BAQ.kz اقپاراتتىق پورتالىندا جاريالانعان «قاراجورعانى” قازاقتىكى ەتۋ – قازاقتى جارىلقاۋ ەمەس، قازاقتى كەمسىتۋ» اتتى جازبانى وقىعاننان كەيىن وسى «قاراجورعا» ءبيىن جەتى اتاسىنان بەرى بيلەپ كەلگەن قازاقتىڭ ۇرپاعى رەتىندە ازاماتتىق كوزقاراسىمدى ءبىلدىرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. باق.كز رەداكتسياسى «وسى سۇراق سان رەت كوتەرىلدى، بىراق ءبىر مامىلەگە كەلە المادىق. سەبەبى، “قازاقتىكى” دەگەندەر دە، “ەمەس” دەگەندەر دە ۇتىمدى ءۋاج ايتا المادى» دەگەن ەسكەرتپەسى دە تۇسىنىكسىز. ەگەر كوز-قۇلاعى بار ادامدار بولاتىن بولسا «قاراجورعا» جايلى ناقتى تاريحي دەرەكتەر، زەرتتەۋ ماقالالارى ۇتىمدى ءۋاج عانا ەمەس، بۇلتارتپاس تاريحي فاكتىلەردى تالاي كەلتىرگەن.

«قاراجورعا” اتا-بابامىزدان قالعان بي ەكەن. قازاقستاندىق قازاقتار “ورىستانىپ، ماڭگۇرتتەنىپ” كەتكەندىكتەن، بۇل ءبيدى ۇمىتقان» دەگەن ءسوزدى اۆتور قانداي سىلتەمە نەگىزىندە ايتىپ وتىرعانى بەلگىسىز. ەگەر وسى ويدى شەتەلدەن كەلگەن مادەنيەتتانۋشى ايتسا، سىلتەمە بەرىپ وتىرسا ايتقان ويى اناعۇرلىم دالەلدى بولار ەدى. قازاق دەگەن حالىقتىڭ مادەنيەتىن، ونەرىن، ءان-كۇيىن، ءبيىن زەرتتەگەن ادام ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ نەشە مىڭ جىلدىق تاريحىن، ۇلت بولىپ ۇيىسۋ بارىسىن جاقسى بىلگەنى دۇرىس بولار ەدى. ال قازاق تاريحىنان حابارى جوق، ونىڭ ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىنداعى تاريحي ۇردىستەردەن بەيحابار ادام قازاق ەتنوگرافياسى، مادەنيەتى جايلى اۋىز اشۋدىڭ ءوزى ارتىق.

قازاق ۇلتىن قۇرعان رۋ-تايپالار ءارتۇرلى قاعاندىق-حاندىقتاردىڭ قۇرامىندا بولدى. سوناۋ باتىس عۇن، شىعىس عۇن، باتىس تۇرىك، شىعىس تۇرىك، شىڭعىسحان يمپەرياسى… سول كەزدىڭ وزىندە ءارتۇرلى ۇلىستار قۇرامىندا بولدى. ونداي بولسا اراسىن جىلدىق، ايلىق جول جۇرەتىن ءارتۇرلى ءىرى يمپەريالاردىڭ قۇرامىندا بولعان قازاق تايپالارىنىڭ ءبىر تۇركى دۇنيەسىندە جۇرگەنىمەن ءارتۇرلى ەرەكشەلىكتەرى، ءارتۇرلى مەنتاليتتەر، ءتۇرلى ايىرماشىلىقتار بولۋى زاڭدىلىق ەمەس پە؟ ءتىپتى، قازاق ورداسى العاش قۇرىلعان 1455 جىلدارى بۇل كۇندەرى قازاق حالقىنىڭ قۇرامىندا بولعان ءىرى رۋ-تايپالاردىڭ ءبىرازى ءسىبىر حاندىعى قۇرامىندا بولعانىن تاريحشىلار جازىپ تا، ايتىپ تا ءجۇر. ءبىر قازاق حاندىعىنىڭ قۇرامىندا بولعان رۋ-تايپالاردىڭ وزىندە وڭىرلىك-جاعىراپيالىق ۇقساماستىقتارعا بايلانىستى ءتىل، ەتنو-مادەنيەت جاقتارىندا ايىرماشىلىق بولۋى تابيعي. ونداي بولسا قازاقتىڭ بۇگىنگى مادەنيەتىن، ەتنوگرافياسىن زەرتتەيتىن زەرتتەۋشىلەر وسى جاعىن ەسكەرەمەي، ءوز وڭىرىندە جوق بولعان سالت-ءداستۇر، ونەر-مادەنيەتتى تۇتاس قازاقتا بولعان جوق دەۋ ۇلكەن ساۋاتسىزدىق بولادى دەپ ەسەپتەيمىن.

قازاقتى تۇتاس حالىق رەتىندە ەسەپتەي وتىرىپ، الدىمەن قازاقتىڭ بيىنە ەمەس، كۇيىنە زەر سالاتىن بولساق، بۇل كۇندەرى باتىستىڭ توكپە كۇيلەرى، شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرى جانە ت.ب مەكتەپتەر بار. ءامينا قۇرمانعاليقىزىنىڭ كوزقاراسى بويىنشا 300 جىل التايدا ءومىر سۇرگەن مەنىڭ اتا-بابام كەرەي، نايمان، ۋاقتار باتىستىڭ توكپە كۇيلەرىن قازاقتىڭ كۇيى ەمەس دەپ ايتۋىم كەرەك ەكەن. سەبەبى: مەنىڭ اتا-بابام قۇرمانعازىنى ەشقاشان ەستىگەن ەمەس، تىڭداعان ەمەس، تانىعان ەمەس. ال اناۋ اتىراۋدا-ماڭعىستاۋدا جاتقان قالىڭ ءالىمۇلى، بايۇلى، اداي-بەرىشتەر شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرىن، كۇيشىلەرىن تىڭداعان، تانىعان ەمەس.

ولاي بولسا ولار ءۇشىن دە شىعىستىڭ شەرتپە كۇيلەرى قازاقتىڭ كۇيى بولىپ سانالماۋى كەرەك ەكەن.

ءان-جىرلاردى الايىق، سىردىڭ، باتىستىڭ، ارقانىڭ، شىعىستىڭ وزدەرىنە ءتان ءان مەكتەپتەرى بار. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى، وزىندىك ەرەكشەلىك، وزىندىك بوگەناي بار. ولاي بولسا قازاقتارى جەتىسۋ ءان-مەكتەبىن «قىرعىزدىڭ اۋەنى»، باتىستىڭ ءان مەكتەپبىن «تۇركىمەندەردىڭ اۋەنى»، سىردىڭ ءان مەكتەبىن «سارت پەن وزبەكتىڭ اۋەنى»، شىعىستىڭ ءان مەكتەبىن «قالماق پەن جوڭعاردىڭ اۋەنى» دەپ زەرتتەۋگە كوشەيىك.

ءان-كۇيدى ايتۋداعى سەبەبىمىز بار. قازاقتى قۇراپ وتىرعان ءىرى تايپالاردىڭ ءان-كۇيىندە ۇقسامايتىن تۇستارى كوپ. ولاردىڭ بيىندە دە ۇقساماستىق، وزگەشە تاريح بولۋ مۇمكىن. 550 جىل عانا بولعان قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ارعى تاريحىندا مۇلدە «بي بيلەمەگەن، بي بيلەۋ قورلىق!» دەپ قورتىندى شىعارۋ قانداي عىلىمعا جاتادى?

