مىسىردىڭ ەكس-ءمۇفتيى شەيح ءالى جۇما: “بۇگىندە ءوزىن ءسالافيمىن دەپ جۇرگەن مۇسىلماندار «ءسالاف» ءسوزىنىڭ تۇپكى ماعىناسىن قارالاپ ءجۇر جانە ولاردىڭ نەگىزگى كوزقاراستارىن تومەندەگىدەي ۇشكە ءبولىپ كورسەتۋگە بولادى” – دەيدى.

1. بارلىق الەم تەك مۇسىلماندارعا قارسى جۇمىس جاساپ وتىر جانە الەم مۇسىلمانداردىڭ بۇل ومىردە دارەجەسىن تومەن دەپ قاراستىرادى. بۇعان بىردەن ءبىر سەبەپ، ول ەۆرەيلەر، حريستياندار جانە شىعىستانۋشى اتەيستەر. وسى ءۇش توپ تاراپىنان بۇكىل مۇسىلماندارعا قارسى ارنايى كەلىسىم-شارت قۇرىلعان جانە ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتى مۇسىلماندارعا قارسى جۇمىلدىرىلۋ بولىپ تابىلادى.

2. وسىعان بايلانىستى مۇسىلماندار بۇگىندە بىرىگىپ مۇنداي دۇشپاندارعا قارسى تۇرۋى كەرەك. سونىمەن قاتار، قازىرگى مۇسىلمان الەمىندە بولىپ جاتقان كەلەڭسىزدىكتەردى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ولاردان كەك الۋ قاجەت. ولارعا قارسى تۇرۋ ەكى جولمەن جۇزەگە اسادى. ءبىرىنشىسى، كاپىرلەردى ءولتىرۋ. مۇنداعى كاپىرلەر دەگەنىمىز سالافيلەرمەن ساناسپاعان بارلىق ادامزات. ەكىنشىسى، دىننەن باس تارتقانداردى ءولتىرۋ. دىننەن باس تارتقاندار دەگەن، مەيلى ول مۇسىلمان بولسىن، اللا تاعالانىڭ شاريعاتىمەن جۇرمەگەن، قۇرانمەن ۇكىم شىعارماعاندار.

3. بۇگىندە سالافيلەر ءۇشىن باستى جۇمىس – يدەولوگيالىق جۇمىس. بۇل دەگەنىمىز، ءسالافيزم جاقتاۋشىلارى ارنايى ءبىر ۇيىم نەمەسە باسقارما قۇرىپ، جۇمىس جاسامايدى دەگەن ءسوز. ولار وزدەرىنىڭ يدەولوگياسىن جىپكە تىزگەن قۇمالاقتاي ءبىر ءىزدى ەتىپ حالىقتىڭ اراسىندا تۇراقتى ۋاعىزداۋمەن اينالىسادى. ءسالافيزم جاقتاۋشىلارىنىڭ وسىنداي ءۇش ساتىلى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى جۇزەگە اسۋ ءۇشىن ءبىرشاما ۋاقىت تالاپ ەتەدى. سالدارىنان ۋاقىت وتۋمەن حالىقتىڭ اراسىندا بولىنۋشىلىك پايدا بولادى دا ءسالافيزم يدەولوگياسى تەز تاراپ بۇگىندە يسلام الەمىندە بولىپ جاتقانداي قانتوگىستەرگە الىپ كەلەدى.

وكىنىشكە وراي، مۇنداي يدەولوگيانىڭ جەتەگىندە جۇرگەندەر ونىڭ پارقىنا بارا بەرمەيدى جانە ونىڭ ارعى جاعىندا ءدىن ەمەس، ساياسات جاتقانىن كوبىسى اڭعارمايدى. قازىرگى تاڭدا ءسالافيزم (ۋاحابيا) يدەولوگياسى – اقيقاتتىڭ بەتىن جابۋشى بولىپ قالىپتاسىپ ۇلگەردى، سونداي-اق، مۇسىلمانداردىڭ وركەندەۋىنە، ءدىني تۇرعىدا ىلگەرى دامۋعا جانە دە يسلام الەمىنىڭ سونىڭ ىشىندە مىسىر ەلىنىڭ الەمدىك ارەنادا بارلىق جاعىنان قالىس قالماۋعا بارىنشا كەدەرگى بولىپ جاتىر. ەڭ سوراقىسى، اتالمىش يدەولوگيا ەكسترەميستەر ءۇشىن تۋرا اقيقاتقا بارار جول بولىپ قالىپتاسقان. مۇنداي كوزقاراستاعى ادامدار كەز-كەلگەن ەلدىڭ تىنىشتىعىن بۇزۋعا، ادامي قۇندىلىقتىڭ جويىلۋىنا جانە بەلگىسىز قيالي ارماندارمەن ءومىر سۇرۋگە الىپ كەلەتىن، وزگەنىڭ قالاۋىمەن جۇرەتىن قوعام دەرتى بولىپ وسەدى. دەمەك، مۇنداي ادامدار وزىنەن باسقا اينالاسىنداعى ادامدارعا زيانىن تيگىزەدى جانە ەلدىڭ بولاشاعىنا بالتا شابادى دەگەن ءسوز.

سونىمەن قاتار، ءسالافيزم يدەولوگياسىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمى ول وتكەن ماسەلەنى بۇگىنگى زاماناۋي ماسەلەلەرمەن بايلانىستىرۋ. بۇل دەگەنىمىز، وتكەن زامانعى قوعامنىڭ ادەپ-عۇرپىن، كيىم ۇلگىسىن، سالت-ءداستۇرىن، ءىشىپ جەۋ مەن جاتىپ تۇرۋ جانە ت.ب. حالىقتىڭ ۇستانىمى سەكىلدى ارەكەتتەردىڭ ءبارىن بۇگىنگى ارەكەتتەرمەن بايلانىستىرۋ دەگەن ءسوز. وسىنداي ارەكەتتەردى سالىستىرۋمەن اينالىساتىن كەز-كەلگەن ءسالافيزم جاقتاۋشىلارى قوعامدا كوپتەگەن كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن قىسىمدارعا تاپ بولادى. ولاردىڭ كوزقاراستارى قورشاعان ورتامەن سايكەس بولا بەرمەيدى جانە قوعام پىكىرىمەن ساناسپايدى. سالدارىنان مۇنداي ادامدار وزدەرىن قوعامنىڭ تۇتاستاي دۇشپانى ساناپ، ونداي قوعامنان ارىلۋ ءۇشىن ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە بەيىم بولادى نەمەسە سول قوعامدى رەتتەۋ ءۇشىن ءوز كوزقاراسىنا سايكەس بارلىق جاعدايدى جاسايدى. وسىلايشا ولار سانى كوپ بولماسا دا قوعامنىڭ عاسىرلار بۇرىن قالىپتاسقان ساناسىن وزگەرتۋگە تىرىسادى جانە يسلام ءدىنى دە از مۇسىلمانداردان تاراعان دەگەن ۇستانىمداردى العا تارتىپ وزدەرىن جۇباتۋمەن اينالىسادى. ءسالافيزم يدەولوگياسىنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – ۇستانىمىندا قاتتى بولۋ. سەبەبى، مۇنداي ادامدار ءوزى ءونىپ-وسكەن قوعامدا قاتەلىكتەر كوپ دەپ سانايدى جانە ول ءۇشىن وزدەرىن تازارتۋعا بەيىمدەيدى. ال، بۇل ءۇشىن ەڭ باستىسى ول قوعامنان وقشاۋلانۋ بولىپ تابىلادى. وقشاۋلانعان ادام ءوزىنىڭ باعىتىن انىقتاۋ بارىسىندا كوپتەگەن جەكە ىزدەنىستەرگە تۇسەدى الايدا، ول ءوزىنىڭ كوزقاراسىن قۋاتتاۋ ءۇشىن وعان سايكەس بولعان ءبىر تالىمگەر سايلايدى. وسىنداي جاعدايعا تۇسكەن كەز كەلگەن ادام اقىلدىڭ ەمەس بەلگىسىز ءبىر تالىمگەردىڭ جەتەگىندە كەتەرى ءسوزسىز. ناتيجەسىنە ول ءوز تالىمگەرىنەن وزگەنى تىڭدامايدى جانە ەشبىر عالىمدى مويىنداۋدان باس تارتادى. ءسويتىپ، ءسالافيزم يدەولوگياسىن قۇپتايتىن قوعامنان وقشاۋلانعان ءبىر توپ مۇسىلماندار بىرىگىپ جۇمىس جاساي باستايدى. مۇنداي توپتاعى مۇسىلماندار وزدەرىنىڭ ۇستانىمدارىن وزگەدەن دۇرىس كورىپ بويلارىندا تاكاپپارلىق، مەنسىنبەۋشىلىك مىنەزدەرى قالىپتاسادى. ءدىن ماسەلەسىندە ولارمەن تارتىسقا تۇسكەن كەز-كەلگەن ادامنىڭ كوزقاراسى ولار ءۇشىن جات ءارى ەشكىمدى قابىلدامايتىنداي دارەجەگە جەتەدى.

