ادەبي الەم

قازاپپ-تان قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا دەيىن…

kerey.kz

 |  Sep 18, 2015

«بۇرىنعىنى ايتپاي، سوڭعى ەسكە تۇسپەيدى». ەسكە الۋ ءۇشىن دە ايتۋشىنىڭ ماڭىزى قانشالىقتى ەكەنى بەلگىلى. ەسكە الۋشى كوپ بولسا دا، ايتۋشى از. سول ازدىڭ ءبىرى، «سامورودنىي سارى التىن» – فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور تۇرسىنبەك كاكىشەۆ اقساقال. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قۇرىلعانىنا 80 جىل تولعان مەرەيلى ساتتە عالىمعا قولقا سالىپ، ءاز-كەم اڭگىمەگە تارتقان ەدىك…

– ۋاقىتىڭىزدى ءبولىپ، سۇحبات بەر­سە­ڭىز دەپ سىزگە قولقا سالا كەلگەن جا­يى­مىز بار. قازاقستان جازۋشىلار وداعى مەن «قازاق ادەبيەتىنىڭ» 80 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ ءوت­كە­لى جاتقاندىعىنان حاباردار شى­عار­سىز…
– ءيا، ەستىدىم. گازەتتەرىڭدە 1934 جىلدان بەرى وتكەن سەزدەگى باياندامالاردان ءۇزىندى بەرىپسىڭدەر. دۇرىس. بىراق ودان دا ارى قازاق حالقىنىڭ مادەني ءومى­رىندە تالاي ەلەۋلى وقيعالار، تالاي سەز­دەر بولدى.
– قازاقستان جازۋشىلار وداعى قۇ­رىلعانعا دەيىنگى ارالىقتى مۇ­قيات زەرتتەپ، مونوگرافيالىق ەڭ­بەك­تەر جاز­دىڭىز. ءوزىم دە سول نارسەلەردى سۇ­رايىن دەپ وتىر ەم.
– قازاق اقىن-جازۋشىلارى مەن ءبىلىم­پاز­دارىنىڭ العاشقى سەزدەرىنىڭ ءبىرى 1924 جىلدارى ورىنبور قالاسىندا وتكەن. بۇل سەزدە قازاقستان، تۇركستان رەس­­پۋبليكالارىنداعى، حورەزم مەن حي­­ۆاداعى قازاقتاردىڭ مادەني وركەن­دە­ۋى­نە ەڭ قاجەتتى ماسەلەلەر رەتىندە جازۋ ەرەجەلەرى، لاتىن ءالفاۆيتىن قا­بىل­داۋ-قابىلداماۋ، تەرمينولوگيا، اۋىز ادەبيەتىن جيناۋ، وقۋلىقتار شى­عارۋ ماسەلەلەرى ارنايى تالقىلانىپ، كوپ­شىلىگى شەشىمىن تابادى. سەزدەگى قاۋ­لى بويىنشا اۋىز ادەبيەتىن جيناۋعا قار­­جى ءبولىنىپ، جان-جاققا ادام جونەل­تە­دى. وسىنداي پارمەندى شارانىڭ ءناتي­جە­سىندە 1920-1925 جىلدار ارالى­عىندا ءمول­شەرمەن قازاق تىلىندە 280-دەي كىتاپ شىق­قان. قازاق ءباسپاسوزى دە سول ۋاقىتتا جىل سايىن وركەندەدى. «ەڭبەكشى قازاق»، «لە­نينشىل جاس»، «اق جول» سەكىلدى جيىر­ما­عا تارتا گازەت، «پيونەر»، «سانا»، «شول­پان» سياقتى ونعا تارتا جۋرنال جا­رىق كوردى.