اۆتور ” قازاقتىڭ تاريحى، شەجىرەسى، داستانى، ونىڭ ءومىرىنىڭ ايناسى – اۋىز ادەبيەتى. ارىعا بارماي-اق 18- 21 عاسىر ارالىعى – 3 عاسىرعا شولۋ جاساپ قارايىقشى. ەرتەگى، اڭىز، داستان، جىر، ماقال-ماتەل، شەشەندىك ءسوز، ايتىس. بارىندە قازاققا ءتان سيپاتتار: جەكپە-جەك، كۇرەس، اتىس، جامبى اتۋ، اسىق ويناۋ، قول كۇرەسى، كوكپار، اۋدارىسپاق، جارىس، جاياۋ جارىس، ات بايگەسى، ايتىس، شەشەندىك ونەر سايىسى، وتىرىك ولەڭ، ءتىپتى قاتىن جارىس بار. بىراق ءۇش عاسىر قويناۋىنا سۇڭگىسەڭ دە، “بيلەدى” دەگەندى كەزدەستىرمەيسىڭ. وتە كونە ەرتەگىلەردە “جىن-پەرىنىڭ قىزدارى بيلەپ ءجۇر ەكەن” دەگەن كەزدەسەدى. (كوردىڭىز بە، جىن-شايتاننىڭ دا قىزدارى عانا بيلەپ ءجۇر. وتباسى، ۇيەلمەنىمەن بيلەپ جۇرگەن جوق.) ” سونان سوڭ 3 عاسىردا قازاق جەرىنەن قانشاما جيھانگەز، ساياحاتشى ءوتتى. قانشا، شەجىرە، جىلناما جازىلدى. قازاقتار (نە تۇركىلەر) “قاراجورعا” بيلەپ ءجۇر” دەپ نەگە ماركو پولو جازباعان. نەگە ماحمۋد قاشعاري، نەگە ءال-فارابي جازباعان؟»- دەگەن سۇراقتاردى قويۋدان بۇرىن قازاق تاريحىنا بايلانىستى قىتاي دەرەكتەرىن، قازاق دالاسىنداعى جارتاس سۋرەتتەرىن جانە ول تۋرالى جازىلعان شەتەلدىك جانە قازاق زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن وقىماعانى وتە وكىنشتى.

قىتاي جازبالارىندا مىناداي دەرەكتەر كەزىگەدى.

“قىتايدىڭ تاڭ داۋىرىندەگى “شىنجاڭ بيلەرى” دەگەن كىتاپتىڭ 2-توم، 310-بەتىندە: “تاڭ حاندىعى داۋىرىندە “جىلقى ءبيى، توست كۇيى” اتتى مۋزىكا بولعان. حان، تاڭ پاتشالىعى كەزىندە ورتا قىتايعا باتىس وڭىرلەردەن كوپتەگەن جىلقى كىرگىزىلەدى. وسىعان بايلانىستى تاڭ داۋىرىندە شىنجاڭدا “جىلقى ءبيى” كوپ تارالدى، – دەپ جازىلعان”. سول كىتاپتا تاعى دا: “تاڭ پاتشالىعىنىڭ جاڭا تاريحى” دەگەن كىتاپتىڭ شىعىس تارماعىنان ءۇزىندى كەلتىرە كەلىپ: “ول كەزدەگى مۋزىكا اسپاپتارىنان سىبىزعى، بارابان، كوپ تۇتىكتى سىبىزعى، بيلي، تاباقتى قوڭىراۋ بولسا، بيلەردەن “جىلان”، “ارىستان”، “جىلقى”، “ارقان” بيلەرى بار ەدى. وسىدان بارىپ، قىرعىزدار اراسىندا “جىلقى ءبيى ” تارالعان. قازىر شىنجاڭنىڭ جەر جەرىندە “جىلقى ءبيى” كەڭىنەن وينالىپ ءجۇر. ماسەلەن ىلە، التايدى مەكەندەگەن قازاقتار مەن تاسقورعاندى مەكەندەگەن تاجىك، اتۇشتى مەكەندەگەن قىرعىزدار اراسىندا “جىلقى ءبيى” تارالعان. قازاق حالقىنا جاپپاي تانىس “قارا جورعا” ءبيى وسى جىلقى ءبيىنىڭ دامىعان، باسقا نۇسقا دەگەن مەجەلەر بار. «قارا جورعا» ءبيى باسقا ۇلتتاردا بار بولعانىمەنە ولاردىڭ بيلەنۋى قازاق بيىنەن وزگەشە ەكەن».

قىتاي تۇركولوگى سۋ بي حاي «قازاقتىڭ ەرتەدەگى تاريحى عۇن، ءۇيسىن، قاڭلى، سيان بي داۋىرىمەن، كەيىنگى جۇجاندار، تەليلەر، تۇرىكتەر، قىپشاقتار داۋىرىنە ۇلاسادى. سودان بەرى ولار وسى دالادا تۋ تىككەن، ءومىر سۇرگەن. قازاقتار مۇندا تىرشىلىك ءۇشىن زاتتىق بايلىق جaرaتۋمەن بىرگە، دaلa ولكەسىنە ءتان كوشپەلىلەر مادەنيەتىن جاراتتى. سونىڭ ءبىر ايعاعى – ەرەنقابىرعا، التاي، تارباعاتاي، بارلىق تاۋلارىنىڭ جارتاس بەتتەرىنە بەدەرلەنگەن ادام بەينەلەرى. بۇل – وسى كۇنگى ادام بويىنداعى سۇلۋلىقتى سيپاتتايتىن سۋرەت پەن ءمۇسىن ونەرىنىڭ العاشقى ۇلگىلەرى. وندa قازاق حالقىنا ءتان تاريحي ەستەتيكالىق تالعام مەن وراسان زور تالانت جاتىر» دەپ جازادى.

