|  |  | 

جاڭالىقتار كوز قاراس

جەر كوميسسياسىنىڭ بۇگىنگى وتىرىسىنان بايقاعانىم。。。

jer talqisiجەر كوميسسياسىنىڭ بۇگىنگى وتىرىسىنان بايقاعانىم:

1. رۇقسات ەتىلمەگەن ميتينگىنىڭ اسەرى.

وتىزعا جۋىق بەلسەندىنىڭ تۇتقىندالعانى، كەيبىرىنە قىلمىستىق ءىس قوزعالعانى، شەرۋگە بەتتەگەندەردىڭ جاپپاي قامالعانى تەككە كەتپەگەن. الدىڭعى ميتينگىلەردىڭ جالعاسى، مامىردىڭ 21-ىندەگى وقيعا كوميسسياداعى حالىقشىلداردىڭ پوزيتسياسىن نىعايتقان. بۇگىنگى جيىننىڭ بەلسەندىسى مۇقتار تايجان “مامىردىڭ 21-ىندە شەرۋگە شىعۋدىڭ قاجەتى شامالى، ماسەلەنى بىلاي دا شەشۋگە تىرىسامىز” دەگەنى ەستە. مەنىڭشە حالىقشىلدار كوميسسيادا كوزىرگە اينالاتىن وقيعاعا شاقىرماسا دا ۇندەمەي قالۋى كەرەك ەدى. ساياساتتىڭ زاڭى سولاي). ارقاسى قوزىپ وتىرعان ءبىراز جۇرت مۇقتار تايجان مەن تاعى دا باسقا ازاماتتار اسىرە ساق ۇستانىمدارىن جاريالاعان سوڭ باسەڭسىدى. سونىڭ وزىندە كوميسسياداعى حالىقشىلدار سوڭعى ميتينگىنىڭ ىقپالىن سەزدى دەپ ويلايمىن.
بيلىكتى توڭكەرمەك بولدى، پالەن-تۇگەن دەگەندى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ وكىلى وسى جيىندا تاعى قايتالادى. مۇقتار تايجان دەرەۋ سۇراق قويىپ ەدى، وزىڭە بىلاي شىعىپ جاۋاپ بەرەيىن دەپ جالتاردى. حالىقشىلدار وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، مامىردىڭ 21-ىندەگى وقيعانى جاقسىلاپ تالقىعا سالا المادى. تاقىرىپتان اۋىتقىماۋ ءۇشىن ميتينگىلەر ماسەلەسى مەن وعان باس پروكۋراتۋرا بەرگەن باعانى كوميسسيا وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە جەكە ەنگىزۋى كەرەك. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن قازاق ۇلتشىلدىعى تۋرالى ماسكەۋدەگى ورتالىق كوميتەت ارنايى قاۋلى الىپ، كەيىن ونى ارنايى كوميسسيانىڭ كۇشىمەن زورعا جويعىزعان. سول كوميسسيانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مۇقتار شاحانوۆ وتىر عوي كوميسسيادا. باس پروكۋراتۋرا ءوز قۇزىرەتىنەن اسىپ، 21 مامىرداعى ميتينگكە زاڭي باعا ەمەس، تاريحتا قالاتىن ساياسي قاۋلى شىعاردى. سوندىقتان كوميسسيا بۇل ماسەلەنى ءالى دە بولسا جەكە قاراۋى ءتيىس. سودان سوڭ، كوميسسيا قۇرىلعان كەزدە مۇشەلەردىڭ قاتارىندا اتالعان ماكس بوقاەۆ پەن ءبىر وتىرىستان كەيىن شىعىپ كەتكەن ماقسات نۇرىپباەۆ كوميسسياعا قايتا قوسىلۋى كەرەك. جىگىتتەرگە اباقتىدا ءبىراز تىڭ وي كەلگەن بولار.

2. ءساتسىز رەفورمانى مويىنداۋ.

