GEOLOG ĞALIM S.KAMALOVQA 85 JIL
kerey.kz
Qazaqstan ekonomikası üşin ülken mañızğa ie ken orındarın aşqan ğalım Kamalov Suhan Maqswtwlı elimizdiñ tarihında eleuli orın alar twlğa. Bükil sanalı ğwmırın öz otanınıñ damuı men güldenuine arnağan bilikti geolog Kamalov S.M. közi tiri bolğanda biıl 85 jasqa tolar edi.
Kamalov S.M. 1935 jılı jeltoqsannıñ jiırma birinşi jwldızı Oral oblısınıñ (bwrınğı atauı) Qaztalov audanına qarastı Asan-Qwdıq auılında düniege kelgen. Bala kezinen ol öz küşine ğana senuge beyimdeledi, osı kezden onıñ boyında qaysarlıq minezi men tabandılıq, eñbekqorlıq qasietteri qalıptasadı. Ötken ğasırdıñ eluinşi jıldarı mektepti bitirgen ol, sol kezdegi qol jetpeytin, arman mamandıqtardıñ biri jer qoynauında qazınanı zertteytin geolog mamandığına qızığadı. Osı mamandıqtı Qazaq memlekettik universitetinde bitirgen ol basında täjirbie jinau üşin geologiya partiyasında kollektor bolıp jwmıs atqaradı. Öz jwmısın tiyanaqtı atqarğanSuhan Kamalov közge birden tüsedi, äri qızmet satısımen tez köteriledi. Wzaq uaqıt ötpey Kamalov S. Qazaqstan Geologiya ministrliginiñ bas geologı bolıp qızmet atqaradı. Osı kezden bastap elimizdiñ aumağındağı geologiyalıq barlau jwmıstarın josparlap, bağdarlap mol täjiribe jinaqtaydı. Öziniñ biliktiligi äri bilimi negizinde Qazaqstan Respublikası Geologiya jäne jer qoynauın qorğau komiteti törağasınıñ birinşi orınbasarı lauazımına tağayındıladı. Alayda bwl onıñ jwmısınıñ tek bastaması bolatın, nağız küş jigerin öziniñ tuğan jeri Oral öñirine arnadı. Sebebi, öziniñ tuğan ölkesiniñ qwnarlı qara topırağınıñ astında otanımızdıñ baylığın eseleytin mol bereke jatqanın jüregimen sezip jürdi.
Suhan Kamalov Oral öñirin tügel zerttep, öñirdiñ bas geologı qızmetin atqaradı, odan keyin Oral mwnay-gaz barlau ekspediciyasın jürgizedi. Köp wzamay Qazaqstan geologiyasınıñ zor jañalıqtarınıñ biri, eleusiz tabısı – Qaraşığanaq ken ornın aşadı. Osı öñirde ülken qor bar ekenin alğaş ret kartadan körsetken de Suhan Kamalov edi. S.Kamalovtıñ bwl jetistikteri – biliminiñ, tabandılıq pen maqsatına wmtılısınıñ däleli. Qaraşığanaq mwnay-gaz konsensatınıñ qorı kenşi ğalımdardıñ payımdauına qarağanda, 1,2 milliard tonnadan astam qara altın jäne 1,35 trillion tekşe metr gaz kondensatın qwraydı. Qaraşığanaqtıñ tağı bir erekşeligi paydalı qazbalar şağın aumaqqa jinaqtalğan, bwl öndiris üşin öte ıñğaylı jağday jasaydı. Alayda osı kezeñde Keñes Odağı ıdırap, jaña täuelsiz memleketimizde qiın-qıstau qilı zamandar bastalğan edi. Suhan Maqswtwlı däl osı kezderi «Qaraşığanaqgazöndiris» basqarmasın basqardı. Dağdarıs jıldarında payda bolğan problemalardıñ şeşimin tabu oñayğa soqqan joq. Jığılğanğa jwdırıq bolğanday sol kezderi qarızdar ösip, jwmısşılar wzaq uaqıt boyı jalaqıların ala almadı. Osınday qiın-qıstau kezeñde bilikti geolog öz komandasın, mamandarın, qwral-jabdıqtardı saqtap qala aldı. Qiındıqtarğa toytarıs beru ol üşin üyrenşikti qwbılıs boldı. Suhan Kamalov qatañ tärtipti, är närsege esep berudi talap etti. Ol bwl qiındıqtardıñ uaqıtşa ekenin, köp wzamay bwl kezeñnen ötetinine ülken senimdilikpen qaradı.
Täuelsizdik jıldarı Qaraşığanaqqa Elbasımız N.Nazarbaev keledi. Memleket basşısı Qaraşığanaqqa şeteldik investiciya tartu turalı memleket üşin wtımdı şeşim qabıldaydı. Investorlarmen kelissözderdi Suhan Kamalov özi jürgizedi. Köp wzamay Bi Dji Grupp, Eni, Şevron, LUKOYL jäne QazMwnayGaz kompaniyalar qwramına kiretin kompaniyalar konsorciumı kenişti öñdeuge öz jwmısın bastap ketedi. Qazirgi tañda Qaraşığanaq ken ornı Qazaqstandağı gazdıñ 48 payızın jäne swyıq kömirsuteginiñ 15 payızın öndiredi. Qaraşığanaq – ülken öndiris ornı bola bildi. Investiciya, mıñdağan jwmıs ornı jäne osınıñ barlığınıñ minsiz jwmıs jasauı Suhan Kamalovtıñ eleuli eñbeginiñ jemisi.
Suhan Kamalov elimizdiñ mwnay jäne gaz salasında özindik iz qaldıruımen qatar, büginde bwl salanı äri qaray damuına özindik ülesterin qosıp jürgen mwnayşılardıñ bütin bir buının tärbielep ösirgen tälimger. Oral qalasında geologtar men mwnayşılardıñ Dañq alleyası bar. Dañq alleyasına sän berip twrğan tört barel'eftiñ birinde Qazaqstan Respublikası Wlttıq ğılım akademiyasınıñ korrespondent-müşesi, Injenerlik akademiyanıñ akademigi, belgili geolog Kamalov Suhan Maqswtwlınıñ beynesi surettelgen. Otan üşin atqarılğan qajırlı eñbek eşqaşan eskerusiz qalmaydı. «Qwrmet Belgisi», «Parasat», «İİ därejeli Barıs» ordenderimen jäne Oral qalasınıñ «Qwrmetti azamatı» atağımen marapattalğan. «Äke körgen oq jonar» degendey Suhan Maqswtwlınıñ eki wl, bir qızı da äkesiniñ jolın jalğastıruda.
2018 jıldıñ 29 jeltoqsanında geolog-zertteuşi, keñestik jäne qazaqstandıq ğalım, geologiya-mineralogiya ğılımdarınıñ doktorı, professor, Qazaqstan Respublikası Wlttıq ğılım akademiyasınıñ korrespondent-müşesi Suhan Maqsatwlı 83 jasında ömirden ötti. Qazirgi tañda Suhan Kamalov esimi tarih betterinde elimizdiñ ekonomikasına jaña serpilis bergen iri maman, ğalım retinde jäne eren eñbegi nätijesinde el esinde saqtaulı.
Bolat SAYLAN, Äl-Farabi atındağı QazWU-niñ professorı, t.ğ.d.
Ernwr EDENBAY, 1 kurs studenti
Pikir qaldıru