|  | 

ادەبي الەم

ءومىر كىمگە بولعان ەكەن تياناق

Azatgulازاتگۇل ابدىقادىرقىزى، قىتاي حالىق رەسپۋليكاسى، تارباعاتاي ايماعى، قوبىق اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءۇرمجى قالاسىندا 1987- ءشى جىلى شىنجاڭ وقۋاعارتۋ ينيستيتوتىنىڭ فيلولوگيا ماماندىعىن بىتىرگەن. قازىر قوبىق اۋدانىنا قاراستى قوستولوعاي قالاشىعىنداعى ورتا مەكتەپتە ۇستازدىق ەتەدى. تالاي باسىلىمداردا ولەڭدەرى جارىق كورگەن.

 

                     ومىر كىمگە بولعان ەكەن تياناق

 

  ءومىر دەگەن جىر اعىن

ءومىر دەگەن، ءومىر دەگەن- جىر اعىن،

تىرلىگىڭدە كۇل دە، مەيلى جىلاعىن.

جىلاپ تۇرىپ كۇلسەڭداعى قاراعىم،

كۇلىپ تۇرىپ قاجەتىڭدى سۇراعىن.

 

ءومىر دەگەن، ءومىر دەگەن -جىر اعىن،

ورلەپ تۇرىپ مەيلى قۇزعا قۇلاعىن.

قيالمايسىڭ قينالساڭدا قانداي ءبىر،

شەتكە تارتىپ اۋىر قويار سۇراعىڭ.

 

 

ءومىر دەگەن، ءومىر دەگەن -جىر اعىن،

تولقىنىندا تۇنىق  ءار كەز تۋلانىن.

ايدىنىندا سوعىلساڭدا سەڭدەي بوپ،

كەلمەيتىنىن سەزىنە ءبىل قۇلاعىڭ.

 

بيىگىندە جۇرسەڭداعى قىراننىڭ،

كۇيىن كەشىپ جەر باۋىرلار جىلاننىڭ.

تىرلىگىم دە تۇسىنەرىم ءبىر عانا،

ماڭگىلىككە جەر بولادى تۇراعىڭ.

ءومىر- دەگەن ۇرانىڭ.

 

كوكتەم مەن قىس قالايشا وتاسادى

و، قۇدرەت بەرسەڭدە قارتايۋدى،

بەرمەپسىڭ-اۋ، سەزىمگە جانتايۋدى.

تاڭعالۋشى ەم جامبىلدىڭ سەزىمىنە

قوبالجىعان، كورگەن دە جاس ارۋدى.

 

ەستىگەندى راس-اۋ كوز كورەدى،

كوز كورگەن دە  دۇنيە وزگەرەدى.

بالا-شاعا، اۋىلى ەسىندە جوق،

شال بايقۇسىڭ كورشى ۇيگە كەز كەلەدى.

 

نەمەرە دە، شوبەرە ءسۇيىپ وتىر،

قىس ىزعارى جانىنا ءتيىپ ول تۇر.

كىم بىلەدى ىرقىنا جىبەرمەيدى،

جۇرەك دەگەن، ءبىر جاسقا كۇيىپ سوقىر.

 

جەربەتىندە ادامزات جارالعالى،

بار-اۋ، تالاي اردىڭ دا تونالعانى.

كوزىن تيار، ءناپسىنى اۋلاقتاتسا،

ازبان سەزىم، بوس قۇمار جوعالادى.

 

جامبىل،جامىل ەكەن-اۋ اڭعارىمدى،

بەردى ەركىندىك ارۋعا سونداي نۇرلى.

ەلى رازى، حالقى دا ماقتان ەتكەن،

ساقتاپ كەلەدى ەسىندە «جابىل جىردى».

 

مەزگىلىمەن ءار نارسە ۇيلەسەدى،

مەزگىلىنسىز قيىندىق كۇي كەشەدى.

قىس پەن جازدىڭ اراسى الىس بىلسەڭ،

بوس اۋىرە جانىڭا تيمەس ەمى.

 

ءومىر قاشان بولعان ەكەن تياناق

 

ءومىر قاشان بولعان ەكەن تياناق،

ساناسادا تىرشىلىگى ۇيا، باق.

ون سەگىز مىڭ عالامدى دا جاراتقان…

سۇلەيمەنگە جاسامايدى  قيانات.

 

بەرسەدە وي ادامزاتقا ەڭسەلى،

قوسا كەلەر باق پەن سورى بەس ەلى.

ساۋلە شاشار تىرشىلىكتى بەرسەدە،

جىبەرمەيدى ولىمەنەن ەسەنى.

 

سول ازعانا ءماز بولامىز ساۋلەگە،

كەلگەنگە دە، وتكەنگە دە اۋ، نەگە.

ماڭدايىڭا جازىلعان كۇن جەتكەنشە،

قۇلقىنىڭمەن سالىناسىڭ اۋىرەگە.

 

ءبىز يە بوپ ءومىر بەرگەن سيعا ناق،

كورىنبەيتىن باق پەن سورلار ۇيالاپ.

بارا جاتقان كۇندەرىڭدى سەزبەسسىڭ،

تىرشىلىكتىڭ شاناسىندا سىرعاناپ.

 

كەتەيىن تەزدەپ سەيىلىپ

قۋانىش، قايعى قوسىلىپ،

جانىڭا بەرمەي ەش ىرىق.

سىناققا كەلگەن باقىتىڭ ،

قالادى كەيدە توسىلىپ.

 

ءان سالعان قۇربى قاتارى،

سيرەپ ءبىر كەيدە جاتادى.

جانىڭا جاقىن تارتقانىڭ،

پەندەلىك ەتىپ ساتادى.

 

جەتەدى كىمگە باتىلىڭ،

قانى ءبىرتۋىس جاقىنىم.

ويران دا، سايران سالاتىن،

تىعىلعان وكسىك القىمىڭ.

 

تىزبەكتى ويلار تىركەلىپ،

جاتادى تۇمان  بۇركەنىپ.

جازدىڭ ءبىر جەڭىل بۇلتىنداي،

كەتەيىن تەزدەپ ءبىر كەلىپ.

 

ادام اڭعال

ادام اڭعال جۇرەگى بار سەنگىش تىم،

بولسادا وتكىر كوز جانارى كورگىش شىن.

سۋماڭداعان سۇمدىق سوزدەر ارادا،

رولىنا اينالادى بولگىشتىڭ.

 

ادام اڭعال قۋانىشقا قۇلپىرىپ،

كۇندەرىنە ارنار ءتاتتى جىر تۇنىق.

تاعدىرىنىڭ تاساسىندا تۇرعان سول،

سەزە المايدى، ءبىر عاجابى زار تۇنىپ.

 

ادام اڭعال، كەلەر اجال اربايدى،

بىلەرىڭ از، قارماعىنا العايدى.

ايان بەرەر، ءبىر قۇدىرەت بارى راس،

سەزبەيدى ەش اكەتەرىن ارنايى.

 

ادام اڭعال بىلەرى از تىرلىكتە،

الاڭداماي وينادىق تا، كۇلدىك تە.

سەمىزدىكتى كوتەرەتىن مال عانا،

تىرلىگىڭدە نە جەتەدى بىرلىككە.

 

ءسوز دە، جان دا ءبىر اۋىزدان شىعادى

يەك قاعىپ جان تاپسىرعان كەزىڭدە،

كوكشىلجالىن شىعادى ۇشىپ اۋىزدان.

رۋحىڭ كەتسە، ءتانىڭ قالار مۇردە بوپ،

جىراق قالىپ اعايىن مەن باۋىردان.

 

سوزدە سونداي، ساقتان بالام قانجارداي،

ءتىلدىڭ ۇشىن بەزبەندەمە پەندەگە.

تىرلىگىڭدە يە بولعاي تىلىڭە،

«ءسوز سۇيەكتەن» دەپ ايتادى ەل نەگە.

 

ءتىل كيەلى دەپ جاتادى بىلگەندەر،

ول جاعىندا بوتەن دەمەي قۇپ كوردىم.

ارازداسقان اعايىنمەن تاتۋعىپ،

جاتاتىنىن ءتىل ەكەنى تەك ءبىلدىم.

 

ءتىلدى بالام سويلەمەسەڭ ورنىمەن،

ءتىل- ۇياتتىڭ تۋىن  مۇلدەم جىعادى.

ساناعا كوپ ۇيالاتساڭ سالماقتى وي،

ءسوز دە، جان دا ءبىر اۋىزدان شىعادى!

 

كىنالى ما توقشىلىق

ادامعا كەيدە اقىلىڭ،

ويلاساڭ ءتىپتى جەتپەيدى،

اقىلدى دەگەن ۇلىڭ دا،

اناسىن تەرگەپ، تەكتەيدى.

نە شارا ەلىم، نە شارا،

وزگەرگەن ءوڭىر كەلبەتكە.

اقىلدار بۇگىن لاعىپ ءجۇر،

ازۋلار تەرىس نەيبەتكە.

كۇيزەلىس سالىپ كوڭىلگە،

ءسوزى دە، ءىسى كوش شالعاي.

كەتپەيتىن بۇگىن پەندە كەم،

دوسىندا، جارىن ءبىر شالماي.

