

    قازاق-جوڭعار ءدىن ءۇشىن سوعىسقان دەگەندەر مىنا دەرەككە سۇيەنسە كەرەك: 1691 جىلى 6 اقپاندا يركۋتسك قالاسىندا جوڭعار حانى گالدان بوشوگتۋ (موڭعول. گالدان بوشيگت; قالم. گالدان-بوشيگت; 1644 – 1697) ەلشىلەرىنىڭ قازاق حاندىعى تۋرالى اڭگىمەسى. «…شابارماندار: «وسىدان ون جىلداي بۇرىن ولار، قالماق بۋشۋحتۋ حانى مەن كازاك ورداسى، ءدىنى ءارتۇرلى بولعان. بۋشۋحتۋ حان قالماقتارمەن جانە باسقا دا وردا مۇشەلەرىمەن بىرگە دالاي-لاماعا سەنەدى، ال كازاك ورداسى اسىرەسە مۇحامەتكە قىرىمدىق جولمەن سەنەدى، بۇسۋرماندىق جولمەن سۇندەتتەلەدى. ال بۋشۋحتۋ حان كازاك ورداسىنا ونىمەن، قالماق بۋشۋحتۋ حانىمەن جانە وردانىڭ باسقالارىمەن ءبىر دالاي لاماعا بىرىگىپ بۋدداعا سەنسىن دەپ جىبەردى. سوندىقتان دا ولارمەن جانجال تۋىندادى، ويتكەنى ولار قالماق جولىمەن دالاي-لاماعا سەنگىسى كەلمەدى، وسىنىڭ سالدارىنان ۇلكەن شايقاستار بولىپ، بۋشۋحتۋ حان ولاردىڭ كوپتەگەن

  • ءبورىنىڭ اتىن العان يتەلى مەن مولقى

    («”ۆ”دىبىسىنىڭ ءومىرى» ماقالاسىنان ءۇزىندى) ۆورگ(ۆورك). بۇل كادىمگى كوك ءتۇستى جانە وسىعان بايلانىستى ءبورىنى ءبىلدىردى. ءبورى دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى كوك ءتۇستى ۇعىندىرادى. ۆورگ(ۆورك) ءسوزى ۆ دىبىسىنىڭ “ۇب، وب، اب، با، بو، بۇ، ۇ، ۋ” بولىپ تۇرلەنۋىنە ساي، بۋرع، ۆورع، بۋرى، ۆلۋە، ءبورى، بورىك، ۆولك سوزدەرىن تۋدىردى. ۆولك – ولەكشىن. ۆلۋە(بورە، بولە) – اعىلشىن تىلىنە كوك ءتۇستى بىلدىرەتىن اتاۋ رەتىندە عۇندار جاعىنان ەندى. ءۆولف(بورىپ) ءسوزى ولاردا ءبورىنى بىلدىرەدى. بۋرىل ءتۇس تە كوك ءتۇستى نەگىز ەتەدى. قازاقتا “بورىكتىرىپ قىرادى” دەگەن ءسوز بار. بۇل بىرىكتىرىپ قىرادى دەگەن ماعىنانى بەرەدى. قازاقتىڭ بىرىگۋ دەگەن ءسوزىنىڭ ءاۋباستا تۋىلۋىنا دا بورىلەردىڭ ازىعىن ۇستاۋداعى ۇيىمشاڭ ارەكەتى اسەر ەتكەن. ۆولك(بورع) – شىعىس ەۋروپا جەرىندە ءبورىنى ءبىلدىردى. ۆولك ءسوزى بولع، بولقى

  • تۇعىرىل حاننىڭ الەمدى بيلەگەن ۇرپاقتارى

    تۇعىرىل حاننىڭ الەمدى بيلەگەن ۇرپاقتارى

    تۇعىرىل حاننىڭ نىلقى شامعۇن(سانعۇن), ەكە(ۇكى), تايبۇعا دەگەن ءۇش ۇلى بولدى. نىلقى شامعۇننان تاراعان اۋلەت تورعاۋىت، قالماق، اباق-ساحارا قاتارلى وردالاردىڭ بيلەۋشىلەرى بولسا، تايبۇعادان تاراعان اۋلەت ءسىبىر، تومەن حاندىقتارىن بيلەدى. تۇعىرىل حاننىڭ ءىنىسى جاقا قامبىنىڭ قىزىنان تۋعان جيەندەر ۇلى موعول ورداسىن، قىتايدى، يراندى بيلەسە، ءوزىنىڭ قۇلاعۋدان تۋعان جيەندەرى يراندى تاعى دۇبىرلەتتى. تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارىنان قازان، قاجى-تارحان(استراحان), قاسىم حاندىقتارىنىڭ تاعىنا وتىرعاندار دا بولدى. قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حان ۇرپاقتارى تۇتاس جوشى ۇلىسىنداعى بارلىق حاندىقتاردى شەڭگەلىندە ۇستادى. جوشى ۇلىسىنان شىققان حاندىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ جولىنداعى شايقاستاردى ۇيىمداستىرۋشى بولدى. قىرىم حاندىعىن بيلەگەن تۇعىرىل حاننىڭ ۇرپاقتارى قىرىم حاندارىنىڭ ەسىمىنىڭ بارىندە كەرەي قوسىمشاسى بار. بۇل تۋرالى ورىس زەرتتەۋشىلەرى ەكىگە جارىلادى. ءبىرى، قاجى -كەرەيدى تۇعىرىل حان اۋلەتىنەن دەسە، ءبىرى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: