Абай баба рухына

Әдеби әлем

kerey.kz

| Aug 7, 2015

10-тамыз – Ұлы Абайдың туған күні

Таңдар атып тамаша, арайлана,

Қазынасын ақтарған талай дана.

Толғандырып, Тәңiрдей табынтқаны,

Ұлылардың ұлысы — Абай ғана.

Көз түрткiсiз қапаста бар айнала,

Сансырасаң жол таппай сан ойлана.

Нұрын сеуiп жаныңның түнегiне,

Бағыт-бағдар сiлтейтiн –Абай ғана.

Тiрлiгiңде жағылар талай жала,

Жүрекке әжiм түседi, солай жара.

Жалғыз қалып жабырқап жүргенiңде,

Жаратқан мен сенерiң – Абай ғана.

Жалбаң қаққан салтанат сарайда ана,

Сыртқа теуiп, шалқайып қарайды аға.

Бас-басына би болған бар тобырдан,

Табан тiрер тiлекшiң –Абай ғана.

Түсiрмеуге кiр сызық Ар-айнаға,

Тура жүрiп жақпассың талайға да.

Өз-өзiңнен күресiп өтер ғұмыр,

Мыңмен жалғыз алысқан –Абай ғана.

Темiрқазық — Алашқа, шарайна да,

Аспандайды Рухың солай дара.

Әркiм өзiн санайды данышпанға,

Абай ғана!

…Басқаға қарайлама…

Қайта-қайта Абайға бас ұратын боп алдым,

Отырам да оңаша, ойларына қамалдым.

Баз кешкелi жүргенде, қара түнек құрсаулап,

Сырластым да биiктеп, туған айдай жаңардым.

Табысқалы Абаймен, көңiлiмде жүр өрлеп,

Пенделiктi тұқырттым, өзiмдi-өзiм жүгендеп.

Итке балап кей дұшпан, кесек атса сыртымнан,

Өкiнбедiм өзi де, шошқалығын бiлер деп.

Сергелдеңге түссем де, жан сырымды ел ұқпай,

Тәңiрiме тәубә еттiм, тiрлiк кештiм торықпай.

Адастым да жол үстi, төмендедiм, өрледiм,

Бағыт-бағдар сiлтедi, Абай-Темiрқазықтай.

Сүйдiм-күйдiм, өртендiм ләззәтынан шөл бастым,

Талай-талай арудың көңiлiндегi көздi аштым.

Тiлсiз тiлмен құштым да көзбен көрдiм, түйсiндiм,

Жалғыздықтан жалығып бiр сұлумен қолдастым.

Жеткiзсем деп ұл-қызды, “жапырағымды көктетем“,

Мазалайды осы ойлар асқақ арман жоқ бөтен.

“Бес асыл iс, бес дұшпан“ аманатым, оларды,

Армансызбын айтса жұрт, “намысты, адал, тектi екен“.

Бес күн тiрлiк жалғанда, жарлы емеспiн, арлымын,

Жүрегiмнен өткiзем дүниенiң зар, мұңын.

Дiн, дiлiне бөлместен, түрiне де тiлiне,

Құшсам деймiн бауыр деп адамзаттың барлығын.

Өмiр заңы жек көрер, маған бiреу ұнамай,

Сан асудан өттiм де, сүрiнсем де құламай.

Тұмсықтыға шоқытпай, қанаттыға қақтырмай,

Аман сақтап келедi жүрегiмде бiр Абай.

Серікжан ҚАЖИ

kerey.kz

Аттыға жол, ауыздыға сөз бермеген Тұрым батыр

kerey.kz

Әр дәуірде халықтың пана тұтар, қормал санар құрметті азаматтары болады, солардың бірі заманы Аттыға жол, ауыздыға сөз бермейтін, батырлығымен халқы жақта тұрып, мынау ортасы мен мекенін қорғау жолында сырт жауға сес болып келген Тұрым батырды туған халқы мәңгі ұматпайды. Тұрым бала күнінен балуандығымен, қамшыгерлігімен аты шыққан, есейіп ат жалын тартып міне көз алартқан жауларының бетін қайтарып көзге түскендіктен «бұл өңірде Тұрым бар» деп сырт жаулар аттап баспайтын болған. Тұрым өмірінің соңында зиратын қазып, қабырын тұрғызып қойып қажылық сапарға аттанып, қайтарында бүгінгі Семей өңірі маңына келгенде тұйықсыз дүние салып, жол жолдастары сүйекте бұзбай Сартеректегі өзі әзірлеп кеткен қабырға жеткізіп, ел, жұртына табыс етіді. Ителі руының бір мұнша атасы Ажы гүң болып
«Сен есірке, тыныш ұйықтат, бақ сөзіме!» /АБАЙ/

