ۇلىتاۋعا شىقتىڭ با؟
kerey.kz
قازاقتا: «ۇلىتاۋعا شىقتىڭ با، ۇلار ەتىن جەدىڭ بە؟» دەيتىن ايگىلى ءسوز تىركەسى بار عوي. وسىنى العاش ەستىگەندە، استارىنان ءبىر ەرەكشە اڭساردى سەزگەندەي بولىپ ەدىم. كەيىن بىلسەم، بۇل ءبىزدىڭ ارعى-بەرگى شەجىرەمىزبەن ەتەنە بايلانىسىپ جاتقان ۇلى اتاۋ ەكەن. ابىلقايىردان ءبولىنىپ شىققان كەرەي مەن جانىبەكتىڭ دە الدىمەن وسىلاي قاراي تارتقانى تەگىن ەمەس. جوڭعارلاردان قاتتى شىعىنعا ۇشىراپ، ارتقا شەگىنۋگە ءماجبۇر بولعان ابىلاي دا وسى ۇلىتاۋدان كەلىپ، پانا تاپتى. مۇندا ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتاتىن ۇلكەن سىر، قانعا تارتاتىن قۇبىلىس جاتقانىن سوسىن بارىپ ءتۇسىندىم. بۇل ەجەلگى جۇرتتىڭ جۇرناعىن ىزدەپ، تۋى قۇلاعان التىن وردانىڭ ماڭگىلىك مەكەنىنە قاراي ۇمتىلعان تابيعي تۇيسىك ەدى. كەزىندە وسىندا وتىرعان كەتبۇعا، توقتامىس، ەدىگە سياقتى ارعى اتالارىنىڭ ارۋاعىن اتتاپ وتپەيتىن ۇلكەن ونەگەدەن تۋعان بابالارىمىزدىڭ بەتالىسى بولدى. ەسكى تاريحي دەرەكتەردە ۇلىتاۋدى العاش تىلگە تيەك ەتكەن ادام گەرودوت ەكەن. تامىردىڭ (تۇمار دا، تاميريس تە ەمەس) كيردىڭ (كير دە التايدان كەلگەن اۋلەتتەن شىققان) باسىن قالاي العانىن جان-جاقتى بايانداعان گرەك تاريحشىسى ساق حانشايىمىنىڭ پارسىلارمەن سوعىسقا دا ءدال وسى ارادان اتتانعانىن تاپتىشتەپ تۇرىپ جازادى. فرانتسۋز تاريحشىسى ا. تەري دە ەدىلدىڭ (اتيللا) جاھان جورىعىن وسى وڭىردەن باستاعانىن اتاپ ءوتىپتى. وردالىقتاردىڭ جىرعالاڭ جۇرتى بولعان قاسيەتتى ولكەنى ەۋرازيا يدەياسىنىڭ اتاسى سانالاتىن گۋمانيست-عالىم پ.ن. ساۆيتسكيدەن ارتىق ەشكىم ۇلىقتاعان ەمەس: «قازاقستاننىڭ ءىنجۋ-مارجانى ۇلىتاۋ مەن مۇعالجار قانداي عاجاپ! بۇلاردىڭ ءبارى بايتاق دالاداعى قورىقتار، دامۋدىڭ ءجاي عانا ورتالىقتارى ەمەس، ەتنوستاردىڭ ءوسىپ-ونگەن ورتاسى، «كيەلى ورىنداردىڭ» ەڭ قۇدىرەتتىلەرى!» دەپ جازىپتى، جارىقتىق… مىنە، ءبىزدىڭ ۇلىقتاۋ وسىنداي ولكە! جەر ءجۇزىنىڭ شاڭىن شىعارعان اتاقتى قولباسشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك وسى جاقتان ءوزىنىڭ ۇلى ميسسياسىن ورىنداۋعا اتتانىپتى. قازاق حاندارى دا ونى سوندىقتان ايىرىقشا قاستەرلەپ، بابالارىنىڭ بەيىتى سياقتى ساناعان. بۇل ادامزات تاريحىنا ۇلكەن بەتبۇرىس جاساپ، بۇكىل بولمىسى جىلقىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەن، ءار عاسىر سايىن اتىنىڭ تۇياعىنىڭ دۇبىرىمەن ازعىن الەمدى شىرت ۇيقىدان وياتىپ وتىرعان ۇلى جاۋگەرلەردىڭ اۋەلگى جۇرتى، ادامزاتقا ءبىرىنشى بولىپ اۋرەتىن جاباتىن شالبار كيگىزىپ، اسكەري ونەردىڭ الىپپەسىن ۇيرەتكەن جاۋجۇرەك باتىرلاردىڭ اتامەكەنى ەدى. وسىنداي جەردىڭ اقىرىندا قارا شاڭىراقتىڭ يەسى اتانعان قازاققا عانا قۇتتى قونىس بولىپ قالعانى دا بەكەر ەمەس، ءتاڭىردىڭ توسىن سىيى دەپ بىلەمىن……
جولىمبەت ماكىش
پىكىر قالدىرۋ