تۇلعالار ادەبي الەم

عۇلامانىڭ ىزباسارلارىنىڭ قازاق ەلىنە حاتى

kerey.kz

 |  Apr 23, 2016

ارمىسىزدر بارشا قازاق جۇرتى:

ءبىز قازاق رۋحانياتىن ءبىر يگى جاڭالىقپەن قاۋىشتىردىق. ابايدان كەيىنگى قازاقتىڭ رۋحاني

اقىلمان ءبيى، موڭعوليا، قىتاي، تۇركيا، ەۋروپا قازاقتارى ەڭ ۇلى ءدانىشپاننىڭ ءبىرى رەتىندە زور

قۇرمەت تۇتقان تۇلعا __ اقىت ءۇلىمجىۇلىنا ارنالعان ارناۋلى سايت قىتايدىڭ شي-ان(شانشي

پروۆينتسياسى), نانكين(جياڭسۋ پروۆينتسياسى), ءچاڭچۇن(جي-لين پروۆينتسياسى) قالالارىندا

تۇراتىن قازاق جاستارىنىڭ ورتاق ىزدەنىسىمەن اشىلدى. سۇبەلى جوبامەن قالىپتاسقان سايتىمىز __

<<اقىت الەمى>> سايتى دەگەن اتقا جايعاستى. مەشىن جىلىنىڭ ءاز باسىنان بەرى قاراي دايىندالعان

بۇل جوبا مىنە ءدال بۇگىن ەكى جاقتاعى جۇرتقا بىردەي شۇيىنشىلەسۋىمىزگە بۇيىردى. مەنىڭ اتىم مۇسا

ءتابىتايۇلى، عۇلامانىڭ ۇزاق ۋاقىت كۇل توگىپ، شي ورعان مەكەنى التايدىڭ شاكۇرتى دەگەن جەرىندە

1992جىلى 20قىركۇيەكتە ءومىر ەسىگىن اشتىم. قارشاداي كۇنىمنەن تۋعان توپىراعىمدا وتكەن

اتالارىم اڭىزىن ءجيى تولعايتىن تۇلعالاردىڭ ءبىر ۇمىتىنەن شىقسام دەگەن بالعىن وي جۇرەگىمدە

تولقىپ ءجۇردى. مىنە، بۇگىن شۋاقتى ويىم جارىققا شىققاننان بەرى اۋەلى جۇرتىما العىس بىلدىرەم.

اقىت ءۇلىمجىۇلى ءوزى جاساعان سۇرعىلت زامانىنىڭ ويى اشىق، كوكىرەك كوزى ايپارا تۇلعاسى بولدى.

اقىت ءۇلىمجىۇلى __ 1868جىلى سارشا تامىزدا شىعىس تۇركىستانداعى التاي ايماعى كوكتوعاي

اۋدانىنىڭ قايىرتى وزەنى بويىندا دۇنيەگە كەلدى. داڭعايىر عۇلاما اراب، پارسى، موڭعول،

جازباشالىق شاعاتاي، كونە تۇركى، وزبەك، ورىس تىلدەرىن مەڭگەرگەن. شىعىس فيلوسوفياسى مەن

كوشپەندىلەردىڭ وركەندى ادەبيەتىنىڭ قاينارلارىنا قانعان. حاكىمنىڭ تۇڭعىش كىتابى 1891جىلى

رەسەيدىڭ قازان قالاسىندا <<جيھانشا>> دەگەن اتپەن باسىلىپ شىقتى. 1907جىلى قاجىشىلاعان

التاي مىرزالارىمەن بىرگە اراب تۇبەگىنە بارعاننان كەيىن سول ارادا قالىپ قويىپ ءبىر جىل تۇرادى

ءارى مىسىر، داماشىق، باعدات، جيدە، ءمادينا، مەكە قالالارىن ءبىرشاما ارالايدى، سونىمەن

عۇلاما ساندىق-ساندىق باعالى كىتاپتاردى الىپ التايعا ورالادى. 1912جىلى ءور-التايدىڭ

قاراقاس، مولقى، سارباس، جانتەكەيدىڭ شاقابايى قاتارلى كەرەيدىڭ ءتورت كەسەك رۋىنىڭ بيلەرى باس

قوسىپ اقىتتى ءور-كەرەي(وسى ءتورت رۋ ءور-كەرەي دەپ اتالادى) ەلىنىڭ ۇكىم بەكىتەر قازىسى ەتىپ

سايلايدى، سونىمەن بىرگە سول كەزەڭدە اقىتتىڭ اتىندا التايداعى شاكۇرتى دەگەن جەردە ۇلكەن اق

مەشىت سالىنادى، بۇل مەشىت مەدرەسەلىك رودى دا اتقارعان. كەيىن ول قوبدا(محر) جەرىندە كۇيتۇن

مەشىتىن تۇرعىزادى. ونىڭ 1914جىلعا دەيىن قازان،پەتەربۋرگ، تاشكەنت قالارىنداعى باسپالاردان

<<سايفلمالىك – باديعۇلجامال>>، ء<<ابيبات اقيديا>>، <<سەيتباتتال قازى>>، << كەرەي يشانى

مۇحاممەت مومىن>> قاتارلى جالپى 11 كىتابىن باستىرادى. ءبار جۇرتىمىزعا تانىمال

<<ايقاپ>>جۋرنالىنىڭ دا ا.التايسكي دەگەن اتپەن تۇراقتى اۆتورلارىنىڭ دا ءبىرى بولادى . ول

قازاق ادەبيەتىنە ەڭ العاش بولىپ ولەڭ رومان ۇلگىسىن الىپ كەلۋشى. اسىل اتا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن

ءور-التاي ەلىنىڭ باس قازىسى، ورتالىق مەشىتتىڭ يمامى بولدى. اقىت ءۇلىمجىۇلى تۇڭعىش رەت <<قۇران

- كارىمدى>> قازاق تىلىنە ءتارجىمالادى. ابىز 1940جىلى تامىزدا قىتاي گوميندان ۇكىمەتىنىڭ

جەندەتتەرىنىڭ ازاپتاۋىندا ۋرۋمچي تۇرمەسىندە قۇربان بولادى. اتامىز قالمان، عازەز، ماقاش

سىندى ايتۋلى ۇلداردى وسىرگەن.

بۇل جولعى قۇندى جوبانىڭ ءساتتى اتقارىلۋىمەن ءاز اتانىڭ ۇرپاققا تاستاعان ۇلاعاتىن ۇمىتپاس

بالاپاندارىنىڭ بار بولعانىنان ەكەنىن جۇرتىمنىڭ سەزىنگەنىنە مەرەيىمىز ارتۋدا. عۇلاماعا

ارنالعان سايتتا ەڭ ءسۇيسىنىپ ايتار ءبىر ءجايت – سايتقا جۇكتەلگەن عۇلامانىڭ شىعارمالارىن تۇگەلدەي

اۋديو تۇرىندە دايىنداۋ جۇمىسىن جاقسى جاسادى. اقىت اتانى تانۋ جۇمىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن بۇل

سايتتى ارنايى قۇرۋ ماقساتىمىزدىڭ جالعاسى __ قازاق ەلىنە بۇل ۇلى تۇلعانىڭ تولىقتاي تانىس

ەمەس ەكەنىن ەسكەرىپ، ۇلىق تۇلعانى ۇلىقتاۋدى قازاق ەلىندەگى بارشا زيالىلارعا جۇرەك

داۋىسىمىزبەن جاريا ەتكىمىز كەلەدى. اقىت اتا ۇلى ابايدىڭ مۇراسىن شىعىس تۇركىستانعا ەڭ العاش

تانىستىرعان ادام. ول ابايدىڭ ولەڭدەرىنە تۇسىنىك رەتىندە ارنايى <<عاقليا – بايان>> اتتى

داستانىن جازعان. وسى باستامادان كەيىن ارعىنبەك اپاشپاي قاتارلى اقىندار جالعاسىمىن جاساپ

اباي اتى، اباي شىعارماسى شىعىس تۇركىستانعا كەڭ تارقالا باستاعان.

بۇل سايتقا جەتەكشى ورىن، ياعني، ءبىزدىڭ العاشقى قۇرعان سايتىمىز : اي-كۋا اۋديولىق كىتاپحاناسى

دەپ اتالادى. بۇل اۋديولىق كىتاپحانا ءوز جۇمىسىن 2014جىلىنان باستادى. ءتۇرلى اقپاراتتىق،

ەكونوميكالىق، ساياساتتىق قينشىلىقتارىن جەڭە وتىرىپ ءساتتى تۇردە دامىپ بۇل كۇنگە جەتتى. قازىر

اي-كۋا اۋديولىق كىتاپحاناسى كۇللى قازاق ينتەرنەت الەمىندەگى ەڭ ءىرى اۋديولىق سايت. بۇكىل

قازاقتىڭ اۋديولىق ادەبيەتى مۇندا تولىعىمەن قامتىلدى. ءبىز عۇلامانىڭ سايتىن الدا كەڭەيتىپ،

اي-كۋا كىتاپحاناسىنىڭ بولىمشە سايتى ورنىنان تىپتەن اجىراتىن ىرگەسىن بەرىك كومبەكپىز. اقىت

الەمى سايتىنىڭ گۇلدەپ اشىلۋىنا جازۋشى، شەجىرەشى باياحمەت جۇمابايۇلى، اقىت

شىعارمالارىنىڭ ءتورت تومدىعىن باسپادان رەتتەپ شىعارعان باسپاگەر ءسىمادىل شۇكەنۇلى، زەردەل

تۇسىپقانۇلى قاتارلى كىسىلەر ات سالىستى. شىڭجاڭ تەلەۆيزياسىنىڭ تەلە جۇرگىزۋشىسى پانار

ەرعانقىزى بۇل سايتتىڭ ديكتورى بولىپ مىندەت اتقاردى. ءوزىم قازىر قىتايدىڭ شي-ان قالاسىنداعى

چاڭ-ان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2كۋرس ستۋدەنتىمىن. ءسوز سوڭىندا قازاق ەلىندەگى زيالى قاۋىم عۇلامانى تانۋ

جۇمىستارىن جاقسى ورىستەتسە دەگەن تىلەكتەمىن ءارى سايت جۇمىسىنا اقىل-كەڭەس، بىلىمدەرىڭىزدى

بەرۋلەرىڭىزدى كۇتەمىن. ءارى وسى سايتتىڭ تەحنيكالىق جاقتان باياندى دامي ءتۇسۋى ءۇشىن ەكونوميكالىق

جاردەم بەرەم دەگەن جۇرتىمنىڭ زەردەلى مىرزادارىنىڭ وسىنداي مادەني ماڭىزدى جۇمىستارعا

سەلقوس قاراماسا دەگەن نيەتتەمىن.

قۇرمەتپەن:

مۇسا ءتابىتايۇلى ( <<اي-كۋا اۋديولىق كىتاپحاناسىنىڭ>> باس رەداكتورى، <<اقىت الەمى>>سايتىنىڭ

قۇرۋشىسى)

عۇلاماعا ارنالعان سايت ادرەسى: http://m.ahitalemi.com/

اي-كۋا اۋديولىق كىتاپحاناسى: www.aykwa.com

حات ساندىعىمىز (i-mail) : aykwa920@outlook.com

kerey.kz