شىرتىلداق جاننىڭ ءبارى دە،

سىزاتتان بۇرىن سىنادى.

ءسوزدىڭ دە ءجونىن تىڭداتپاس،

قاقاسى اسقان قۇلاعى.

تۇراتىن قايران كەزدەر-اي،

تۋعانىن جاتقا قيالماي.

ىرىلداپ بۇگىن تالاساد،

ءبىر جەرگە يا سيالماي.

كىنالى مەكەن كىم ءبىلسىن،

توقشىلىق مىناۋ بۇگىنگى.

رۋىحسىز پەندە كوبەيدى،

شىرەنگەنمەنەن ۇزەنگى.

 

جوعالماسىن ادامدىعىڭ، ەلدىگىڭ

ەگىز ءومىر قۋانىش پەن قايعىسى،

ولاي ەمەس دەپ ايتادى قاي كىسى.

وكپەلەيمىز تۋىسقانعا نەسىنە،

بار وندا دا ساعان جاقىن ءجايلىسى.

ەڭ كەرەگى بارىنە دە بەرەكە،

جۋىماسىن جان تانىڭە ارەكە.

قۇت قوناتىن، باق كەلەتىن اق تىلەك،

مەرەكەگە قول جاياتىن ەل ەركە.

قۋانىشىڭ، بايتاق اناۋ كەڭدىگىڭ،

جاقسىلىقتان اجىراتار ەندى كىم.

ادامزاتتىڭ جۇرەگىندە ءبىر تىلەك،

جوعالماسىن ەرلىگىڭ مەن ەلدىگىڭ!

kerey.kz

Related Articles

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنە قاراستى ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسىمەن «JBF company» كومپانياسى سەمەي قالاسىندا، شىڭعىستاۋ وڭىرىندە، الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا  «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى بەينەفيلم تۇسىرۋدە. دەرەكتى فيلم ابايدىڭ 1909 جىلى سانكت پەتەربۋرگتەگى يليا بوراگانسكي باسپاسىندا باسىلعان العاشقى شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە ارنالادى. ۇلى اباي مۇراسىنىڭ قاعاز بەتىنە تاڭبالانۋ تاريحىن باياندايدى. قازىرگى ادامدار بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ، اباي زامانىنىڭ ناقتى، دەرەكتى بەينەسىن، سول كەزدەگى ادامداردىڭ الپەتىن، كيىم ۇلگىسىن كوز الدارىنا ەلەستەتۋى قيىن. كوپشىلىكتىڭ ول ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىگى تەاتر مەن كينوفيلمدەردەگى بۋتافورلىق كيىمدەر مەن زاتتار ارقىلى قالىپتاسقان. الايدا اباي ۋاقىتىنداعى قازاق تىرشىلىگى، قازاقتاردىڭ بەت-الپەتى، كيىم كيىسى، ءۇي – جايى، بۇيىمدارى تاڭبالانعان مىڭداعان فوتوسۋرەتتەر ساقتالعان. بۇلار رەسەي، تۇركيا، ۇلىبريتانيا

  • شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    شوقان ۋاليحانۇلى دەگەن ەكەن..

    ەل اۋزىندا قازاق وقىمىستىلارى ايتتى دەگەن سوزدەر از ەمەس. بەلگىلى عالىم، ەتنوگراف ا. سەيدىمبەك قۇراستىرعان تاريحي تۇلعا، اسقان وقىمىستى شوقان بابامىزدىڭ تاپقىر سوزدەرىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز. * * * ومبىعا وقۋعا جۇرەر الدىندا بالا شوقان اكەسىنىڭ ەل ءىشى ماسەلەسىن شەشۋدەگى كەيبىر وكتەم، وجار قىلىقتارىنا كوڭىلى تولماي، «وقۋعا بارمايمىن» دەپ قيعىلىق سالسا كەرەك. تىپتەن كونبەي بارا جاتقان بالاسىن قاتال شىڭعىس جاردەمشى جىگىتتەرىنە بايلاتىپ الماققا ىڭعايلانىپ: «شىقپاسا كوتەرىپ اكەلىڭدەر، ارباعا تاڭىپ الامىز!» − دەيدى. سوندا دارمەنى تاۋسىلعان شوقان اكەسىنە: «بايلاتپا! ابىلاي تۇقىمىنان بايلانعاندار مەن ايدالعاندار جەتەرلىك بولعان!» − دەپ ءتىل قاتادى. بالا دا بولسا اقيقات ءسوزدى ايتىپ تۇرعان بالاسىنان توسىلعان اكە دەرەۋ شوقاندى بوساتتىرىپ جىبەرەدى. * * * پەتەربۋرگتە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ءبىر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: