|  |  | 

سۋرەتتەر سويلەيدى تۇلعالار

ءاليحان بوكەيحاننىڭ ءومىرى

5 ناۋرىز – 20-عاسىر باسىنداعى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى، “الاشوردا” اۆتونوميالىق ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بوكەيحاننىڭ تۋعان كۇنى. قايراتكەر 1937 جىلى شىلدە ايىندا ءوز قولىمەن تولتىرعان تۇتقىن انكەتاسىندا دۇنيەگە 1866 جىلى 5 ناۋرىز كۇنى كەلگەنىن جازعان. ءاليحان بوكەيحان 1937 جىلى 71 جاسىندا ماسكەۋدە ءستاليننىڭ بۇيرىعىمەن اتىلدى.

1

ءاليحان بوكەيحاننىڭ كەيىننەن تابىلعان سۋرەتى. فوتو رەسەيدىڭ ومبى مەملەكەتتىك تاريحي ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ ورىس يمپەراتورلىق گەوگرافيالىق قوعامى باتىس ءسىبىر ءبولىمى قورىندا ساقتالىپ كەلگەن. سۋرەت تابىلعان پاپكادا فوتوعا “اليحان بۋكەيحانوۆ. پاۆلودار، 1908″ دەگەن انىقتاما بەرىلگەن. سۋرەتتى تاۋىپ، كوشىرمەسىن جاريالاعان – سۇلتانحان اققۇلى.

2

سۋرەت 1906 جىلى تۇسىرىلگەن. ساياساتكەر 1866 جىلى بۇرىنعى سەمەي وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ومبى جانە سانكت-پەتەربۋرگتە ءبىلىم العان. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا رەسەيدەگى ءتۇرلى قوزعالىستار مەن پارتيالاردىڭ جۇمىسىنا ارالاسىپ، تاجىريبە جينايدى.

3

“الاش” قوزعالىسى مەن الاشوردا ۇلتتىق تەرريتوريالىق اۆتونومياسىنىڭ جەتەكشىلەرى (سولدان وڭعا قاراي) احمەت بايتۇرسىنۇلى، ءاليحان بوكەيحان جانە مىرجاقىپ دۋلاتۇلى. اليحان بوكەيحان 1906 جىلى ءبىرىنشى مەملەكەتتىك دۋماعا دەپۋتات بولىپ سايلاندى. 1917 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بۇكىل قازاق قۇرىلتايىندا “الاش” اۆتونومياسى جاريالانىپ، ءاليحان بوكەيحانوۆ “الاشوردا” اۆتونوميالىق ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى.

4

سامار قالاسىنداعى رەسەيدىڭ كونستيتۋتسيالىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى. جوعارعى قاتاردا سول جاق شەتتە تۇرعان ءاليحان بوكەيحان. سامار قالاسى، 1915 نەمەسە 1916 جىل.

5

20 باسىنداعى قازاق زيالىلارىنىڭ توبى. ءبىرىنشى قاتاردا قاق ورتادا اق جەيدەمەن وتىرعان ءاليحان بوكەيحان، ونىڭ سول جاعىنداعى ادام – ابايدىڭ ۇلى تۇراعۇل، ونىڭ جانىندا وتىرعان جۇباندىق بولعانباەۆ. ەكىنشى قاتاردا وڭ جاقتان ەكىنشى تۇرعان كوكباي جاناتايۇلى. وزگەلەرى بەلگىسىز. سۇلتان حان اققۇلىنىڭ جيناعىنان.

