|  | 

ساياسات

تاۋلى قاراباق جانجالى جانە قازاقستان

استانا تاۋلى قاراباق جانجالىن بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىردى. ساراپشى پىكىرىنشە، ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىنداعى كيكىلجىڭ قازاقستانعا دا پايدالى ەمەس.

تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىس. (كورنەكى سۋرەت)

تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىس. (كورنەكى سۋرەت)

ارمەنيا مەن ازەربايجاننىڭ اراسىنداعى داۋلى ايماق – تاۋلى قاراباقتا وتكەن اپتانىڭ سەنبىسىندە باستالعان قارۋلى قاقتىعىس ءالى سايابىرسىعان جوق. بۇۇ دەرەگىنشە، دەمالىس كۇندەرى تاۋلى قاراباقتا كەمىندە 33 ادام قازا تاۋىپ، 200-دەي ادام جارالعان. ايماقتا قارۋلى قاقتىعىستىڭ ورشۋىنە ارمەنيا مەن ازەربايجان ءبىرىن-ءبىرى ايىپتى كورەدى.

http://www.azattyq.org/audio/27654058.html

قازاقستان تاۋلى قاراباق جانجالىنا بايلانىستى پىكىرىن قاقتىعىس باستالعان كۇننىڭ ەرتەڭىندە – 3 ساۋىردە ءمالىم ەتتى. رەسمي استانا تاراپتاردى ۇستامدىلىق تانىتۋعا، وق اتۋدى توقتاتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتاردى قاتاڭ ۇستانۋعا، جانجالدى تەك قانا بەيبىت جولمەن شەشۋگە شاقىردى.

«قازاقستانعا كەرەك ەمەس جانجال»

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورى جانىنداعى الەمدىك ساياسات جانە ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ باس مامانى اسقار نۇرشا «ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىنداعى تاۋلى قاراباققا قاتىستى كيكىلجىڭ قازاقستاننىڭ مۇددەسىنە زيانىن تيگىزەدى» دەپ بىلەدى.

تاۋلى قاراباقتاعى اتىستان جارالانعان بالالار.
تاۋلى قاراباقتاعى اتىستان جارالانعان بالالار.

– شيەلەنىستىڭ ودان ءارى ۋشىعۋى قازاقستانعا كەرەك ەمەس. قازاقستان بۇل ەلدەردىڭ قارىم-قاتىناستارىن تۇزەگەنىنە مۇددەلى. ازەربايجان – قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى ترانزيتتىك باعىت، – دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، «ارمەنيا مەن ازەربايجان شيەلەنىسىن ەكىجاقتى كەلىسىممەن شەشۋ قيىن – ويتكەنى قوس تاراپ تا ماسەلەگە بىرجاقتى يىلمەس ۇستانىمدا وتىر». ول تاۋلى قاراباق شيەلەنىسى ودان ءارى ءورشۋى مۇمكىن دەگەن قاۋپى بارىن دا ايتادى.

– پوستسوۆەتتىك اۋماقتاعى بىرقاتار ەسكى شيەلەنىستەردىڭ قايتا ورشۋىنە قاراعاندا، اڭگىمە ايماقتىق شيەلەنىستە ەمەس، الەمدىك ساياساتقا ۇلاسىپ جاتىر. مۇددەلەرى قايشى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ تىرەسى بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزبەيدى، – دەيدى ول.

اسقار نۇرشا تاۋلى قاراباق جانجالىنىڭ قايتا ۇدەۋى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا (ۇقشۇ) ۇلكەن سىن بولماق دەپ جوريدى.

«قازاقستاندا وقىتىلمايتىن قاقتىعىس»

ازاتتىق ءتىلشىسى قازاقستان ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مۇحتار تىنىكەەۆكە جولىعىپ، ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىندا قايتا تۋعان قاقتىعىس جايلى پىكىرىن بىلمەك بولدى. ول تاۋلى قاراباق جانجالىن شەشۋ ءۇشىن 1991 جانە 1993 جىلدارى رەسەي مەن قازاقستان بىرىگىپ جىبەرگەن بىتىمگەرلىك ميسسيالار قۇرامىندا بولعان ەدى.

– شيەلەنىستى شەشۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن كەلىسىم بويىنشا ولار باسىپ العان تەرريتورياسىن بوساتۋى كەرەك، – دەپ قىسقا قايىردى مۇحتار تىنىكەەۆ.

ەرىكتىلەر. تاۋلى قاراباق، 2 ءساۋىر 2016 جىل.
ەرىكتىلەر. تاۋلى قاراباق، 2 ءساۋىر 2016 جىل.

ال شىمكەنت قالاسىنداعى تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءومىر شىنىبەكۇلى تاۋلى قاراباق جانجالى قازاقستاندىقتارعا، اسىرەسە جاس بۋىنعا بەيمالىم تاقىرىپ ەكەنىن ايتادى.

– 11-سىنىپقا ارنالعان «دۇنيە ءجۇزى تاريحى» پانىندە «تمد ەلدەرى» دەگەن تاقىرىپ بار. بىراق بۇل تاقىرىپتا تاۋەلسىزدىك العان پوستسوۆەتتىك ەلدەر اراسىنداعى شيەلەنىستەر تۋرالى ايتىلماعان، – دەيدى ول.

نەگىزىنەن ارمياندار كوپ قونىستانعان تاۋلى قاراباق اۆتونوميالىق وبلىسى 1991 جىلى ازەربايجان قۇرامىنان شىعاتىنىن مالىمدەگەن. مۇنىڭ اقىرى ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىنداعى قارۋلى جانجالعا ۇلاسىپ، 30 مىڭعا جۋىق ادام مەرت بولعان. حالىقارالىق بىتىمگەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن 1994 جىلى ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىندا اتىستى توقتاتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق جاسالعان. الايدا، سوعان قاراماستان، داۋلى ايماقپەن شەكتەسەتىن سىزىق بويىندا ازەربايجان مەن ارميان اسكەرى اراسىندا بۇعان دەيىن دە كىشىگىرىم قاقتىعىستار تىيىلماعان.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: