ءداستۇرلى يسلام
kerey.kz
قازىرگى يسلام جۇزدەگەن اعىمدارعا ءبولىنىپ ساياسيلانىپ كەتتى.ءبىزدىڭ قازاق حالقى دا ءارتۇرلى يسلام،حريستيان،بۋددا،تاعى باسقا قۇدايشىل اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتىپ بارادى.بۇل بولاشاقتا قازاق مەمىلەكەتىن ىدىراتىپ،قازاق جەرىن تالان تاراجعا سالۋدىڭ اشىق جوسپارى.بۇنى قازاق ساياسي ەليتاسى ءبىلىپ وتىر ما؟الدە بىلسەدە بىلمەگەن بولىپ جەكە باستارىنىڭ قامىن كۇيتتەپ،جاساعان بيزنەسىنە الدانىپ ءجۇر مە؟بەلگىسىز.قازاق ماڭگىلىك ەل بولۋعا تالپىنىس جاساپ جاتىر.قۇپتارلىق ءىس.ماڭگىلىك ەل بولۋ ءۇشىن الدىمەن ساياسي باعىت باعدار بولۋ كەرەك.ساياسي باعىت باعدار تامىرىمەن قانداي نارسەگە بايلانۋى كەرەك؟ول ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ جانى ۇلتتىق تانىم تۇسىنىككە،سالت-داستۇرىنە،سەنىم-نانىمىنا، ءتىلى مەن ۇلتتىق پسيحولوگياسىنا نەگىزدەلۋى كەرەك.بۇل كەز كەلگەن حالىقتىڭ عاسىرلار بويى تاجىريبەدەن وتكەن رۋحاني قۇندىلىقتارى.ال رۋحاني قۇندىلىقتارعا رەۆيزيا جاساعىسى كەلەتىن كەيبىر ءدىندارلار حالىقتىڭ قارسىلىعىن تۋعىزاتىنى زاڭدىلىق.تەلەديداردا ءدىن تۋرالى سۇحبات ءجۇرىپ جاتىر.
جۋرناليست سۇراق بەردى:
-ءبىزدىڭ قازاقتا اۋليەگە زيارات ەتىپ اقتىق بايلاۋ دەگەن ىرىم بار.سول دۇرىس پا؟بۇل جونىندە شاريعات نە دەيدى؟
يمام:
-ءيا كەيبىر قازاقتار اۋليەگە زيارات ەتىپ كومەك سۇرايدى.تالدىڭ باسىنا اق شۇبەرەك بايلاپ ىرىم ەتەدى.بۇنىڭ ءبارى شاريعاتقا قايشى.يسلام ونى قۇپتامايدى.بۇل اللاعا سەرىك قوسۋ بولىپ ەسەپتەلەدى.
ويلانباي ايتىلعان ەكى اۋىز ءسوزدىڭ ىشىندە حالىق تاعدىرى جاتقانىن ولار ءبىلىپ وتىرعان جوق.سەبەبى ورەسى جەتپەيدى.وزدەرىنىڭ سانا سەزىمى تومەن بولا تۇرا حالىققا اقىل ايتقىش. جول سىلتەگىش ءبىلىمسىز،مادەنيەتسىز ادامدار كوبەيدى.وندايلاردى تەلەديداردان،ينتەرنەتتەن شەتتەتۋ كەرەك.جارايدى. ەندى وسى ەكى ءسوزدى تالدايىق.
ءجۋرناليستتىڭ «سول دۇرىس پا؟» دەپ سۇراۋىنىڭ ءوزى قاتەلىك.سەبەبى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان حالىقتىڭ داستۇرىنە كۇمانمەن قاراۋ، قازاق ۇلتىنان جەرىنۋ.ارابتارعا بۇيرەكتىڭ بۇرۋى.ارابي يسلامدى ۇستانعانمەن ارابتار سەنى اراب رەتىندە قابىلدامايتىنىن تۇسىنبەۋ.ناتيجەسىندە يا اراب ەمەس يا قازاق ەمەس تۇسىنىكسىز تاعى ءبىر اعىم قالىپتاستىرۋ.بۇل قازاق مەمىلەكەتىنە كەرەك ەمەس.
