Алтай. Қыс. Сағыныш. | Kerey.kz/Керей.кз

التاي. قىس. ساعىنىش.

| Sep 28, 2016

وسى ولەڭدى جارىقتىق ورالحانعا ارناپ جازىپ ەدىم. بۇگىن ءومىر ەسىگىن اشقان كۇنى ەكەن دە. جانى، ءسوزى تابيعاتپەن بىتە قايناسقان عاجايىپ جازۋشىنىڭ بالا كەزىمدە ماعان بەرگەن اسەرى وراسان ەدى.

التاي. قىس. ساعىنىش.

ءى

ايازىنا سۇڭگيسىڭ
ايدالادا،
جىلىلىق بار وندا ءبىر ويلاماعان.
تۇمسىعىڭمەن جۇتاسىڭ،
تۇپ-تۇنىق ءبىر
ارقار ءيىسى اڭقيدى اينالاڭنان.

اياڭىمەن اق قىراۋ ارعىماقتىڭ،
بەدەر ءتۇسىپ جۇزىنە سان قىراتتىڭ.
قۇسبەگىنىڭ كەشكى ءبىر جۇزىندەي بوپ،
باتىپ بارا جاتادى البىراپ كۇن.

سەزگەندەيىن، جىمىڭداپ ءتۇن جانارى،
بالعىن قىزدىڭ بالتىرى سىزداعانىن.
جاس قوناققا جاۋتاڭداپ،
بەيۋاقتا،
جالعىز ءۇيدىڭ كىرپىگى ءدىر قاعادى.

ءبىر قيعىلىق سەزىمگە جاساپ وتەر،
اياز ەرنى الدىمەن ماساڭ ەتەر.
اي قىلىمسىپ اق ءتوسىن اشا بەرىپ،
بۇلت ۇستىنە بۇراڭداپ جاتا كەتەر.

نە ءبىر ارمان كۇزەتتە، نە ءبىر ەلەس…
شولپان تۋدى، جاس شوپان جونىڭە كوش.
اي ءمۇيىزدى تەكەڭدى قاسقىر جەپتى،
تۇسىڭدەگى ايداي قىز، تەگىن ەمەس.

اق سۇڭگى ەتىپ اجارلى قاس-قاباقتى،
الىپ قاشساڭ اق تۇندە اق تاماقتى.
اپپاق قاردا جۇيتكىگەن اق قويانداي،
پىراعىڭدى اعىزىپ اق قاناتتى.

ءجۇزىن ءوبىپ تاۋلاردىڭ تاڭعى ىزعارى،
ۋىسىندا ۇلپاداي بالمۇزداعى.
بۇرىمىندا كۇن نۇرى كۇمىس شاشىپ،
بۇلاڭدايدى بۇزىلماي ءساندى ىرعاعى.
…. …. …. …. …. …. …. ….
قيالىما سيپاتىپ قاۋىرسىنىن،
قۇشاعىمدا بالقيدى «قار قىزدارى».

ءىى

ەسىمنەن ءبىر كەتپەي قويدى نەگە وسى،
قارت التايدىڭ مۇز قۇرسانعان ەلەسى.
مۇزداي قارۋ،
مۇزداي تاقىم استىندا،
سىقىرلاعان مۇز جىلقىنىڭ دەنەسى.

اقكوز تۇندە جالعىز رەت جولىعار،
جورتۋىلدىڭ جان بىلمەيتىن ءمانى بار.
شىتىناتىپ اياز قىسقان اسپاندى،
شۇرقىرايدى استىڭداعى جانۋار.

قاھارىنا مىنگەندە التاي قاعىنىپ،
ۇرگەن ءيتتىڭ ءتىلى ايازعا قارىلىپ،
اق بۋرانىڭ قىزىل جالىن – شىبىعى،
Cىنىپ تۇسكەن تۇرعان بويدا شابىنىپ.

عايىپ بولىپ باسىڭداعى تۇرعان باق،
ءبارىن وسى كەتەتىندەي ءتۇن جالماپ.
قوتانىڭدى تىنتەدى اياز
ءبورىنىڭ،
مۇزداي سۋىق تۇمسىعىنداي سۋماڭداپ.

بەل استىنان ءبىر تىرشىلىك بىلسەم دەپ،
مەن دە جورتىپ، تاۋ قولتىعىن تىنتەم كەپ.
اي – ءمۇيىزىن شايقاپ قاشقان ارقارداي،
بۇلت قالقاسىن پانالاپ ءجۇر بۇرسەڭدەپ.

جولعا باعىت بەرە المايدى بۇل ءبىزدىڭ،
ءجۇزىن ابدەن سۋىق سورعان جۇلدىزدىڭ.
بەينەسى دە ەسىمدە جوق ءدال قازىر،
ۇمىت بولعان جامالىنداي ءبىر قىزدىڭ.

جال-قۇيرىعى سۇڭگى مۇزعا مالىنىپ،
ومىراۋلاپ تارتادى العا ساۋىرىك.
شوقىلاردان ءبورى ۇليدى اۋلاقتا،
ءبورى ۇليدى تۇمسىعى ايعا شاعىلىپ.

اداستىرماي اكەلەدى-اۋ تۇنگى وكپەك،
ءدال سونداعى كۇيگە قالاي ءتىل جەتپەك.
بالعىن قىزدىڭ مەنى كۇتكەن دەمىندەي،
قار بەتىندە جۇرگەن ءتۇتىن دىردەكتەپ.

ۇلاربەك نۇرعالىمۇلى

مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا
اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس!

kerey.kz

ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي
ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!..

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا
تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

kerey.kz

بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz
زەلەنسكيدىڭ “جالعىز سەنەرى ءارى وڭ قولى”. اندرەي ەرماك كىم؟

kerey.kz

رەي فەرلونگ اندرەي ەرماك (سول جاقتا) پەن ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكي (وڭ جاقتا). 2019 جىل. اندرەي ەرماك ۇشاقتان تۇسە سالا ءوزىنىڭ باستىعىن قۇشاقتادى. 2019 جىلى قىركۇيەكتە پرەزيدەنت زەلەنسكيمەن جىلى جۇزدەسۋ جاڭادان باستالىپ كەلە جاتقان ساياسي سەرىكتەستىكتىڭ باسى ەدى. بۇل – ەرماكتىڭ رەسەي تۇرمەسىندە وتىرعان 35 ۋكراينالىقتى ماسكەۋدەن الىپ كەلگەن ءساتى. ال 2020 جىلى ەرماك زەلەنسكي اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولدى. بىراق ۋكرايناداعى جەمقورلىق شۋىنان كەيىن ونىڭ قىزمەتىنە جۇرتتىڭ نازارى اۋدى. سەبەبى ەرماك ۋكراينا ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىنا بولىنگەن قارجى جىمقىرىلعان كوررۋپتسيا سحەماسىندا نەگىزگى رولدە بولعان دەگەن اقپارات تاراعان. بىراق تەرگەۋشىلەر بۇل جايتتىڭ جاي-جاپسارىن تولىق اشقان جوق. ەرماكتىڭ ءوزى ازاتتىقتىڭ ۋكراينا قىزمەتىنىڭ رەسمي ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن جوق. سونىمەن زەلەنسكيدىڭ كەڭسەسىن باسقارىپ وتىرعان ەرماك كىم؟ تەلەۆيدەنيەدەن