جازۋشىلار وداعى قۇرىلعانعا دەيىن دە سوۆەت ەلىن مەكەندەگەن اقىن-جازۋ­شى­لاردىڭ ۇيىمدارى بولعان. ونى راپپ دەي­تىن، ورتالىعى ماسكەۋدە بولدى. 1925 جى­لى ساكەن سەيفۋلليننىڭ تىكەلەي باس­تاماشىلىعىمەن قازاقستاندا قازاپپ (قازاقستان پرولەتاريات جازۋشىلارى­نىڭ اسسوتسياتسياسى) ۇيىمداستىرىلدى.
پرولەتارياتتىق باعىتتاعى، ياعني كە­دەي-كەپشىكتىڭ جىرىن جىرلايتىن ادە­بيەتتى، مادەنيەتتى وركەندەتۋگە، اقىن-جازۋ­شىلاردى سول توڭىرەككە شا­قىرۋ­شى­لاردىڭ، ۇيىم­داستىرۋ­شىلار­دىڭ العاشقىلارىنىڭ ءبىرى – ءسابيت مۇقانوۆ. ول 1924, 1925 جىلدارى ما ەكەن «مەن اۋىل­عا قايتتىم» دەپ پەت­رو­پاۆلعا كەتىپ قال­عان. سول جەردەگى تالانت­تى جىگىتتەردى ۇيىم­داستىرىپ، پەتروپاۆل جازۋشىلار ۇيى­مىن قۇرادى. قازىر وتكەن سول ءداۋىر­لەردى «بولشەۆيكتىك يدەولوگيا»، «كوممۋ­نيس­تىك يدەولوگيا» دەپ، اق-قاراسىن ايىرماي دىرىلداتىپ سويىپ جاتىرمىز. بارلىعى قازىر شەتتەرىنەن دانىشپان، كە­­مەڭگەر بوپ الدى. كوبى سول كەزدەگى ادە­بيەتىمىزدەگى، حالىقتىڭ ساياسي-الەۋ­مەت­­تىك ومىرىندەگى دۇنيەلەردى بىلمەي تۇ­رىپ، ۇكىم ايتا بەرەدى. «جۇرت كىتاپ وقى­مايتىن بولدى» دەپ ەلدى سوگەتىن اقىن-جازۋشىلاردىڭ وزدەرى دە ونشا ءىز­­دەنبەيدى-اۋ، ايتپەسە بىرجاقتىلى ءپى­كىر ايتۋدان الدەقاشان ارىلار ەدى…
– جيىرماسىنشى جىلدارى قۇرى­­لا باستاعان ادەبي ۇيىمدار جا­يىندا، جالپى سول كەزدەگى جاع­دايات­تارعا كەڭى­نەن توقتالا كەتسەڭىز…
– قازاپپ قۇرىلعان كەزدە الاشوردا­شىل، ۇلتشىلداردىڭ «القا» دەگەن ۇيىمى دا اشىلدى. ءبىرى پرولەتارياتتىق، ءبىرى ۇلت­شىلدىق باعىتتى ۇستانعان سوڭ دا جاع­دايدىڭ قالاي بولاتىنى بەلگىلى عوي. قا­زاق اقىن-جازۋشىلارى توپ-توپقا ءبو­لىنىپ، ايتىس-تارتىس باستالدى دا كەتتى. قا­زاق ادەبيەتىندە ەكى يدەولوگيانىڭ قاق­تىعىسى ورىن الدى. ءبىرى وكتيابر رە­ۆوليۋتسياسىنىڭ رۋحىن جىرلاسا، كەلە­سى­سى بۇل قۇبىلىستى جوققا شىعاردى. ءاڭ­گىمە بولسىن، ايتا كەتەيىن. سامات نۇر­جان­وۆ دە­گەن اقىن بولعان، سونى مولدا­عالي جولدىباەۆ دەگەن سىنشى: «توڭكەرىس جازۋشىسى بولعىسى كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ كوبى توڭكەرىستىڭ ىشىندە بولىپ، توڭكەرىستى باستان كەشىرگەن جوق. باستان كەشىرمەگەن نارسەنى كىسى قالاي جازادى؟ توڭكەرىس جولىندا ايداۋدا، بايلاۋدا، اباقتىدا شىرىگەن قازاق جوق دەۋگە بولادى. وندايلار شىقسا 1917 جىلعى فەۆرال توڭكەرىسىنەن كەيىن شىقتى. سوندىقتان توڭكەرىس قازاقتىڭ كوپشىلىگىنە كوكتەن تۇسكەن ولجاداي بولدى. ءبىزدىڭ كوبىمىز توڭكەرىسكە جولدان قوسىلعان «جولبيكە»، كولدەنەڭنەن جولىققان «كوك اتتىمىز». توتەدەن قوسىلدىق. توڭكەرىسكە ميداي ارالاسىپ، قىزىعىن دا، شىجىعىن دا باستان كەشىر­مەگەن سوڭ «كولدەنەڭنەن قاراۋشى» (زريتەل) بولىپ وتىرىپ جازعان سوزدەر ناعىز توڭكەرىس ولەڭى بولمايدى. قازاق بىلاي تۇرسىن، اۋەلى توڭكەرىستى جاساپ وتىرعان ورىس جۇرتىندا دا ناعىز توڭكە­رىس اقىندارى كەم. ورىستىڭ توڭكەرىستى جىرلاعان اقىندارىن ترويتسكي «جولدان قوسىلعاندار» دەپ ايتادى. سوندىق­تان «قىرام، جوياممەن» توڭكەرىس اقىنى بولا قويۋ قيىن نارسە…»، – دەپ سىنايدى. سول سە­­كىلدى ماعجان جۇماباەۆتى دا قار­سى­لاستارى جەردەن الىپ، جەرگە سالادى. 1925 جىلى ماعجاننىڭ تاڭ­دامالى ولەڭدەر جيناعى شىققان. بۇعان س.حودجانوۆ كىرىسپە ءسوز جازىپ، ايماۋىتوۆ جانە باسقالاردىڭ ماع­جان­دى ءدا­رىپ­­تەگەن سىن ماقالالارى جاريالانادى. 1924 جىلى موسكۆاداعى كۇن­شىعىس حالىقتارىنىڭ كوممۋنيستىك ۋنيۆەر­سي­تەتىندە ماعجاننىڭ ولەڭدەرىن تالداۋ ءۇشىن جينالىس شاقىرىلادى. وعان ال­پىس­تاي ادام قاتىسىپ، ءبىرازى: «ماعجان ولەڭىندە كوبىنەسە وتكەندى كوكسەيدى، ەس­كىلىكتى ىزدەيدى، ۇلتشىلدىقتى جىرلايدى، وزىمشىلدىكتى، مەنمەندىكتى دارىپتەيدى»، – دەپ پىكىرلەرىن ايتادى. جاسىراتىنى جوق، كەزىندە ماعجان اقتالماي تۇرعاندا ءوزى­مىز دە سىنادىق قوي. ساكەن سەي­فۋللي­ننىڭ ولەڭدەرىن ءنازىر تورەقۇلوۆ، سماعۇل سادۋاقاسوۆ جانە باسقا دا سىنشىلار جوق­قا شى­عارسا، ونى عابيت مۇسىرەپوۆ اق­تايدى. «القا­لىقتار»: «قازاقتا شىن ءما­نىندە پرولەتاريات جوقتىعىن ەسكەرىپ كەل­گەندە ءبىز­دىڭ ادەبيەتىمىزدىڭ سيپاتى حا­لىقشىل، بۇقاراشىل بولۋعا ءتيىس. ءبىز­دىڭ تۋ ەتىپ ۇستايتىنىمىز – «ونەر – ونەر ءۇشىن» بولۋعا ءتيىس. ادەبيەتتىڭ باعىتى ءجو­نىندەگى تالاستى دوعارىپ، بارلىق جازۋ­شىلار، قولىنان ءىس كەلەتىندەر ءما­دە­نيەتى باي ەلىمىزدى كوركەيتۋ جولىنا كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايىق»، – دەگەن ۇستانىمدارىن ايتسا، «قازاپپ» ءوز­دە­رى­نىڭ ۇستانىمدارىن العا تارتتى. ءتىپتى، قاز­اپپ-تىڭ ءوزى كەيىن وڭشىل، سولشىل بو­لىپ ءبولىندى. «ءبىزدىڭ قازاق اقىندا­رىن­دا «پرولەتاريات اقىنى» – دەپ ءسوي­لەۋگە دە ورىن جوق. فابريكا-زاۆود تۇر­مىسىن قازىر سۋرەتتەپ جازا المايدى. سەبەبى – تۇرمىستا جوق. بولسا – جال­پىعا تۇسىنىكسىز» دەگەن وڭشىلدىق ءپى­كىردى ع.