يمامنىڭ «بۇنىڭ ءبارى شاريعاتقا قايشى.يسلام ونى قۇپتامايدى.بۇل اللاعا سەرىك قوسۋ بولىپ ەسەپتەلەدى»دەگەن سوزدەرىنەن ءوزىنىڭ قانداي مەمىلەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن بىلمەيتىندىگى اڭعارىلادى.شاريعات-/تۋرا،دۇرىس جول.بەدەلدى بيلىك ارقىلى ورىندالۋى مىندەتتەلگەن زاڭ،نۇسقاۋ/ياعني شاريعات ءوزىن يسلام مەمىلەكەتى رەتىندە جاريالاعان مەمىلەكەتتەردە ورىندالاتىن زاڭ.قازاقستاندا ءارتۇرلى ءدىني كونفەسسيالار بار.شاريعات زاڭدارىن قازاق ساناسىنا تىقپالاۋدىڭ قاجەتى جوق.قازاقتىڭ ءوز ءداستۇر-سالتىنا نەگىزدەلگەن زاڭدارى بار ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك.قازاقستان كونيستيتۋتسياسىنىڭ 1-بابىندا بىلاي دەپ جازىلعان:قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىن زايىرلى،قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەمىلەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى.ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى-ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى،قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى.
زايىرلى مەمىلەكەت-مەمىلەكەتتى شىركەۋدەن ءبولۋ ناتيجەسىندە پايدا بولعان،قوعامدىق قاتىناستار،ءدىني نورمالار نەگىزىندە ەمەس،ازاماتتىق نەگىزدە رەتتەلەتىن، مەمىلەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمدەرى ءدىني تۇرعىدان شىعارىلمايتىن مەمىلەكەتتىڭ سيپاتى.زايىرلى ەلدە ءاربىر ادام ەشقانداي ءدىني ينستيتۋتتارعا قاتىسسىز ءومىر سۇرۋگە قۇقىلى.كەز كەلگەن ءدىن /دىندەردىڭ بارىنە قاتىستى/پروگرەسسيۆتى ەمەس رەگرەسسيۆتى سانانى قالىپتاستىرادى.عىلىمداعى ماتەماتيكا،استروفيزيكا،حيميا،فيلوسوفيا،پسيحولوگيانىڭ العاشقى جاڭالىقتارىنىڭ ءبارى ەجەلگى ارابتاردا اشىلدى.ول كەزدە ارابتار ءدىني فاناتيزمگە بەرىلمەگەن ەدى.قالاي ءدىني فاناتيزىمگە جول اشتى سولاي عىلىم توقىراۋعا ۇشىراپ وركەنيەتتەن كەيىن قالدى.دىنگە ۇستەمدىك بەرمەگەن امەريكا،جاپونيا،قىتاي،گەرمانيا،وڭتۇستىك كورەيا الەم ەكونوميكاسىندا كوش باستاپ تۇر.
