DÄSTÜRLİ ISLAM
kerey.kz
Qazirgi islam jüzdegen ağımdarğa bölinip sayasilanıp ketti.Bizdiñ qazaq halqı da ärtürli islam,hristian,budda,tağı basqa qwdayşıl ağımdardıñ jeteginde ketip baradı.Bwl bolaşaqta Qazaq memileketin ıdıratıp,qazaq jerin talan tarajğa saludıñ aşıq josparı.Bwnı qazaq sayasi elitası bilip otır ma?Älde bilsede bilmegen bolıp jeke bastarınıñ qamın küittep,jasağan biznesine aldanıp jür me?Belgisiz.Qazaq mäñgilik el boluğa talpınıs jasap jatır.Qwptarlıq is.Mäñgilik el bolu üşin aldımen sayasi bağıt bağdar bolu kerek.Sayasi bağıt bağdar tamırımen qanday närsege baylanuı kerek?Ol eñ äueli halıqtıñ janı wlttıq tanım tüsinikke,salt-dästürine,senim-nanımına, tili men wlttıq psihologiyasına negizdelui kerek.Bwl kez kelgen halıqtıñ ğasırlar boyı täjiribeden ötken ruhani qwndılıqtarı.Al ruhani qwndılıqtarğa reviziya jasağısı keletin keybir dindarlar halıqtıñ qarsılığın tuğızatını zañdılıq.Teledidarda din turalı swhbat jürip jatır.
Jurnalist swraq berdi:
-Bizdiñ qazaqta äuliege ziyarat etip aqtıq baylau degen ırım bar.Sol dwrıs pa?Bwl jöninde şariğat ne deydi?
Imam:
-Iä keybir qazaqtar äuliege ziyarat etip kömek swraydı.taldıñ basına aq şwberek baylap ırım etedi.Bwnıñ bäri şariğatqa qayşı.Islam onı qwptamaydı.Bwl Allağa serik qosu bolıp esepteledi.
Oylanbay aytılğan eki auız sözdiñ işinde halıq tağdırı jatqanın olar bilip otırğan joq.Sebebi öresi jetpeydi.Özderiniñ sana sezimi tömen bola twra halıqqa aqıl aytqış. Jol siltegiş bilimsiz,mädenietsiz adamdar köbeydi.Ondaylardı teledidardan,internetten şettetu kerek.Jaraydı. Endi osı eki sözdi taldayıq.
Jurnalisttiñ «sol dwrıs pa?» dep swrauınıñ özi qatelik.Sebebi ğasırlar boyı qalıptasqan halıqtıñ dästürine kümänmen qarau, qazaq wltınan jerinu.Arabtarğa büyrektiñ bwruı.Arabi islamdı wstanğanmen arabtar seni arab retinde qabıldamaytının tüsinbeu.Nätijesinde ya arab emes ya qazaq emes tüsiniksiz tağı bir ağım qalıptastıru.Bwl qazaq memileketine kerek emes.
Imamnıñ «Bwnıñ bäri şariğatqa qayşı.Islam onı qwptamaydı.Bwl Allağa serik qosu bolıp esepteledi»degen sözderinen öziniñ qanday memilekette ömir sürip jatqanın bilmeytindigi añğarıladı.Şariğat-/tura,dwrıs jol.Bedeldi bilik arqılı orındaluı mindettelgen zañ,nwsqau/YAğni şariğat özin islam memileketi retinde jariyalağan memileketterde orındalatın zañ.Qazaqstanda ärtürli dini konfessiyalar bar.Şariğat zañdarın qazaq sanasına tıqpalaudıñ qajeti joq.Qazaqtıñ öz dästür-saltına negizdelgen zañdarı bar ekenin wmıtpau kerek.Qazaqstan konistituciyasınıñ 1-babında bılay dep jazılğan:Qazaqstan respublikası özin zayırlı,qwqıqtıq jäne äleumettik memileket retinde ornıqtıradı.Onıñ eñ qımbat qazınası-adam jäne adamnıñ ömiri,qwqıqtarı men bostandıqtarı.
