ҰЛЫТАУҒА ШЫҚТЫҢ БА?

| Jan 30, 2016

Қазақта: «Ұлытауға шықтың ба, ұлар етін жедің бе?» дейтін әйгілі сөз тіркесі бар ғой. Осыны алғаш естігенде, астарынан бір ерекше аңсарды сезгендей болып едім. Кейін білсем, бұл біздің арғы-бергі шежіремізбен етене байланысып жатқан ұлы атау екен. Әбілқайырдан бөлініп шыққан Керей мен Жәнібектің де алдымен осылай қарай тартқаны тегін емес. Жоңғарлардан қатты шығынға ұшырап, артқа шегінуге мәжбүр болған Абылай да осы Ұлытаудан келіп, пана тапты. Мұнда сай-сүйегіңді сырқырататын үлкен сыр, қанға тартатын құбылыс жатқанын сосын барып түсіндім. Бұл ежелгі жұрттың жұрнағын іздеп, туы құлаған Алтын Орданың мәңгілік мекеніне қарай ұмтылған табиғи түйсік еді. Кезінде осында отырған Кетбұға, Тоқтамыс, Едіге сияқты арғы аталарының аруағын аттап өтпейтін үлкен өнегеден туған бабаларымыздың беталысы болды. Ескі тарихи деректерде Ұлытауды алғаш тілге тиек еткен адам Геродот екен. Тамырдың (Тұмар да, Тамирис те емес) Кирдің (Кир де Алтайдан келген әулеттен шыққан) басын қалай алғанын жан-жақты баяндаған грек тарихшысы сақ ханшайымының парсылармен соғысқа да дәл осы арадан аттанғанын тәптіштеп тұрып жазады. Француз тарихшысы А. Тьери де Еділдің (Атилла) жаһан жорығын осы өңірден бастағанын атап өтіпті. Ордалықтардың жырғалаң жұрты болған қасиетті өлкені еуразия идеясының атасы саналатын гуманист-ғалым П.Н. Савицкийден артық ешкім ұлықтаған емес: «Қазақстанның інжу-маржаны Ұлытау мен Мұғалжар қандай ғажап! Бұлардың бәрі байтақ даладағы қорықтар, дамудың жәй ғана орталықтары емес, этностардың өсіп-өнген ортасы, «киелі орындардың» ең құдыреттілері!» деп жазыпты, жарықтық… Міне, біздің Ұлықтау осындай өлке! Жер жүзінің шаңын шығарған атақты қолбасшылардың барлығы дерлік осы жақтан өзінің ұлы миссиясын орындауға аттаныпты. Қазақ хандары да оны сондықтан айырықша қастерлеп, бабаларының бейіті сияқты санаған. Бұл адамзат тарихына үлкен бетбұрыс жасап, бүкіл болмысы жылқымен біте қайнасып кеткен, әр ғасыр сайын атының тұяғының дүбірімен азғын әлемді шырт ұйқыдан оятып отырған ұлы жаугерлердің әуелгі жұрты, адамзатқа бірінші болып әуретін жабатын шалбар кигізіп, әскери өнердің әліппесін үйреткен жаужүрек батырлардың атамекені еді. Осындай жердің ақырында қара шаңырақтың иесі атанған қазаққа ғана құтты қоныс болып қалғаны да бекер емес, ТӘҢІРДІҢ тосын сыйы деп білемін……

Жолымбет Мәкіш

Tags ҰЛЫТАУҒА ШЫҚТЫҢ БА?

Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
«Мағынасыз жұмыстан шаршадым»: қазіргі Конституцияның авторы мәлімдеме жасады

kerey.kz

Қазіргі Ата заңның авторларының бірі, академик Майдан Сүлейменов Конституция реформасын сынады. Ол заңның мәтінін шағын бір топ әлдеқашан жазып қойғанын, ал комиссия жай ғана мақұлдайтынын айтады. Оның сөзінше, ғалымдар мен сарапшылардың ұсыныстары ескерілмейді. Бұл туралы академик Facebook-те жазды: Кейінгі кезде менен Конституцияны талқылап жатқанда, неге үнсіз қалғанымды жиі сұрап жатыр. Қысқа қайырсам: мағынасыз жұмыстан шаршадым. Иә, мен қазіргі Конституцияның авторларының бірімін. Талқылау кезінде екі мәселе үшін күрестім: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Бірақ екеуі де қабылданбады. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Мен Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін нығайтуға бағытталған кейінгі түзетулерден ұяламын. Назарбаевтың кезінде-ақ осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар енгізу туралы
Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті.

kerey.kz

Арман Әлменбет Екі-үш күн уайымға салынып кеттім. Осы соңғы жазғаным болсын. Әрі қарай Құдайға тапсырып, жұмысымды істейін. 6 ақпан күнгі ойым: Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті. Ковид кезінде өкпесі жұмыс істемей қалған адамдарға Түркиядан ИВЛ деген аппарат әкелгені естеріңізде ме? ИВЛ болмай, қанша адам өліп қалды. Орыс тілін алып тастасақ, Мәңгілік ел мен Есіл өзенінің ортасындағы бес-алты ғимарат босап қалады. Тек орысша ойланатын адамдар жиналып ап, өздері әдемі отыр о жерде. Менің түсінігімде, орыс тілін конститциядан алып тастау үшін оған алдын ала дайындалу керек. Соңғы екі жарым жылда осыны қатты ойланып жүрмін. Ұсынайын деп едім, қызығатын адам таба алмадым. Сөйтіп «Ана тіл