توعجانوۆ باستاعان كىسىلەر قول­دادى. جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ «ءتوڭ­كەرىس ءبىر جاعىنان جەلدەگەن ۇندەۋ كىر­گىزسە، ەكىن­شى جاعىنان، ۋايىم-قايعى كىرگىزدى» دەي­تىنى بەكەر ەمەس قوي.
جيىرماسىنشى جىلداردا قازاق ادە­­بيەتىندەگى باعىتتاردىڭ، كوركەمدىك ءادىس ءجو­نىندەگى ايتىس-تارتىستارعا ءبىر­جاقتى قا­راپ، وڭاي شەشىم شىعارا سا­لۋعا بولمايدى. بۇل – وتە نازىك ماسەلە. ءسابيت پەن ساكەن بولماسا، كەڭەس ۇكىمەتى ءبىزدى اينالىپ ءوتىپ كەتەتىندەي سويلەيدى كوپ اعايىن­­دار. شىنىندا الاشوردا­شىل­ار­دىڭ دا، ساكەن، سابيتتەردىڭ دە ويلا­عا­نى قازاقتىڭ جاعدايى. ارينە، تاڭدا­عان باعىتتارىنىڭ باسقا بولعانى راس. ءسا­كەن جيىرماسىنشى جىلداردىڭ باسىندا ۇلكەن قىزمەتتە، قازىرگىنىڭ تىلىمەن ايتقاندا، پرەمەر-مينيستر دارەجەسىندە لاۋا­زىمى بولدى. سول كەزدەردە وقۋ-اعار­تۋ، مەكتەپ سالۋ ىستەرىنە ساكەن مىق­تاپ كىرىستى. سول ءۇشىن پارتيادان ەسكەرتۋ دە الدى. جيىرما ەكىنشى جىلى قازاق ءتى­لىنە مەملەكەتتىك مارتەبە الىپ بەرىپ، «قازاقتى قازاق دەيىك، قاتەنى تۇزەتەيىك!» دەپ ماقالا جازىپ، 1925 جىلعا دەيىن «كيرگيزيا» بوپ كەلگەن ەلمىزدى قازاق دەپ اتاعان دا ساكەن.
– كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ يدەولوگيالىق قىز­مەتىن اتقارعان قازاپپ-تىڭ عۇ­مى­رى نەگە قىسقا بولدى؟
– 1932 جىلى ورتالىق كوميتەتتىڭ «ادە­بيەت پەن كوركەمونەر ۇيىمدارىن قاي­تا قۇرۋ تۋرالى» دەگەن قاۋلىسى قا­بىل­دانعان. وسىعان سايكەس سول كەزدەگى وداق­تاس رەسپۋبليكالاردىڭ استاناسىندا دا سوۆەت جازۋشىلار وداعىنىڭ ۇيىم­داستىرۋ كوميتەتتەرى قۇرىلادى. قاز­اپپ تۇسىندا ايتىس-تارتىستان قولى بو­ساماعان اقىن-جازۋشىلار ەل-ەلدى ارا­لاپ، ورتالىق كوميتەتتىڭ قاۋلىسىنا ساي جۇمىستار جاسايدى. سونىمەن، 1934 جىلى قازاقستان جازۋشىلارىنىڭ تۇڭعىش سەزى ءوتىپ، قازاقستان جازۋشىلار وداعى قۇرىلادى. سەزدە نەگىزگى بايان­دامانى ءىلياس جانسۇگىروۆ، قوسىم­شا باياندامالاردى مۇحتار اۋەزوۆ، ءسا­بيت مۇقانوۆ باستاعان بىرنەشە كىسى­لەر جاسايدى.
قازاپپ قىزمەتىنە باعا بەرگەن ۋا­قىت­تا، ايتىلار ءۋاج مول. ونىڭ راپپ ۇران­دارىنا ەرىپ، كوپ جاعدايدا تۇرپايى سو­تسيولوگياعا ۇرىنعان تۇستارى دا از بول­مادى. 1931 جىلدارى راپپ-تىڭ V پلەنۋ­مى بولىپ، راپپ جۇمىستارىن قاي­تا قۇرۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن. ال ول قاتە-كەم­شىلىكتەر قازاپپ-قا دا ءتان. بۇل ەندى اپپ سيستەماسىنىڭ قۇلدىراۋعا بەت­تە­گە­نىنىڭ نىشانى. سول سەبەپتى دە وتىز ەكىن­شى جىلعى قاۋلى قابىل­دان­دى…
– «القا»، «قازاپپ» سىندى ۇيىم­دار قۇ­رىلعان شاقتان بەرى ەكىگە جا­رىل­عان كوز­قاراستارعا بۇگىنگى ۇرپاق قان­­شا­لىق­تى ءادىل باعاسىن بەرىپ ءجۇر؟
– قازىر سوۆەت ۇكىمەتىن «ورناتقان» ەكى-اق ادام قالدى. ءبىرى – ساكەن سەيفۋللين، ءبىرى – ءسابيت مۇقانوۆ. وڭگەلەرى كۇنى ءۇشىن امالسىز، شاراسىز سوۆەت ۇكىمەتىن جاق­تاپتى. قايتا وسى كۇنى ساكەن تۇعى­رى­نا قونىپ كەلە جاتىر دا، سابيتكە قا­را تاڭبا باسىلىپ، «و، بۇل سوۆەت ۇكى­مەتىن ورناتقان وڭباعان» دەگەن سوزدەردى ءبىز­دىڭ جۋرناليستەر راديو-تەلەديداردان وڭ­دى-سولدى ايتىپ جاتادى. قازىرگى ءبىز­دىڭ جۋرناليستيكامىز بولسىن، يدەولوگيامىز بولسىن دۇرىس جولمەن كەلە جاتقان جوق.
تۇرسىن جۇرتبايدىڭ «جۇلدىز» جۋرنالىنا جاريالانعان «ۇرانىم – الاشىمدى» ۇزبەي وقىپ كەلەمىن. بۇل مۇح­تار مەن ءسابيتتىڭ اراسىنداعى قاتى­ناستى، مۇح­تاردىڭ باسقا جازۋشىلارمەن (عا­بيت­پەن، عابيدەنمەن) قارىم-قاتىناسىن جا­زىپ، دوكۋمەنتپەن كور­­سەتىپ وتىر. مەن تۇرسىننىڭ كوپ ويلا­رىنا قو­سى­لا­مىن. شىندىقپەن، فاك­تىمەن سويلەگەن ادام­عا قالاي يلان­بايسىڭ. قازىر الاش اق­تالدى. ال الاش اقتالماعان تۇستا جاز­عان وقۋلىق­تا­رىن­دا، كىتاپتارىندا، ماقالالارىندا بول­سىن قارا بوياۋدى بات­تاستىرىپ جاققان ادامدار بۇل كۇنى باس­قاشا سايراۋعا كوشتى. «كىمنىڭ تارىسى پىسسە، سونىڭ تاۋى­عى بولاتىن» مۇن­داي­لارعا قالاي سەنۋگە بولادى؟ سوسىن ءبىر باي­قا­عانىم، قازىرگى جاستاردىڭ ولەڭ­دەرىندە جىلاۋ-سىقتاۋ، ەل كوش­كەن­دەي تراگەديا باسىم بوپ كەتىپتى. ۇزاق جىل ەسەسى كەتىپ، وتار ەل بولعان­دى­عى­مىز­­دان با ەكەن دەپ قويام. تاپ قازى­ر ەز­گى­دە، قۇلدىقتا جۇرسە ءبىرسارى، بۇل نە زار؟ ال جارايدى، ماحابباتتى، جاستىققا ءتان رومانتيكانى تۇسىنۋگە بولار، جى­لا­سىن-اق. ال ودان باسقا قوعامدىق ءومىر­دە سونشا ەگىلەتىندەي نە قايعى؟ ازاتتىق كەلدى، تاۋەلسىزدىك الدىق. اڭساعانىمىز سول ەمەس پە ەدى! ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن ءبىر كىسىدەي-اق تاتتىق. ارىستارىمىزدىڭ اتىن اۋىزعا الا المايتىن ءداۋىردى باس­تان وتكەردىك. تۇرمىستىق قيىنشىلىق دە­گەن ۋاقىتشا بولاتىن، كىسىنى سىناي كە­لەتىن نارسە، سوعان بولا بورداي ەگىلۋ­دىڭ جىگىتتىككە، ازاماتتىققا قانشا قا­تى­سى بار؟ ماعجاننىڭ زارىن، قا­سىم­نىڭ قايعىسىن، مۇقاعاليلاردىڭ مۇڭىن تۋ­دىرعان ءداۋىر مۇلدە باسقا زامان ەمەس پە؟..
– قۇرىلعانىنا 80 جىل تولىپ وتىر­عان قازاقستان جازۋشىلار ودا­عىندا بولعان تالاي تاريحي ىستەردىڭ كۋا­سى بولعان شىعارسىز…
– 1957 جىلدارى ساكەن اقتالدى. سول كەزدە جازۋشىلار وداعىندا ءسا­كەن­دى ەسكە الۋ كەشى بولدى. سول كەشتە ءسابيت مۇقانوۆ ءبىر-ەكى ساعاتتاي ەستەلىك ايتتى. «سەن­دەر ءالى كۇنگە قازاق سوۆەت ادە­بيە­تى­نىڭ نەگىزىن سالۋشى دەپ مەنى ايتىپ كە­­لە­سىڭدەر. مىنە، شىن يەسى قايتىپ كەل­دى. مۇنان كەيىن سول يەسىن اتاڭدار»، – دە­گەن مۇقانوۆ ءسوزى مەنىڭ ساكەنتانۋ جو­لىنا تۇسۋىمە ۇلكەن اسەرىن تيگىزدى. جي­­نا­لىس سوڭىندا جۇماعالي سايىن ءسا­كەننىڭ «كوكشەتاۋىن» باستاپ كەپ ءجى­بەر­دى. ءبىراز جۇرت كوزىنە جاس الدى. شىن­دىعىندا 1937 جىل – قازاقتىڭ زيالىسىز قالعان جىلى. قازاقتىڭ جاتتامپاز، جاعىمپاز بولىپ كەتۋىنىڭ سەبەبى سول ۇلكەن جوعالتۋلاردا جاتىر. 