ГЕОЛОГ ҒАЛЫМ С.КАМАЛОВҚА 85 ЖЫЛ
kerey.kz
Қазақстан экономикасы үшін үлкен маңызға ие кен орындарын ашқан ғалым Камалов Сухан Мақсұтұлы еліміздің тарихында елеулі орын алар тұлға. Бүкіл саналы ғұмырын өз отанының дамуы мен гүлденуіне арнаған білікті геолог Камалов С.М. көзі тірі болғанда биыл 85 жасқа толар еді.
Камалов С.М. 1935 жылы желтоқсанның жиырма бірінші жұлдызы Орал облысының (бұрынғы атауы) Қазталов ауданына қарасты Асан-Құдық ауылында дүниеге келген. Бала кезінен ол өз күшіне ғана сенуге бейімделеді, осы кезден оның бойында қайсарлық мінезі мен табандылық, еңбекқорлық қасиеттері қалыптасады. Өткен ғасырдың елуінші жылдары мектепті бітірген ол, сол кездегі қол жетпейтін, арман мамандықтардың бірі жер қойнауында қазынаны зерттейтін геолог мамандығына қызығады. Осы мамандықты Қазақ мемлекеттік университетінде бітірген ол басында тәжірбие жинау үшін геология партиясында коллектор болып жұмыс атқарады. Өз жұмысын тиянақты атқарғанСухан Камалов көзге бірден түседі, әрі қызмет сатысымен тез көтеріледі. Ұзақ уақыт өтпей Камалов С. Қазақстан Геология министрлігінің бас геологы болып қызмет атқарады. Осы кезден бастап еліміздің аумағындағы геологиялық барлау жұмыстарын жоспарлап, бағдарлап мол тәжірибе жинақтайды. Өзінің біліктілігі әрі білімі негізінде Қазақстан Республикасы Геология және жер қойнауын қорғау комитеті төрағасының бірінші орынбасары лауазымына тағайындылады. Алайда бұл оның жұмысының тек бастамасы болатын, нағыз күш жігерін өзінің туған жері Орал өңіріне арнады. Себебі, өзінің туған өлкесінің құнарлы қара топырағының астында отанымыздың байлығын еселейтін мол береке жатқанын жүрегімен сезіп жүрді.
Сухан Камалов Орал өңірін түгел зерттеп, өңірдің бас геологы қызметін атқарады, одан кейін Орал мұнай-газ барлау экспедициясын жүргізеді. Көп ұзамай Қазақстан геологиясының зор жаңалықтарының бірі, елеусіз табысы – Қарашығанақ кен орнын ашады. Осы өңірде үлкен қор бар екенін алғаш рет картадан көрсеткен де Сухан Камалов еді. С.Камаловтың бұл жетістіктері – білімінің, табандылық пен мақсатына ұмтылысының дәлелі. Қарашығанақ мұнай-газ консенсатының қоры кенші ғалымдардың пайымдауына қарағанда, 1,2 миллиард тоннадан астам қара алтын және 1,35 триллион текше метр газ конденсатын құрайды. Қарашығанақтың тағы бір ерекшелігі пайдалы қазбалар шағын аумаққа жинақталған, бұл өндіріс үшін өте ыңғайлы жағдай жасайды. Алайда осы кезеңде Кеңес Одағы ыдырап, жаңа тәуелсіз мемлекетімізде қиын-қыстау қилы замандар басталған еді. Сухан Мақсұтұлы дәл осы кездері «Қарашығанақгазөндіріс» басқармасын басқарды. Дағдарыс жылдарында пайда болған проблемалардың шешімін табу оңайға соққан жоқ. Жығылғанға жұдырық болғандай сол кездері қарыздар өсіп, жұмысшылар ұзақ уақыт бойы жалақыларын ала алмады. Осындай қиын-қыстау кезеңде білікті геолог өз командасын, мамандарын, құрал-жабдықтарды сақтап қала алды. Қиындықтарға тойтарыс беру ол үшін үйреншікті құбылыс болды. Сухан Камалов қатаң тәртіпті, әр нәрсеге есеп беруді талап етті. Ол бұл қиындықтардың уақытша екенін, көп ұзамай бұл кезеңнен өтетініне үлкен сенімділікпен қарады.
Тәуелсіздік жылдары Қарашығанаққа Елбасымыз Н.Назарбаев келеді. Мемлекет басшысы Қарашығанаққа шетелдік инвестиция тарту туралы мемлекет үшін ұтымды шешім қабылдайды. Инвесторлармен келіссөздерді Сухан Камалов өзі жүргізеді. Көп ұзамай Би Джи Групп, Эни, Шеврон, ЛУКОЙЛ және ҚазМұнайГаз компаниялар құрамына кіретін компаниялар консорциумы кенішті өңдеуге өз жұмысын бастап кетеді. Қазіргі таңда Қарашығанақ кен орны Қазақстандағы газдың 48 пайызын және сұйық көмірсутегінің 15 пайызын өндіреді. Қарашығанақ – үлкен өндіріс орны бола білді. Инвестиция, мыңдаған жұмыс орны және осының барлығының мінсіз жұмыс жасауы Сухан Камаловтың елеулі еңбегінің жемісі.
Сухан Камалов еліміздің мұнай және газ саласында өзіндік із қалдыруымен қатар, бүгінде бұл саланы әрі қарай дамуына өзіндік үлестерін қосып жүрген мұнайшылардың бүтін бір буынын тәрбиелеп өсірген тәлімгер. Орал қаласында геологтар мен мұнайшылардың Даңқ аллеясы бар. Даңқ аллеясына сән беріп тұрған төрт барельефтің бірінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Инженерлік академияның академигі, белгілі геолог Камалов Сухан Мақсұтұлының бейнесі суреттелген. Отан үшін атқарылған қажырлы еңбек ешқашан ескерусіз қалмайды. «Құрмет Белгісі», «Парасат», «ІІ дәрежелі Барыс» ордендерімен және Орал қаласының «Құрметті азаматы» атағымен марапатталған. «Әке көрген оқ жонар» дегендей Сухан Мақсұтұлының екі ұл, бір қызы да әкесінің жолын жалғастыруда.
2018 жылдың 29 желтоқсанында геолог-зерттеуші, кеңестік және қазақстандық ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі Сухан Мақсатұлы 83 жасында өмірден өтті. Қазіргі таңда Сухан Камалов есімі тарих беттерінде еліміздің экономикасына жаңа серпіліс берген ірі маман, ғалым ретінде және ерен еңбегі нәтижесінде ел есінде сақтаулы.
Болат САЙЛАН, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің профессоры, т.ғ.д.
Ернұр ЕДЕНБАЙ, 1 курс студенті
Пікір қалдыру