مەنىڭشە، بۇگىنگى وتىرىستا قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى رەفورماسىنىڭ ءساتسىز بولعانى العاش رەت جوعارى كوميسسيا دەڭگەيىندە مويىندالدى. “جەڭىل ماشينە شىعارىپ نەسىنە تىراشتاندىق، نەگە سوقا شىعارمادىق، سول اقشانى اۋىل شارۋاشىلىعىنا نەگە قۇيمادىق” دەگەن ايتاحانوۆ پەن كوسارەۆتەردىڭ ءسوزى بولار ءىس بولىپ كەتكەننەن كەيىن “ك-تىمىزگە نەگە قارامادىق” دەگەندى ەسكە ءتۇسىردى. اۆتوموبيل جاساۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن توپ-مەنەدجەرلەردىڭ «قازاقستان ماشينە شىعارۋدى ون جىلعا كەش باستادى، ەندىگىسى بوس اۋرە، اقشا جەۋدەن وزگە تۇك ەمەس» دەگەنىن ءوز قۇلاعىمەن ەستىگەن، كەزىندە داۋىرلەگەن، بۇگىندە تۇرالاعان اۋىلدا وسكەن ءبىز سياقتىلارعا مۇنداي مويىنداۋ وتە اۋىر ەستىلەدى ەكەن. جيىرما بەس جىل جازىقسىز تۇرمەدە وتىرىپ، ەندى اقتالعانداي سەزىمدە بولدىم). باسقا دا بيلىكشىل بىرنەشە سپيكەر ء“وزىمىز دە جەردى ۇقساتار ەدىك” دەگەندى ءىلىپ اكەتتى. ياعني، وكىمەت اقشانى ءراسۋا قىلماعاندا جەر ساتامىز با، جوق پا دەپ وتىرماس ەدىك دەگەندى انىق اڭعارتتى. مەنىڭشە بۇل، پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاساعان رەفورماسىنا ءوزى قۇرعان كوميسسيانىڭ امالسىزدان بەرگەن العاشقى اشىق باعاسى، مويىنداۋى. ەندى اۋىلدان تەك كەشىرىم سۇراۋ قالدى))
جالپى بۇگىنگى وتىرىستا انشەيىندە شەڭبەردەن شىعا المايتىن ءبىراز سپيكەرلەردىڭ ەكى ويلى بوپ، بىلقىلداپ قالعانىن بايقادىم. قانشا دەگەنمەن وتىرىس تىكەلەي ەفيردەن كەتىپ جاتىر دەگەندەي. ەلگە قاراۋعا دا بەت كەرەك. ايتپاقشى، ازاتتىقتان وزگەلەر نەگە تىكە تاراتپايدى وسىنى، كوميسسيا امەريكانىكى ەمەس ەدى عوي؟)).

3. پارلامەنت.

انشەيىندە وپپوزيتسيا مەن قوعام بەلسەندىلەرىمەن سويلەسپەيتىن بيلىك جەر كوميسسياسىن قۇرۋ ارقىلى ءوزى قۇرعان پارلامەنتتىڭ دە تۇككە تۇرمايتىنىن مويىندادى. بۇگىنگى وتىرىس – دايىن پارلامەنت قوي. پارلامەنتتە جەر ءۇشىن قىپ-قىزىل ايتىس، تالاس-تارتىس، ءتىپتى توبەلەس بولۋى كەرەك ەدى. دەپۋتاتتارى توبەلەسەتىن ەلدەر قىرىلىپ قالعان جوق)). مەنىڭشە بيلىك تىم بولماسا وسى جەر كوميسسياسىنداعى «حالىقشىلدار» سەكىلدى كونسترۋكتيۆتى ساياساتكەرلەر مەن بەلسەندىلەردى پارلامەنتكە ءالى دە بولسا كىرگىزۋى كەرەك. كورىنىپ تۇر، ماكس بوقاەۆتان وزگە راديكالدارى جوق)). بۇل ەندى باسقا اڭگىمە، بىتپەيتىن جىر.

ەڭ باستىسى جەر كوميسسياسىنداعى حالىقشىلدار «نۇروتاننىڭ» دوكەيلەرىمەن جيىن ۇستىندە، تىكەلەي ەفيردە تىكە سويلەسىپ، قارجاسىپ، شايناسسا دەيمىز. بيلىك دەگەنىمىز – كۇش. كۇشتى كۇشتىنى عانا سىيلايدى. مۇقتار تايجان سويلەپ وتىرىپ، مينيسترلەرگە قاراپ «سولاي ما؟» دەگەندە زالدا ءبىرتۇرلى ىڭعايسىزدىق پايدا بولاتىنىن بايقادىم. ەشكىم بۇلاي ناگلىي سويلەمەگەن عوي ولارعا)).


اسىلحان ماماشۇلىنىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • قىزىق…

    قىزىق…

    1989 جىلى قازاق سسر-دىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى بىرەۋ، ول قازاق ءتىلى بولعان. 2026 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل بىرەۋ، ول قازاق ءتىلى بولماق. ماسەلە، 37 جىلدان بەرى پۋبليكاتسياعا ءتىل تۋرالى باپتىڭ 1- تارماعىن كورسەتىپ (قوعامداعى ۇلتشىلدىقتى باسۋ ءۇشىن) ال ىسجۇزىندە 2- تارماقپەن باسا جۇمىس ىستەۋىندە جاتىر. 1989 جىلدان بەرى قازاق ءتىلىنىڭ قۇزىرەتى كونستيتۋتسيانىڭ كۇشىنەن كوبىرەك قازاق ۇلتشىلارىنىڭ ينەرتسياسىنىڭ ارقاسىندا وركەندەدى. ويتكەنى قازاقتىلدى ورتا ۋربانيزاتسيالاندى، بىلايشا ايتقاندا قالاداعى مادەني ايماقتاردى قازاقتىلدى ىشكى ميگراتسيا باسىپ الدى. قازاقشا مەكتەپ، بالا-باقشا، ورتا جانە شاعىن بيزنەس تب ءبارى ىشكى ميگراتسيا مەن ۋربانيزاتسيانىڭ ەسەبىندە كوبەيدى. كونستيتۋتسيادا مەم-ءتىل قازاق ءتىلى دەپ كورسەتىلسە دە مەم-جۇيە 2-تارماقپەن جۇمىس جاسادى. ال كەيبىر مەكەمەلەر مەن وبلىستارداعى قازاق تىلىنە باسىمدىقتىڭ بەرىلۋى تىكەلەي دەموگرافيالىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: