Älihan Bökeyhannıñ ömiri
kerey.kz
5 naurız – 20-ğasır basındağı qoğam jäne memleket qayratkeri, “Alaşorda” avtonomiyalıq ükimetiniñ törağası Älihan Bökeyhannıñ tuğan küni. Qayratker 1937 jılı şilde ayında öz qolımen toltırğan twtqın anketasında düniege 1866 jılı 5 naurız küni kelgenin jazğan. Älihan Bökeyhan 1937 jılı 71 jasında Mäskeude Stalinniñ bwyrığımen atıldı.
1
Älihan Bökeyhannıñ keyinnen tabılğan sureti. Foto Reseydiñ Ombı memlekettik tarihi ölketanu mwrajayınıñ Orıs imperatorlıq geografiyalıq qoğamı Batıs Sibir bölimi qorında saqtalıp kelgen. Suret tabılğan papkada fotoğa “Alihan' Bukeyhanov'. Pavlodar', 1908″ degen anıqtama berilgen. Suretti tauıp, köşirmesin jariyalağan – Swltanhan Aqqwlı.
2
Suret 1906 jılı tüsirilgen. Sayasatker 1866 jılı bwrınğı Semey oblısında düniege kelgen. Ombı jäne Sankt-Peterburgte bilim alğan. Ötken ğasırdıñ basında Reseydegi türli qozğalıstar men partiyalardıñ jwmısına aralasıp, täjiribe jinaydı.
3
“Alaş” qozğalısı men Alaşorda wlttıq territoriyalıq avtonomiyasınıñ jetekşileri (soldan oñğa qaray) Ahmet Baytwrsınwlı, Älihan Bökeyhan jäne Mirjaqıp Dulatwlı. Älihan Bökeyhan 1906 jılı birinşi memlekettik dumağa deputat bolıp saylandı. 1917 jıldıñ jeltoqsanında bükil qazaq qwrıltayında “Alaş” avtonomiyası jariyalanıp, Älihan Bökeyhanov “Alaşorda” avtonomiyalıq ükimetiniñ törağası bolıp saylandı.
4
Samar qalasındağı Reseydiñ konstituciyalıq-demokratiyalıq partiyasınıñ müşeleri. Joğarğı qatarda sol jaq şette twrğan Älihan Bökeyhan. Samar qalası, 1915 nemese 1916 jıl.
5
20 basındağı qazaq ziyalılarınıñ tobı. Birinşi qatarda qaq ortada aq jeydemen otırğan Älihan Bökeyhan, onıñ sol jağındağı adam – Abaydıñ wlı Twrağwl, onıñ janında otırğan Jwbandıq Bolğanbaev. Ekinşi qatarda oñ jaqtan ekinşi twrğan Kökbay Janataywlı. Özgeleri belgisiz. Swltan Han Aqqwlınıñ jinağınan.
6
Alaşorda wlttıq-territoriyalıq avtonomiyası ükimetiniñ (Halıq Keñesiniñ) müşeleri Alaş qalasına (Zareçnaya Slobodka, Semey) köşip kelip qonıstanğan 1918 jılı. Üşinşi qatarda otırğandar: soldan oñğa qaray birinşi – Ahmet Baytwrsınwlı, bir kisiden keyin basına aq kepki kigen – Alaşorda törağası Älihan Bökeyhan. Alaş, 1918 jıl. Swltan Han Aqqwlınıñ jinağınan
7
Älihan Bökeyhan, Alaşorda wlttıq-territoriyalıq avtonomiyasın bastap Alaş (Zareçnaya Slobodka, Semey) qalasına köşip kelgen 1918 jılı. Bwl suret Alaşorda avtonomiyası ükimetiniñ toptıq suretinen ülkeytilip alındı. Swltan Han Aqqwlınıñ jinağınan.
8
Älihan jieni Eskendirmen.
9
Mäskeu, 1935 jıl.
10
Älihan Bökeyhan, Mäskeude sayasi quğında jürgen jıldarında. Swltan Han Aqqwlınıñ jeke mwrağatınan.
11
Älihan Bökeyhan 1937 jılı 71 jasında Mäskeude Stalinniñ bwyrığımen atıldı. Atılar aldındağı sureti. Butırka türmesi, Mäskeu, 1937 jıl.
12
Älihan avtorı äri redaktorı bolğan «Golos stepi» gazetiniñ 1907 jılı qañtardıñ 13-i küni şıqqan sanı.
13
Älihan Bökeyhan şığarğan “Irtış'” jäne “Omiç'” gazetteri.
14
Samar guberniyalıq jandarm basqarmasınıñ jansızdardıñ baqılauında bolğan adamdarğa toltırğan is qwjattarınıñ mwqabası.
15
Älihandı baqılauda wstağan Samar guberniyalıq jandarm basqarması onı sırtınan «Asman» degen laqap atpen atağan.
16
Älihannıñ Qazaqstanğa baruına qalay qaraytının swrap Stalinniñ Goloşekin men Nwrmaqovqa joldağan jedelhatınıñ qoljazbası.
17
Älihandı twtqındau jäne päterinde tintu jürgizu turalı berilgen order.
18
Älihan 1937 jılı şilde ayında twtqındalğan kezde öz qolımen toltırğan anketa. Resey FSB-nıñ mwrağatındağı qwjat.
20
Älihandı atu jazasına kesu turalı SSSR Joğarı Sotı Äskeri alqasınıñ 1937 jılı qırküyektiñ 27-si küni şığarğan ükiminiñ köşirmesi. Resey FSB-nıñ mwrağatındağı qwjat.
22
Atuğa kesilgen Älihanğa qatıstı ükimniñ 1937 jılı qırküyektiñ 27-i küni Mäskeu qalasında orındalğanı turalı qwpiya anıqtama.
23
Älihan Bökeyhannıñ Peterbordağı Imperatorlıq orman institutın 1894 jılı tämamdağanı turalı attestat (diplom).
24
1930-1942 jıldar aralığında stalindik quğın-sürgin qwrbanı bolğandar kömilgen bauırlastar molasındağı eskertkiş. Osında Älihan Bökeyhan da jerlengen. Don ziratı, Mäskeu, Resey.
Pikir qaldıru