سونداي-اق، وسىنداي توپتاعى ادامداردىڭ ارەكەتتەرى تومەندەگىدەي وزگەرىسكە تۇسەدى:

– ولار قوعامدا بولىپ جاتقان كەز-كەلگەن جاعدايلاردى دىنمەن بايلانىستىرىپ، ولار ءۇشىن بارلىعى بيداعات (دىنگە ەنگىزىلگەن جاڭالىق) بولىپ شىعادى;

– ولار قاشاندا اقيقاتتان گورى وزدەرىنىڭ كوزقاراستارىن جوعارى قويادى;

– ولار مۇسىلمانداردىڭ ءومىرىن تارىلتادى دا «حارام» ماسەلەلەردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتەدى;

– ولار باسقا ءدىني عۇلامالاردى مويىندامايدى جانە وزدەرىنىڭ تۇسىنىك شەڭبەرلەرىندە عانا ءدىني ماسەلەلەردى تالقىلايدى;

– ولار ەڭ العاشقى ءسالافيزم يدەولوگياسىن ناسيحاتتاعان تالىمگەرلەرگە ەلىكتەيدى جانە سولاردىڭ ايتۋى بويىنشا جۇرەدى;

– ولارمەن ساناسپاعاندارعا قارسى جانە ولارعا قارسى تەز ۇكىم شىعارادى.

بۇگىن بارشا مۇسىلماندارعا مۇنداي يدەولوگيامەن كۇرەسۋگە ۋاقىت تۋدى. ول ءۇشىن سان عاسىرلار بويى ءدىني سەنىمىندە جاڭىلماي «اھلي ءسۇننا ۋال جاما» جولىندا، سونداي-اق، ۇلى ءمازحابتتاردىڭ سالعان ىزگى باعىتىن قولداپ كەلگەن «ءال-ازھار» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمىنا قايتۋىمىز كەرەك. سەبەبى، بۇل ۋنيۆەرسيتەت ورتاڭعى باعىتتى ۇستانادى جانە شيتەر سەكىلدى ەمەس بارلىق ىزگى ساحابالاردى بىردەي قۇرمەتتەيدى. سونىمەن قاتار، اتالمىش ۋنيۆەرسيتەت ءتورت (حانافي، ماليكي، شافي، حانبالي) ءمازحابتار بويىنشا دارىستەر جۇرگىزەدى جانە ءدىني ماسەلەدە جەكە ادامنىڭ شىعارعان شاريعي ۇكىمىنە ءۇزىلدى – كەسىلدى قارسى تۇرادى. بۇدان بولەك، ۋنيۆەرسيتەت ادامي قۇقىقتى قورعاۋعا، ادام ءوز-وزىمەن كۇرەسۋگە، جەكەمەنشىك مۇلىكتەرگە جانە دىندەرگە قۇرمەتپەن قاراۋعا، يسلام وركەنيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا، ادامي كەمەلدىككە جەتەلەيتىن سوپىلىق باعىتتى وقىتۋعا، باسقا دا پايدالى ىلىمدەرمەن اينالىسۋعا جانە اللا مەن ونىڭ ەلشىسىنىڭ (س.ا.ۋ.) جولىنان تايماۋعا ۇيرەتۋمەن اينالىسادى. وسىنداي ءومىردىڭ ءمانىن كىرگىزەتىن دارىستەردى جوققا شىعاراتىن ءسالافيزم سەكىلدى قوعام دەرتىنە جۇمىلدىرىلا قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. اللانىڭ قالاۋىمەن سالافيزمگە قارسى سىزدەرگە تۇسىندىرمەك بولعان ماسەلە وسى ەدى. اللا تاعالا جاقسى ءبىلۋشى!

islam.kz