1928-29 جىلدارى ۇلتشىلداردى، الاشورداشىلداردى قۋدالاۋ باستالدى. قانشاما قازاق زيالىلارى تۇتقىن­دال­دى. سول كەزدە اح­مەت، ماعجان باستاعان 13 ادامدى اتۋ جا­زاسىنا ۇكىم ەتىلدى. «وتكىزگەن قا­تە­لىك­تەرى ءۇشىن كەشىرىم سۇراپ، جالىن­عاندار ءتى­رى قالادى» دەگەن ءسوز تارادى سول ۋا­قىت­تاردا. تۇتقىن­دالعان 13-ءتىڭ 12-ءىسى «جاز­عان»، «جاڭىل­عانىن» ايتىپ، ارىز جاز­دى. ون جىلعا سوتتالدى. ال: «مەن ءوزى­­نىڭ زيالىلارىنا مۇنداي قورلىق كور­­سەتەتىن ۇكىمەتتەن كەشىرىم العىم كەل­­مەيدى»، – دەگەن جالعىز ادام – ءجۇ­سىپ­­بەك ايماۋىتوۆ ەدى. 1931 جىلى ءماس­كەۋدە اتىلىپ كەتتى. ساكەندەردىڭ اق­تالۋى – جاڭا ءبىر زاماننىڭ، كەزەڭنىڭ كەل­گەنى. سونداي ءبىر «ولگەن ءتىرىلىپ، ءوش­كەن جانعان» تاريحي ساتتەردىڭ كۋاسى بول­دىق قوي. قارتايدىق، كوپ نارسە ءبىر­دەن قايدان ەسكە تۇسە بەرسىن…
زامان قۇبىلىپ، باسشى وزگەرە بە­رە­دى. باسشىنىڭ ىڭعايىنا، ايتقان ءسو­زى­نە قاراي جىعىلا بەرۋ – ول شىن ءبىلىم­دى، زيالى ادامدارعا، ەلدىكتى ويلايتىن كى­سىگە ءتان نارسە ەمەس.
مەن – شاحتەردىڭ بالاسىمىن. جۇمىس­شى­لاردىڭ ورتاسىندا اشىعىن ايتىپ، شىن سويلەپ ۇيرەندىك. اكەمنىڭ مىنەزى دە قى­زىق ەدى. اشۋلانعان كەزىندە دۇنيەنى ءتوڭ­كەرىپ تاستايتىنداي بولادى دا، ءسال ۋا­قىت وتكەن سوڭ ول اشۋىنىڭ ءىزى دە قال­ماي­دى. سول مىنەزى بىزگە دە اۋىسقان بولۋ كەرەك، زەينوللا مارقۇم: «تۇرسىنبەك-اۋ، سەن ايتقاندى مەن دە ايتىپ ءجۇرمىن. ءبى­راق مەن كويلەگىن كيگىزىپ، گالستۋگىن تا­عىپ بارىپ ايتام. ال سەن كەلەسىڭ دە قويىپ كەپ جىبەرەسىڭ»، – دەۋشى ەدى. راسىمەن مەن ونداي ديپ­لوماتيالىق قا­تى­ناس­قا شورقاق بولۋىم كەرەك. شامامىز­شا قازاق ادەبيەتى، مادەنيەتى، قازاق ادە­بيەتى سىنىنىڭ تاريحى توڭىرەگىندە ەڭبەك ەتتىك. كەي­بىرەۋلەر سە­كىلدى مەرەيتويلىق ماقا­لالارمەن اتاق-ابىروي الىپ، «تۇلعا» اتانبادىق. شىن­دىق قاي زاماندا دا اششى، اششى ەكەن دەپ وتىرىك سويلەۋگە بولمايدى عوي. قازىر وتىرىك ايتۋ «موداعا» اينالدى. وسى دەرتتەن ارىلساق ەكەن دەگەن تىلەگىم بار…
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ، «قا­زاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ سەكسەن جىل­دىق مەرەيتويى اتالىپ وتكەلى جاتسا، قۇت­تى بولسىن دەيمىز!
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان ىرىسبەك دابەي.
قازاق ادەبيەتى گازەتى