6

الاشوردا ۇلتتىق-تەرريتوريالىق اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ (حالىق كەڭەسىنىڭ) مۇشەلەرى الاش قالاسىنا (زارەچنايا سلوبودكا، سەمەي) كوشىپ كەلىپ قونىستانعان 1918 جىلى. ءۇشىنشى قاتاردا وتىرعاندار: سولدان وڭعا قاراي ءبىرىنشى – احمەت بايتۇرسىنۇلى، ءبىر كىسىدەن كەيىن باسىنا اق كەپكى كيگەن – الاشوردا توراعاسى ءاليحان بوكەيحان. الاش، 1918 جىل. سۇلتان حان اققۇلىنىڭ جيناعىنان

7

ءاليحان بوكەيحان، الاشوردا ۇلتتىق-تەرريتوريالىق اۆتونومياسىن باستاپ الاش (زارەچنايا سلوبودكا، سەمەي) قالاسىنا كوشىپ كەلگەن 1918 جىلى. بۇل سۋرەت الاشوردا اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ توپتىق سۋرەتىنەن ۇلكەيتىلىپ الىندى. سۇلتان حان اققۇلىنىڭ جيناعىنان.

8

ءاليحان جيەنى ەسكەندىرمەن.

9

ماسكەۋ، 1935 جىل.

10

ءاليحان بوكەيحان، ماسكەۋدە ساياسي قۋعىندا جۇرگەن جىلدارىندا. سۇلتان حان اققۇلىنىڭ جەكە مۇراعاتىنان.

11

ءاليحان بوكەيحان 1937 جىلى 71 جاسىندا ماسكەۋدە ءستاليننىڭ بۇيرىعىمەن اتىلدى. اتىلار الدىنداعى سۋرەتى. بۋتىركا تۇرمەسى، ماسكەۋ، 1937 جىل.

12

ءاليحان اۆتورى ءارى رەداكتورى بولعان «گولوس ستەپي» گازەتىنىڭ 1907 جىلى قاڭتاردىڭ 13-ءى كۇنى شىققان سانى.

13

ءاليحان بوكەيحان شىعارعان “يرتىش” جانە “وميچ” گازەتتەرى.

14

سامار گۋبەرنيالىق جاندارم باسقارماسىنىڭ جانسىزداردىڭ باقىلاۋىندا بولعان ادامدارعا تولتىرعان ءىس قۇجاتتارىنىڭ مۇقاباسى.

15

ءاليحاندى باقىلاۋدا ۇستاعان سامار گۋبەرنيالىق جاندارم باسقارماسى ونى سىرتىنان «اسمان» دەگەن لاقاپ اتپەن اتاعان.

16

ءاليحاننىڭ قازاقستانعا بارۋىنا قالاي قارايتىنىن سۇراپ ءستاليننىڭ گولوششەكين مەن نۇرماقوۆقا جولداعان جەدەلحاتىنىڭ قولجازباسى.

17

ءاليحاندى تۇتقىنداۋ جانە پاتەرىندە ءتىنتۋ جۇرگىزۋ تۋرالى بەرىلگەن وردەر.

18

ءاليحان 1937 جىلى شىلدە ايىندا تۇتقىندالعان كەزدە ءوز قولىمەن تولتىرعان انكەتا. رەسەي فسب-نىڭ مۇراعاتىنداعى قۇجات.

20

ءاليحاندى اتۋ جازاسىنا كەسۋ تۋرالى سسسر جوعارى سوتى اسكەري القاسىنىڭ 1937 جىلى قىركۇيەكتىڭ 27-ءسى كۇنى شىعارعان ۇكىمىنىڭ كوشىرمەسى. رەسەي فسب-نىڭ مۇراعاتىنداعى قۇجات.

22

اتۋعا كەسىلگەن اليحانعا قاتىستى ۇكىمنىڭ 1937 جىلى قىركۇيەكتىڭ 27-ءى كۇنى ماسكەۋ قالاسىندا ورىندالعانى تۋرالى قۇپيا انىقتاما.

23

ءاليحان بوكەيحاننىڭ پەتەربورداعى يمپەراتورلىق ورمان ينستيتۋتىن 1894 جىلى تامامداعانى تۋرالى اتتەستات (ديپلوم).