التاي تاۋىنىڭ دارىنباستاۋ دەگەن كۇزەۋلىگىندەگى جارتاستان تابىلعان (قازiر التاي قالالىق مادەنيەت مەكەمەسىنىڭ كورمە زالىندا) مىنا بوياۋلى سۋرەتتە قالىڭ ادام دوڭگەلەنە قورشاۋ جاساپ ءبىر ەر، ءبىر ايەل ورتادا بيگە بaسۋدa

سۋ بي حاي: – «جارتاس ەسكەرتكىشى – تاريح، ەتنoگرافيا، ارحەولوگيا، فيلوسوفيا، ءدىن، بي ونەرى، ءمۇسىن سالاسىندا وتە باعالى زەرتتەۋ ماتەريالدaرمەن قامداي الادى. سونىڭ ىشىندە ەتنoگرaفيا ءۇشىن ماڭىزى وتە زoر. ويتكەنى سۋرەتتەگى ەر-ايەلدەردىڭ پiشiن بەينەسى تۇرعىسىنان قاراعاندا ولاردىڭ ءبارى ات جاقتى، شۇڭعىل كوزدى، كەڭسىرىكتى، ءبارى دەرلىك قaۋىرسىن (ۇكى قاداعان بيىك بورىك كيگەن), ايەلدەردىڭ كوبى قىناما بەلدى، قىسقا ەتەكتى كويلەك كيگەن. بۇل تەكتەس دەنە بiتiم مەن باس كيىم اشەكەيلەرى بايىرعى تاريحي جازبالاردا باياندالعان ساقتاردىڭ دەنە تۇرقىمەن، باس كيىم ەرەكشەلىكتەرىنە وتە ۇقسايدى. سوندىقتان سوناۋ ەرتەدە ەرەنقابىرعا بوكتەرىنەن التاي ەتەكتەرىنە دەيىنگى ساقتار مەكەندەگەن جەرلەردەگى جارتاس بەتىندەگى بۇل سۋرەتتەر سولاردان ءبىر بەلگى رەتىندە بۇگىنگە جەتكەن». «قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحى» (الماتى 2001 جىل 57-69-70-بەت)

قازاقستاندىق تاريح عىلىمدارىنىڭ دoكتoرى، ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسoرى، جازۋشى تۇرسىنحان زاكەنۇلىنىڭ 2012 جىلى الماتىداعى «الاش جولى» باسپاسىنان جارىق كورگەن كوك تۇرىكتەردىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن «ماڭگى تاس» اتتى روماننىنىڭ 330-بەتىندەگى “قاراجورعا” دەگەن تاراۋشاسىندا تاڭ پاتشالىعىنان تۇرىك ەلىنىڭ قاعانى قاپاعاننىڭ قىزىنا قۇدا ءتۇسىپ كەلگەن قۇدالاردى كۇتىپ الۋ سالتىن بىلاي دەپ جازادى: –“تاباعاشتار ولكەنىڭ سالقىن-سابات aۋaسىمەن تىنىستاپ، ەت جەپ، قىمىز ءىشىپ، وزدەرى الا كەلگەن قىمبات شاراپتارىن تۇرىكتەرگە دە بەرىپ، ارقا-جارقا بولىپ قaلدى.

تۇرىكتەر ولاردىڭ قۇرمەتىنە ءۇش جەردەن وت جاعىپ، دابىل قاعىپ، شىڭ تارتىپ، قارا دومبىرادان كۇي توكتى. نەبىر اپاي ءتوس جىگىتتەر مەن بۋرا ساندى بيكەشتەر ورتاعا شىعىپ، بۇلشىق ەتتەرى بۇلتىلداپ «قارا جورعا» بيلەدى.

1998-جىلى شانشي ولكەسىنىڭ فۋچىڭ دەگەن جەرىنەن تابىلعان. «ۇڭگىر قابىرعالارىنا يۋان پاتشالىعى (1206-1368) داۋىرىندە تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر» دەگەن كىتاپتان كەزدەسەدى. «سۋرەتتە ادامدار بيلەپ، ەڭ ارتقى ادام قوبىز تارتىپ تۇر دەپ جازىلعaن. بيشىلەر باستارىنا شىت تارتىپ، شوشاق بورىك كيگەن. زەر سالا قاراساق، مۋزىكا اسپابى قوبىزدان كورى دومبىراعا ۇقسايدى، بي ارەكەتتەرى “قارا جورعaنىڭ” وزىنەن اۋمايدى». (زەينoللa سانىكۇلى «شىنجياڭ گaزەتى 2011جىل 4-نaۋpىز)

«قازاقتىڭ اۋىز ادەبيەتىندە نەگە كەزدەسپەيدى؟» دەپ بارلىق فولكلوردى جاتتاپ العانداي بولعان اۆتور قازاقتىڭ «قارا ولەڭىن» وقىماعان بولىپ شىقتى.

كەرەگەنىڭ باسىندا ويماق تۇرار،

كەدەيشىلىك جىگىتكە قوي باقتىرار.

العان جارى جىگىتتىڭ جاقسى بولسا،

تالشىبىقتاي بۇرالىپ ويناپ تۇرار.

قاراجوعا- ەڭ الدىمەن كۇيگە عانا بيلەنگەن. ال اۆتور كەلتىرىپ وتىرعان ءماتىن 2000 جىلدارى العاش شىققان. ول ءماتىن قازاقستانداعى سىياقتى تويدان ناپاقا تاۋىپ جۇرگەن ونەرپازداردىڭ «قاراجورعا»-عا قوسقان جاڭا «ۇلەسى». العاش حالىق اراسىندا ەمەس، جورىققا شىققان جاۋىنگەرلەردىڭ ات ۇستىندە بيلەيتىن ۇيقىاشار بيىنەن ۋاقىت وتە كەلە ءداۋىردىڭ تەزىنەن ءوتىپ، بۇگىنگى كۇنى ءتىپتى قيمىل-قوزعالىستارىنا دەيىن وزگەرىپ، دامىپ، جاڭارىپ، ساحارادان توي زالىنا، توي زالىنان ساحىناعا قاراي دامىپ جاتسا، ول ونەردىڭ زاڭدىلىعى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ءار قانداي ونەردىڭ دە، سالت-ءداستۇردىڭ دە، ءان-كۇيدىڭ دە، ءبيدىڭ دە وزگەرىپ، قۇبىلىپ، جاڭارىپ، دامىپ، زامانعا ساي ىڭعايلانىپ وتىراتىنى ايتپاسادا تۇسىنكتى دۇنيە. ويتكەنى ونەر دە، مادەنيەت تە ءتىرى قۇبىلىس. ءوسىپ، وزگەرىپ، دامىپ، تۇرلەنىپ وتىرعاندا عانا ومىرشەڭ بولادى. ال ەگەر قاتىپ قالعان دوگماعا اينالسا ول قۇنىن جوعالتادى.

اۆتور «اقىلعا ساپ ويلايىقشى:

- اتاسى – كەلىنىنە، اكەسى – قىزىنا، اعاسى قارىنداسىنا ايتاتىن ءسوزىن تىكە ايتپاي، اراعا شەشەنى، جەڭگەنى سالىپ قانا سويلەسەتىن قازاق;

- ايەل زاتى اتا-ەنە تۇگىلى ەرىنىڭ بەتىنە تىك كەلىپ سويلەمەگەن، ءسوزىن بولمەگەن قازاق; – ايەل زاتى ەر-ازاماتىنىڭ الدىن كەسپەي، قاشان ءوتىپ كەتكەنشە تومەن قاراپ كۇتىپ تۇراتىن قازاق;

- ۇيگە قوناق كەلسە، قىز بالاسىن بوتەن ۇيگە جونەلتەتىن قازاق;

- قىز بالاسى ادىمداپ جۇرسە، ادىراڭداپ سويلەسە، قارقىلداپ كۇلسە “كورگەنسىز” دەگەن قازاق;

- ماحابباتتان ورتەنىپ بارا جاتسا دا، اتا-انانىڭ كوزىنشە، ءوز ايەلىنە “كوز سالىپ” قاراعان جىگىتتى “جەتەسىز” ساناعان قازاق ەندى كەلىپ كەمپىرى، شالى، كەلىنى، قىزى، جىگىتى – ءبارى ميداي ارالاسىپ، بوكسەلەرىن بۇراڭداتىپ، كەۋدەلەرىن سەلكىلدەتىپ، ءبىر-بىرىنە يتىنە ءتونىپ، بيلەيدى ەكەن عوي، تەگى. قازاقتىڭ ءوستىپ ەسىرتكى ىشكەن دەي ەسىرىپ جۇرگەنىن قاي عاسىردا كىم كورىپتى؟»- دەيدى.

ءدال وسى تاماشا سوزدەرمەن سالت-ءداستۇردىڭ قايسى قازىر قازاقتا بار ەكەنىن، ءتىپتى وسى جولداردى جازىپ وتىرعان اۆتوردىڭ بويىنان قانشاسى تابىلاتىنىن اۆتور ءوزى اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ بەرە الا ما؟ ارينە بەرە المايدى. ولاي بولسا اۆتور مايىن تامىزىپ جازىپ وتىرعان جوعارداعى كەرەمەت سالت-داستۇرلەر تەك قاعاز بەتىندە قالسا، ال «قاراجورعانىڭ» اۋەلگى ورگينال ءتۇرى ول ورالماستاي بولىپ تاريح قويناۋىنا كەتتى. ويتكەنى ەندى قازاقتار اي-جىلداپ اتقا ءمىنىپ، باتىسقا، شىعىسقا جورىققا شىقپايدى. ات ۇستىندە قالعىپ-شۇلعىمايدى. «اتا-بابام قاراجوعانىڭ ۇستىندە بيلەگەن ەكەن!» دەپ قىزىل شىراق جانعان كەزدە قارا مەرسەدەستىڭ ىشىندە وتىرىپ بيلەمەيدى. ەندى زامانعا ساي، تورقالى تويدا، قىز-جىگىت، كەمپىر-شال بولىپ، بۋىندارى بىلقىلداپ، بوي جازىپ كوڭىل كوتەرىپ، قان تاراتىپ جىرعاپ قالادى. وندا تۇرعان نە جاماندىق بار؟

قورتىپ ايتقاندا كونە مادەنيەت، سالت-ءداستۇرىمىزدى، ونەرىمىزدى باعالاپ، زەرتتەگەن كەزدە «ءبىز بۇلاي بولعامىز، ءبىز كەرەمەت بولعامىز!» دەپ ءوزىمىز قيالىمىزدان قيىپ العان يديالدىق ارمانمەن، بولماسا تاريح جونىنەن العاندا كۇنى كەشە عانا قابىلداعان يسلام ءدىننىڭ جون-جوسىعىمەن كەسىپ-ءپىشىپ تاستاۋدان اۋلاق بولۋمىز كەرەك.

ءبىزدىڭ تاريحىمىز تەرەڭ جانە باي. العاش جىلقىنى قولعا ۇيرەتىپ كوشپەندى بولعان 6000 جىلدىق تاريحتىڭ 5000 جىلى ءتاڭىر دىنىمەن بايلانىستى. ونداي بولسا سوڭعى مىڭ جىلدىق ءۇشىن الدىنعى بەس مىڭ جىلدىق مادەنيەتتى قۇربانعا شالۋعا ەشكىمنىڭ قۇقى جوق.

قازاقستان ازات، تاۋەلسىز ەل بولدى. الەمنىڭ قاي قيىرىنان بولسا دا تۇركى جۇرتىنا ورتاق مادەنيەت ساقتالىپ جاتسا، ونى التىنداي ارداقتاپ، قازاق مادەنيەتىنىڭ ورتاق قازانىنا سالىپ قايناتۋدان ۇتىلمايمىز.

«قارا جورعا» – قازاقتىڭ كوشپەندىلىك-تاڭىرلىك ەرلىك مادەنيەتنىڭ ءدۇلدۇلى. عاسىردان عاسىرعا، زاماننان زامانعا شارشاماي جەتكەن كەرمەت جورعا. بارىمىزدە جورعالايمىز.

سەرىك مۇراتحان