اللاعا سەرىك قوسۋعا كەلسەك قۇراني كاريمنىڭ تاۋبە سۇرەسىندە بىلاي دەيدى: ولار/ياحۋدي،حريستياندار/عالىمدارىمەن،ماشايىقتارىن جانە ماريەم ۇلى عيسانى اللادان وزگە ءتاڭىر قىپ الدى.نەگىزىندە ولار،ءبىر تاڭىرگە عانا قۇلشىلىق قىلۋعا بۇيىرىلعان بولاتىن.ويتكەنى،ودان باسقا ەشبىر ءتاڭىر جوق،ول ولاردىڭ قوسقان شەرىگىنە پاك.ياعني اللاعا سەرىك قوسۋ دەگەنىمىز ءوز ءوزىن «اللا»دەپ جاريالاۋ.قۇراني كاريمدى دۇرىس ءتۇسىنىپ وقي الماۋدىڭ ءوزى يمامداردىڭ ءدىني ساۋاتىنىڭ تومەندىگىن اڭعارتادى.قازاقتىڭ تۇسىنىگى بويىنشا بالاعا ءتىل-كوز تيمەسىن دەپ موينىنا تۇمار تاعاتىن ءداستۇرى بار.كەيبىرەۋلەر اراب ارىپتەرىمەن جازىلعان تۇماردى ماشينالارىنا دا تاعىپ جۇرەدى.سوندا تۇمار اراب ارىپتەرىمەن جازىلسا قاسيەتتى،باسقا ارىپتەرمەن جازىلسا قاسيەتسىز بولىپ كورىنەدى.تۇمار تاعۋ قازاقتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءداستۇرى.ەجەلگى قازاقتار تۇماردى كۇمىستەن سوقتىرعان.قىز كەلىنشەكتەردىڭ القا.سىرعا،شولپىلارى اتا انالارىنىڭ كوزىندەي بولعان تۇمارلارى.قۇراني كاريمنىڭ ءمايدا سۇرەسىندە بىلاي دەيدى:ءاي يمان كەلتىرۋشىلەر! اللانىڭ بەلگىلەرىنە/حاج امالدارىنا/قۇرمەتتى ايعا،قۇرباندىقتارعا،مويىندارىنا تاعىلعان بەلگىلەرگە،جانە راببىلارىنىڭ ريزالىعىن ءىلتيپاتىن ىزدەپ،ارداقتى ۇيگە/قاعباعا/كەلۋشى حاجىلارعا قۇرمەتسىزدىك ەتپەڭدەر.مۇنداعى «مويىندارىنا تاعىلعان بەلگىلەرگە» دەگەندە تۇمار مەن كرەستتى مەڭزەگەنى ايدان انىق.ال اۋليەنىڭ باسىنا بارىپ زيارات ەتۋگە كەلسەك ول اللاعا سەرىك قوسۋ بولىپ ەسەپتەلمەيتىنىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك.قازاق جەرىندە جاتقان 362 اۋليەنىڭ بىردە بىرەۋى ءوزىن «مەن اللامىن» دەپ ايتقانىن تاريح جازباعان.ولار يسلامدى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سالت داستۇرىمەن قاتار ۇستانعانى اقيقات.زيارات ەتۋ ءاربىر ادامنىڭ ىشكى سەنىم نانىمىنا بايلانىستى جۇزەگە اساتىن ارەكەت.ونى شەكتەۋ وركەنيەت زاڭدارىنا قايشى.وركەنيەت دەپ سانا سەزىمى ادامگەرشىلىك قاعيدالارىنا نەگىزدەلگەن،شەكسىز سانا يەسىن ايتامىز.شەكسىز ساناعا ادام بالاسى ۇزدىكسىز ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزەدى.شەكسىز سانا يەسى ادامداردى دىنىنە،تىلىنە،ناسىلىنە قاراپ بولمەيدى.ول ادامداردى ادامگەرشىلىك قاسيەتىنە قاراپ باعالايدى.قازاق حالقى ءدال وسىنداي ساناداعى ادامداردان قۇرالۋى كەرەك.ءبىز قازاقستاندى ماڭگىلىك ەلگە اينالدىرامىز دەسەك ارابتىڭ ءداستۇر سالتى مەن ءدىنىن ناسيحاتتاعانشا قازاقتىڭ ءداستۇر سالتى مەن ەجەلگى تاڭىرشىلدىك ءپالسافاسىن جانداندىرۋعا باسا نازار اۋدارىمىز كەرەك.تاڭىرشىلدىك بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي ءدىن ەمەس ول قازاقتىڭ ءداستۇر سالتىنان تامىر الىپ جاتقان ومىرلىك ءپالسافاسى.تاڭىرشىلدىك ءپالسافاسىندا ادام ول تۇلعا.تاڭىرشىلدىك ءپالسافاسىنىڭ اتريبۋتتارىن قازاقتىڭ تۋى مەن ەلتاڭباسىنان ايقىن كورۋگە بولادى.ياعني ءبىز اتا بابا داستۇرىنە ادال بولىپ،وسى جولدان تايماساق ماڭگىلىك ەلگە اينالاتىنىمىز حاق.
سۇلتان قاعان
kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