24

1930-1942 جىلدار ارالىعىندا ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعاندار كومىلگەن باۋىرلاستار مولاسىنداعى ەسكەرتكىش. وسىندا ءاليحان بوكەيحان دا جەرلەنگەن. دون زيراتى، ماسكەۋ، رەسەي.

ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • سي ءتسزينپيننىڭ قىتاي اسكەري باسشىلىعىن “تازالاۋى” نەنى بىلدىرەدى؟

    سي ءتسزينپيننىڭ قىتاي اسكەري باسشىلىعىن “تازالاۋى” نەنى بىلدىرەدى؟

    ريد ستەنديش رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (وڭ جاقتا) ەلگە ساپارمەن كەلگەن قىتاي گەنەرالى چجان يۋسيامەن قول الىسىپ تۇر. 2017 جىل. وتكەن اپتانىڭ اياعىندا قىتايدىڭ ورتالىق اسكەري كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنەن ءارى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەلىگىنەن بوساتىلدى. اسكەري باسشىلىقتاعى مۇنداي جوعارى شەندى تۇلعانىڭ ورنىنان الىنۋى پەكيننىڭ تايۆانعا قاتىستى جوسپارىنا، اقش-پەن باسەكەسىنە جانە ايماقتاعى تۇراقتى ويىنشى رەتىندەگى رولىنە قاتىستى بىرقاتار سۇراق تۋعىزىپ وتىر. 24 قاڭتار كۇنى پەكين قىزمەتتەن بوساتىلعان گەنەرال چجان يۋسيا (قىتاي باسشىسى سي ءتسزينپيننىڭ كوپ جىلدان بەرگى سەنىمدى سەرىگى بولعان) تەرگەۋگە الىندى دەپ حابارلادى. توسىن شەشىمنەن كەيىن سي تسزينپين اسكەري باسشىلىق شىڭىندا جالعىز ءوزى قالدى. قىتايدى زەرتتەۋشى ساراپشىلار مۇنىڭ بيلىك ساباقتاستىعىنا ەلەۋلى سالدارى بولادى دەيدى. ال پەكيننىڭ سەرىكتەستەرى

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • زەلەنسكيدىڭ “جالعىز سەنەرى ءارى وڭ قولى”. اندرەي ەرماك كىم؟

    زەلەنسكيدىڭ “جالعىز سەنەرى ءارى وڭ قولى”. اندرەي ەرماك كىم؟

    رەي فەرلونگ اندرەي ەرماك (سول جاقتا) پەن ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكي (وڭ جاقتا). 2019 جىل. اندرەي ەرماك ۇشاقتان تۇسە سالا ءوزىنىڭ باستىعىن قۇشاقتادى. 2019 جىلى قىركۇيەكتە پرەزيدەنت زەلەنسكيمەن جىلى جۇزدەسۋ جاڭادان باستالىپ كەلە جاتقان ساياسي سەرىكتەستىكتىڭ باسى ەدى. بۇل – ەرماكتىڭ رەسەي تۇرمەسىندە وتىرعان 35 ۋكراينالىقتى ماسكەۋدەن الىپ كەلگەن ءساتى. ال 2020 جىلى ەرماك زەلەنسكي اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولدى. بىراق ۋكرايناداعى جەمقورلىق شۋىنان كەيىن ونىڭ قىزمەتىنە جۇرتتىڭ نازارى اۋدى. سەبەبى ەرماك ۋكراينا ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىنا بولىنگەن قارجى جىمقىرىلعان كوررۋپتسيا سحەماسىندا نەگىزگى رولدە بولعان دەگەن اقپارات تاراعان. بىراق تەرگەۋشىلەر بۇل جايتتىڭ جاي-جاپسارىن تولىق اشقان جوق. ەرماكتىڭ ءوزى ازاتتىقتىڭ ۋكراينا قىزمەتىنىڭ رەسمي ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن جوق. سونىمەن زەلەنسكيدىڭ كەڭسەسىن باسقارىپ وتىرعان ەرماك كىم؟ تەلەۆيدەنيەدەن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: