اراعا بىرنەشە جىل سالىپ شەت ەلگە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ سانى قايتادان ارتىپ جاتىر. ماسەلەن، 2014 جىلى ەلىمىزدەن شەت ەلگە قونىس اۋدارۋشىلار سانى 29 مىڭعا جەتسە، 2015 جىلى بۇل كورسەتكىش 25 مىڭ ادامنان اسىپ تۇسكەن. بۇل سوڭعى ەكى جىلدىڭ كولەمىندە شەت ەلگە قونىس اۋدارۋشى ازاماتتاردىڭ سانى قايتادان ارتقانىن اڭعارتادى. وسى رەتتە ەلىمىزدەن شەت ەلگە كوشكەندەردىڭ ۇلتى قانداي جانە ولار قاي ەلگە كوشىپ جاتىر دەگەن ورىندى ساۋال تۋىندايدى.

ستاتيتيكالىق مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك، شەتەلگە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ورىستار جانە ولار رەسەيگە كوشىپ جاتىر. ماسەلەن، 2014 جىلدىڭ العاشقى 6 ايىندا  قازاق ەلىنەن رەسەيگە 11 مىڭ 400 ادام كوشىپ كەتكەن. جالپى، رف-عا كوشىپ بارعان ەلدەردىڭ ىشىندە قازاق ەلىنىڭ ازاماتتارى كوش باستاپ تۇر. ناقتىراق ايتساق، قازاقستاننان – 30,5, وزبەكستاننان – 21,2, ۋكراينادان – 13 پايىز ورىس تاريحي وتانىنا قونىستانعان. ولاردىڭ  64,2 پايىزى ورتالىق جانە ءسىبىر فەدەرالدى وكرۋگتارىنا ورنالاسقانى بەلگىلى بولىپ وتىر. نەگىزىندە رەسەي بيلىگىنىڭ ءدال وسى ايماققا ورىستاردى كوپتەن شوعىرلاندىرۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى، اتالعان ايماق رەسەيدەن ىرگەسىن ءبولىپ، ءوز الدىنا بولەك مەملەكەت بولعىسى كەلىپ وتىر. مىنە، وسىعان توسقاۋىل رەتىندە كرەمل وتانداستارىن شەتەلدەن جاپپاي شاقىرۋعا مۇددەلى.

الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كوز شالساق، قازاق ۇلتشىلدارى ورىستاردىڭ تاريحي وتانىنا ورالىپ، ءوز ءجونىن تاپقانىن قۇپتاپ وتىرعانىن انىق اڭعارۋعا بولادى. سەبەبى، ءدال قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى مەملەكەت قۇرۋشى قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 66 پايىزدان ەندى اسقان. بۇل كورسەتكىش تاۋەلسىزدىك العان جىلدارمەن سالىستىرعاندا جامان ەمەس شىعار. الايدا، ۇلتتىق مۇددەمىزدى باتىل شەشكىمىز كەلسە قازاقتىڭ ۇلەس سالماعى كەم دەگەندە 70 پايىزدان جوعارى بولۋى كەرەك.

الايدا، ءبىزدىڭ ۇكىمەت ورىستاردىڭ تاريحي وتانىنا ورالعانىن قالامايتىن سەكىلدى. ماسەلەن، وتكەن جىلى قر ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تاكير بالىقباەۆ رەسەيلىك جوو-لار قازاقستاندىق جاستاردى وزدەرىنە ءجيى شاقىراتىنىن ايتىپ، وعان الاڭداۋلى ەكەنىن جاسىرعان جوق. سوندىقتان، بعم ءورىستىلدى وقۋشىلار ءۇشىن ۇبت كەزىندە بىرقاتار جەڭىلدىكتەر جاساۋدى كوزدەپ وتىرعانىن دا ايتتى.

–  بىز وسى جوبا ارقىلى جاستاردىڭ وزگە ەلگە كەتۋىنە توسقاۋىل قويعىمىز كەلەدى. سوندىقتان، ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدىڭ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋدەمىز. بۇل رەتتە رەسەيدىڭ، اقش-تىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەندىك. اتالعان جوبا جەمىسىن بەرسە، ۇبت ءبىر رەتتىك ناۋقان ەمەس، تۇلەكتەردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قاراي وتكىزىلەدى,   – دەيدى  تاكير بالىقباەۆ.

قوش، سونىمەن، ۇبت مەرىزىمىنىڭ وزگەرۋىنە جاستاردىڭ رەسەيگە جاپپاي وقۋعا كەتۋى نەگىزگى سەبەپ بولىپ وتىر ەكەن. ايتسە دە، اتالعان مينيسترلىكتىڭ «وقيمىن» دەگەن بالانىڭ «بەتىن قاقپاي، بەلىن بۋدىڭ ورنىنا» نەگە توسقاۋىل بولىپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز. ويتكەنى، قازاق «قاسقىردى قانشا اسىراپ باقساڭ دا ورمانعا قاراپ ۇلىيدى» دەپ بەكەر ايتپاعان. سوندىقتان، مينيسترلىك «ورىس جاستارى كەتىپ جاتىر» دەپ قايعىرماي، كەرىسىنشە شەت ەلدەگى قانداستارىمىزدىڭ ماسەلەسىنە الاڭداسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ويتكەنى، شەتەلدە «وتانىما ورالسام ەكەن» دەپ جۇرگەن 5 ميلليوننان استام قازاق بار. ولاردىڭ باسىم بولىگى – قىلشىلداعان جاستار.

ۇكىمەتتىڭ وزگەلەرگە توسقاۋىل قويماي، «كەلەم» دەگەن قانداستارىن سولتۇستىك وڭىرلەرگە اكەلۋىنە نە كەدەرگى؟ بۇل، ارينە، ەڭ بىرىنشىدەن «ماڭگىلىك ەل» بولامىز دەپ وتىرعان ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزدى. سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستارىمىزدىڭ سانى 10 ەسە تومەندەپ كەتتى. بۇل ارينە الاڭعداتارلى دۇنيە. ايتسە دە وتكەن جىلى قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە حالىقتىڭ كوشى-قونى جانە جۇمىسپەن قامتىلۋى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى، قانداستارىمىزعا داڭعىل جول اشادى دەپ سەنەيىك.

سەرعازى اسلانبەك

sn.kz