kerey.kz

Біздің қазақта «малға достың малдан басқа мұңы жоқ» – «малдан боғы ғана бөтен» талай жарымес Абайдың атына неше түрлі сөз айтқан. Оның ішінде саудагер ғана емес, өзін “сөз ұстаған”, “ел ұстаған” санайтындар да болды. Бұларға Абайдың өзі жауап беріп кеткен: «Тыныш ұйықтат, сен есірке, бақ сөзіме!». Ал, анау жігіт «малдың буымен» негізгі ойын дұрыс жеткізе алмаған сияқты. Ол, «Құнекең малын шығындап, Абайды оқытып, жағдай жасамағанда қалай болар еді… Біз де сол Құнекең сияқтымыз…» дегенді айтпақшы болды – ау деймін… Құнекең қайда, сен қайда… «Қуаты күшті нұрлы сөз, Қуатын білген абайлар…» – дейді Абай. Сөздің қуатын білмеген өте қиын, күйіп қалуың мүмкін… Осы арада Британияның Премьер – министрі болған Бенджамин Дизраэлидің
Мыржақып Дулатов түрмеде жатқанда жазған өлеңі

kerey.kz

Жеке архивімнен табылған құнды мұрағат «Мыржақып Дулатов түрмеде жатқанда жазған өлеңі) Бұл өлеңді 1980 – жылы Өр Алтайдың Көктоғай ауданына қарасты Дүре ауылында 61 жастағы Қауан Орынбасарұлы деген ақсақал айтқанынан жеке архивімде сақталып қалғанынан тауып оқырманмен бөлісіп отырмын. Ай, құдай – ау, аққа жақ, Өзіңі аян мен нақақ. Ақиқат деген жолыңнын, Абыройыңды ашпа хақ. Аятбенен қадысқа, Алла ниет ақ іске. Жан алмасам жоқ еді-ау, Жаза тартсын деген бақ. Мені соттап байлатып, Зығырданды қайнатып. Масайрасын мәз болып, Қинағанды өзің тап Жақын жерден жау шығып, Мақүл істен дау шығып. Дұшпан үстап қолымнан, Иттер тістеп тонымнан. Жаман тосу болған шақ, Түтқын болып тарығып, Жалғыз жатып зарығып, Ашу қысып ойды алып, Дерт жәйіліп бойды
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
Мемлекеттік тіл: Қауқарлы ма, әлде әлі де декларация ма?

kerey.kz

Серік Ерғали Суреттер: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz сайттарынан алынды. Ата Заң жобасының талқысы Қазақстандағы ең сезімтал, ең ұзақ талқыланып келе жатқан мәселенің бірі — мемлекеттік тілдің нақты мәртебесі. Конституцияда қазақ тілі мемлекеттік тіл деп жазылғанына отыз жылдан асты. Алайда қоғамдағы шынайы сұрақ әлі де ашық: қазақ тілі — басқарудың тілі ме, әлде символдық мәртебедегі тіл ме? Тіл мәселесі неліктен шешілмей келеді? Себебі біз ұзақ уақыт бойы тілге: – мәдени құндылық ретінде ғана қарап келдік; – оны мемлекеттік басқару тілі ретінде нақты бекітпедік. Нәтижесінде: – Конституцияда бір мәтін, – тәжірибеде басқа жағдай қалыптасты. Бұл қайшылық тілдің емес, конституциялық айқындықтың әлсіздігінен туындады. 9-баптағы басты түйін Жоба бойынша: 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. 2. Мемлекеттік ұйымдарда