|  | 

Ädebi älem

Ömir kimge bolğan eken tiyanaq

AzatgulAzatgül Äbdiqadirqızı, Qıtay Halıq Respulikası, Tarbağatay aymağı, Qobıq audanında düniege kelgen. Ürmji qalasında 1987- şi jılı Şınjañ Oquağartu Inistitotınıñ filologiya mamandığın bitirgen. Qazir Qobıq audanına qarastı Qostoloğay qalaşığındağı orta mektepte wstazdıq etedi. Talay basılımdarda öleñderi jarıq körgen.

 

                     Ömir kimge bolğan eken tiyanaq

 

  Ömir degen jır ağın

Ömir degen, ömir degen- jır ağın,

Tirligiñde kül de, meyli jılağın.

Jılap twrıp külseñdağı qarağım,

Külip twrıp qajetiñdi swrağın.

 

Ömir degen, ömir degen -jır ağın,

Örlep twrıp meyli qwzğa qwlağın.

Qiyalmaysıñ qinalsañda qanday bir,

Şetke tartıp auır qoyar swrağıñ.

 

 

Ömir degen, ömir degen -jır ağın,

Tolqınında twnıq  är kez tulanın.

Aydınında soğılsañda señdey bop,

Kelmeytinin sezine bil qwlağıñ.

 

Biiginde jürseñdağı qırannıñ,

Küyin keşip jer bauırlar jılannıñ.

Tirligim de tüsinerim bir ğana,

Mäñgilikke jer boladı twrağıñ.

Ömir- degen wranıñ.

 

Köktem men qıs qalayşa otasadı

O, qwdret berseñde qartayudı,

Bermepsiñ-au, sezimge jantayyudı.

Tañğaluşı em Jambıldıñ sezimine

Qobaljığan, körgen de jas arudı.

 

Estigendi ras-au köz köredi,

Köz körgen de  dünie özgeredi.

Bala-şağa, auılı esinde joq,

Şal bayqwsıñ körşi üyge kez keledi.

 

Nemere de, şöbere süyip otır,

Qıs ızğarı janına tiip ol twr.

Kim biledi ırqına jibermeydi,

Jürek degen, bir jasqa küyip soqır.

 

Jerbetinde adamzat jaralğalı,

Bar-au, talay ardıñ da tonalğanı.

Közin tiyar, näpsini aulaqtatsa,

Azban sezim, bos qwmar joğaladı.

 

Jambıl,Jamıl eken-au añğarımdı,

Berdi erkindik aruğa sonday nwrlı.

Eli razı, halqı da maqtan etken,

Saqtap keledi esinde «Jabıl jırdı».

 

Mezgilimen är närse üylesedi,

Mezgilinsiz qiındıq küy keşedi.

Qıs pen jazdıñ arası alıs bilseñ,

Bos äuire janıña times emi.

 

Ömir qaşan bolğan eken tiyanaq

 

Ömir qaşan bolğan eken tiyanaq,

Sanasada tirşiligi wya, baq.

On segiz mıñ ğalamdı da jaratqan…

Süleymenge jasamaydı  qiyanat.

 

Bersede oy adamzatqa eñseli,

Qosa keler baq pen sorı bes eli.

Säule şaşar tirşilikti bersede,

Jibermeydi ölimenen eseni.

 

Sol azğana mäz bolamız säulege,

Kelgenge de, ötkenge de au, nege.

Mañdayıña jazılğan kün jetkenşe,

Qwlqınıñmen salınasıñ äuirege.

 

Biz ie bop ömir bergen siğa naq,

Körinbeytin baq pen sorlar wyalap.

Bara jatqan künderiñdi sezbessiñ,

Tirşiliktiñ şanasında sırğanap.

 

Keteyin tezdep seyilip

Quanış, qayğı qosılıp,

Janıña bermey eş ırıq.

Sınaqqa kelgen baqıtıñ ,

Qaladı keyde tosılıp.

 

Än salğan qwrbı qatarı,

Sirep bir keyde jatadı.

Janıña jaqın tartqanıñ,

Pendelik etip satadı.

 

Jetedi kimge batılıñ,

Qanı birtuıs jaqınım.

Oyran da, sayran salatın,

Tığılğan öksik alqımıñ.

 

Tizbekti oylar tirkelip,

Jatadı twman  bürkenip.

Jazdıñ bir jeñil bwltınday,

Keteyin tezdep bir kelip.

 

Adam añğal

Adam añğal jüregi bar sengiş tım,

Bolsada ötkir köz janarı körgiş şın.

Sumañdağan swmdıq sözder arada,

Rolına aynaladı bölgiştiñ.

 

Adam añğal quanışqa qwlpırıp,

Künderine arnar tätti jır twnıq.

Tağdırınıñ tasasında twrğan sol,

Seze almaydı, bir ğajabı zar twnıp.

 

Adam añğal, keler ajal arbaydı,

Bileriñ az, qarmağına alğaydı.

Ayan berer, bir qwdıret barı ras,

Sezbeydi eş äketerin arnayı.

 

Adam añğal bileri az tirlikte,

Alañdamay oynadıq ta, küldik te.

Semizdikti köteretin mal ğana,

Tirligiñde ne jetedi birlikke.

 

Söz de, jan da bir auızdan şığadı

Iek qağıp jan tapsırğan keziñde,

Kökşiljalın şığadı wşıp auızdan.

Ruhıñ ketse, täniñ qalar mürde bop,

Jıraq qalıp ağayın men bauırdan.

 

Sözde sonday, saqtan balam qanjarday,

Tildiñ wşın bezbendeme pendege.

Tirligiñde ie bolğay tiliñe,

«Söz süyekten» dep aytadı el nege.

 

Til kieli dep jatadı bilgender,

Ol jağında böten demey qwp kördim.

Arazdasqan ağayınmen tatuğıp,

Jatatının til ekeni tek bildim.

 

Tildi balam söylemeseñ ornımen,

Til- wyattıñ tuın  müldem jığadı.

Sanağa köp wyalatsañ salmaqtı oy,

Söz de, jan da bir auızdan şığadı!

 

KİNÄLİ MA TOQŞILIQ

Adamğa keyde aqılıñ,

Oylasañ tipti jetpeydi,

Aqıldı degen wlıñ da,

Anasın tergep, tekteydi.

Ne şara elim, ne şara,

Özgergen öñir kelbetke.

Aqıldar bügin lağıp jür,

Azular teris neybetke.

Küyzelis salıp köñilge,

Sözi de, isi köş şalğay.

Ketpeytin bügin pende kem,

Dosında, jarın bir şalmay.

Şırtıldaq jannıñ bäri de,

Sızattan bwrın sınadı.

Sözdiñ de jönin tıñdatpas,

Qaqası asqan qwlağı.

Twratın qayran kezder-ay,

Tuğanın jatqa qiyalmay.

Irıldap bügin talasad,

Bir jerge iya siyalmay.

Kinäli meken kim bilsin,

Toqşılıq mınau bügingi.

Ruıhsız pende köbeydi,

Şirengenmenen üzengi.

 

JOĞALMASIN ADAMDIĞIÑ, ELDİGİÑ

Egiz ömir quanış pen qayğısı,

Olay emes dep aytadı qay kisi.

Ökpeleymiz tuısqanğa nesine,

Bar onda da sağan jaqın jaylisi.

Eñ keregi bärine de bereke,

Juımasın jan täniñe äreke.

Qwt qonatın, baq keletin aq tilek,

Merekege qol jayatın el erke.

Quanışıñ, baytaq anau keñdigiñ,

Jaqsılıqtan ajıratar endi kim.

Adamzattıñ jüreginde bir tilek,

Joğalmasın erligiñ men eldigiñ!

kerey.kz

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

    Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

     Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: