تۇران جولبارىسىن جويدىق، ەندىگى كەزەك بوكەن مەن بورىدە ما؟
kerey.kz
كەزىندە، كەڭ بايتاق قازاق جەرىندە، دۇنيەنىڭ كەڭىندە جولبارىس ءومىر ءسۇرىپتى. اڭگىمەم «جيدەلى بايسىن جەرىندە» دەگەندەي ەرتەگى سارىندا باستالدى ما قالاي؟ ءيا، كادىمگى جولبارىس، ءسىز بەن ءبىز زووپاركتەن عانا كورەتىن، «نەيشنال دجوگرافيكتان» تاماشالايتىن جولاق ءجۇندى جىرتقىش جولبارىستى ايتام. بالقاشتىڭ نۋ قامىسىندا، كاسپيدىڭ اساۋ تولقىنىنا قاراپ، قازاق جەرىنىڭ اسۋ-اسۋىندا بۇعىپ جۇرگەن ءمارت جىرتقىش بۇگىندە ازۋ ءتىسىن اقسيتقان قالپى مۇراجايلاردا قاتىپ تۇر. ونىڭ قاتىپ تۇرۋىنا مىنا ءسىز بەن ءبىز، ادام دەپ اتالاتىن ەكى اياقتى «سانالىلار» كىنالىمىز! عىلىمي تۇردە «تۇران جولبارىسى»، كەيدە «كاسپي جولبارىسى» دەپ اتالاتىن جىرتقىش اڭنىڭ 1954 جىلى 10 قاڭتاردا ەڭ سوڭعىسى اتىپ الىندى. 1972 جىلى ەڭ سوڭعى ءمارت جانۋاردىڭ تەرىسى تۇركيانىڭ حاككاريا پروۆينتسياسىندا ساۋدالانىپ، سولايشا تۇران جولبارىسىنىڭ ساۋداسى ءبىتتى. ەلىمىزدەگى جولبارىستاردىڭ قۇرىپ كەتۋى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋمەن بايلانىستى ەدى. قامىس اراسىن جولبارىستان تازارتىپ، ماقتا وسىرەتىن القاپتار دايىنداۋ جانە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا عاسىردىڭ باسىنان باستاپ ارنايى جاساقتار قۇرىلىپ، سىرداريا، ءامۋداريا، بالقاش پەن كاسپي، جالپى قامىستى ايماقتىڭ بارلىعى دا تۇران جولبارىسىنان تازارتىلدى. ءار جولبارىس تەرىسىنە قىرۋار اقشا مەن اتاق بەردى، سولايشا قۇلقىنىڭ قامى ءۇشىن قولعا قارۋ العاندار قازاق دالاسىنداعى جولبارىستاردى قىرىپ سالدى. 1947 جىلى كسرو-دا جولبارىستاردى اتۋعا تىيىم سالىنعان زاڭ شىققانىمەن، ول زاڭ تۇران جولبارىسىن قۇتقارىپ قالا المادى.
ءبىز باعاسىن بىلمەگەن تۇران جولبارىسىن ءتىپتى ريم يمپەرياسى دا جوعارى باعالاپ، كونە پارسى ەلىنەن ارنايى الدىرعان ەكەن. ەڭ العاش رەت ريمگە ب.ز. 2 عاسىرىندا اكەلىنگەن ءۇش تۇران جولبارىسى گلادياتورلىق شايقاسقا تاپسىرىسپەن الىنعان ەدى، الايدا جىرتقىشتىڭ ءتۇرىنىڭ قورقىنىشتىلىعى سونشا(8 ءتۇرلى جولبارىس ىشىندەگى ەڭ ءىرىسى), ولارمەن شايقاسقا شىعاتىن جان تابىلماي، ۇشەۋى دە توردا ءوز اجالى جەتكەندە ءولىپتى. بىزدە ءوز تاريحىمىزدا جولبارىسقا قۇرمەت كورسەتىپ، ءتىپتى ۇلى حاندارىمىزدىڭ ءبىرىن جولبارىس دەپ اتادىق ەمەس پە؟! ال كەيىننەن بۇل جىرتقىشتى ءوزىمىز قىرىپ سالعانىمىز قالاي؟ «ءبورىلى بايراق تۋ العان، تۇركى ۇرپاعى ءبىز بولامىز!» دەپ كۇللى الەمگە جار سالامىز دا، ءبورىنى جۇزدەپ قىرىپ سالىپ، ءماز بولۋدامىز. بۇگىندە قاي سالادا بولماسىن، سوزىمىزگە ءىسىمىز ساي كەلمەۋدە. ءبورىنى، بوكەندى جۇزدەپ، مىڭداپ قىرىپ، تۇران جولبارىسىنىڭ كەبىن كيدىرگەنىمىزدى بىلمەي قالمايىق…
پىكىر قالدىرۋ