Zayırlı memileket-memileketti şirkeuden bölu nätijesinde payda bolğan,qoğamdıq qatınastar,dini normalar negizinde emes,azamattıq negizde retteletin, memilekettik organdardıñ şeşimderi dini twrğıdan şığarılmaytın memilekettiñ sipatı.Zayırlı elde ärbir adam eşqanday dini instituttarğa qatıssız ömir süruge qwqılı.Kez kelgen din /dinderdiñ bärine qatıstı/progressivti emes regressivti sananı qalıptastıradı.Ğılımdağı matematika,astrofizika,himiya,filosofiya,psihologiyanıñ alğaşqı jañalıqtarınıñ bäri ejelgi arabtarda aşıldı.Ol kezde arabtar dini fanatizmge berilmegen edi.Qalay dini fanatizimge jol aştı solay ğılım toqırauğa wşırap örkenietten keyin qaldı.Dinge üstemdik bermegen Amerika,Japoniya,Qıtay,Germaniya,Oñtüstik Koreya älem ekonomikasında köş bastap twr.
Allağa serik qosuğa kelsek Qwrani kärimniñ Täube süresinde bılay deydi: Olar/YAhudi,Hristiandar/ğalımdarımen,maşayıqtarın jäne Maryem wlı Ğisanı Alladan özge Täñir qıp aldı.Negizinde olar,bir Täñirge ğana qwlşılıq qıluğa bwyırılğan bolatın.Öytkeni,odan basqa eşbir täñir joq,Ol olardıñ qosqan şerigine päk.YAğni Allağa serik qosu degenimiz öz özin «Alla»dep jariyalau.Qwrani Kärimdi dwrıs tüsinip oqi almaudıñ özi imamdardıñ dini sauatınıñ tömendigin añğartadı.Qazaqtıñ tüsinigi boyınşa balağa til-köz timesin dep moynına twmar tağatın dästüri bar.Keybireuler arab äripterimen jazılğan twmardı maşinalarına da tağıp jüredi.Sonda twmar arab äripterimen jazılsa qasietti,basqa äriptermen jazılsa qasietsiz bolıp körinedi.Twmar tağu qazaqtıñ ğasırlar boyı qalıptasqan dästüri.Ejelgi qazaqtar twmardı kümisten soqtırğan.Qız kelinşekterdiñ alqa.sırğa,şolpıları ata analarınıñ közindey bolğan twmarları.Qwrani Kärimniñ mäyda süresinde bılay deydi:Äy iman keltiruşiler! Allanıñ belgilerine/haj amaldarına/qwrmetti ayğa,qwrbandıqtarğa,moyındarına tağılğan belgilerge,jäne rabbılarınıñ rizalığın iltipatın izdep,ardaqtı üige/qağbağa/keluşi hajılarğa qwrmetsizdik etpeñder.Mwndağı «moyındarına tağılğan belgilerge» degende twmar men krestti meñzegeni aydan anıq.Al äulieniñ basına barıp ziyarat etuge kelsek ol Allağa serik qosu bolıp eseptelmeytinin joğarıda aytıp öttik.Qazaq jerinde jatqan 362 äulieniñ birde bireui özin «Men Allamın» dep aytqanın tarih jazbağan.Olar islamdı jergilikti halıqtıñ salt dästürimen qatar wstanğanı aqiqat.Ziyarat etu ärbir adamnıñ işki senim nanımına baylanıstı jüzege asatın äreket.Onı şekteu örkeniet zañdarına qayşı.Örkeniet dep sana sezimi adamgerşilik qağidalarına negizdelgen,şeksiz sana iesin aytamız.Şeksiz sanağa adam balası üzdiksiz bilim men ğılımnıñ arqasında qol jetkizedi.Şeksiz sana iesi adamdardı dinine,tiline,näsiline qarap bölmeydi.Ol adamdardı adamgerşilik qasietine qarap bağalaydı.Qazaq halqı däl osınday sanadağı adamdardan qwraluı kerek.Biz Qazaqstandı mäñgilik elge aynaldıramız desek Arabtıñ dästür saltı men dinin nasihattağanşa qazaqtıñ dästür saltı men ejelgi Täñirşildik pälsafasın jandandıruğa basa nazar audarımız kerek.Täñirşildik bireuler aytıp jürgendey din emes ol qazaqtıñ dästür saltınan tamır alıp jatqan ömirlik pälsafası.Täñirşildik pälsafasında adam ol twlğa.Täñirşildik pälsafasınıñ atributtarın qazaqtıñ tuı men eltañbasınan ayqın köruge boladı.YAğni biz ata baba dästürine adal bolıp,osı joldan taymasaq mäñgilik elge aynalatınımız haq.
Swltan Qağan
kerey.kz
Pikir qaldıru