Aqseleu Seydimbek:”Bizdiñ ministrlerimizdiñ 90 payızı “Elim-ay” änin bilmeydi.”
kerey.kz
ŞINNIÑ JÜZİ bağdarlamasındağı swhbatı
Abız aqsaqal, etnograf ğalım, jazuşı, akademik, memleket jäne qoğam qayratkeri, birtuar twlğa marqwm Aqseleu Seydimbek ata men qarımdı jurnalist, wltjandı azamat Qasım Amanjol swqbatınan:
Q. A:”Ağa biz osı neni joğalttıq?
Neden ayırıldıq?”
A. S:”Ayırılğanımız köp ğoy…mısalı, bir närsege püşäyman bolam. Biz uädege berik halıq edik, uädeden taydıq….Meniñ işimnen şıqqan balam özine qatıstı is bolmasa bergen uädesinde twrmaydı. Ol balam basqağa ne istemeydi…jäne de bwl jalğız jarım minez emes ekenin de jaqsı bilem. Demek, bizdiñ halıqtıñ bwl eñ wlı qwndılıqtarınıñ biri edi. Ärbirden soñ qwrandı öziniñ moral'dıq etikalıq normasına bwrıp alğan mınanday mätel bar.”Qwdaydıñ mıñ bir atı bar, bir atı-uäde” nemese “Uäde-Qwdaydıñ atı” deydi. Qazaq dalasına 20-ğasırğa deyin kelgen sırtqı etnograftar bir-aq närsege tañ qaladı. Öte iri, tağdırlı ister tek ğana uädemen şeşile beredi bwl dalada.
Al, qäzir uäde berip twrıp, köziñdi baqıraytıp twrıp, ol azday aq sağan qol hat jazıp berip twrıp qaqpanğa tüsirip ketedi….
Osınday, osınday joğalğan qwndılılıqtardı tizip tauısa almaysıñ. Öte köp…Äsirese bizder, meniñ qatarlastarım, qos kindik wrpaq qaymağı bwzılmağan auıldıñ, köşpeli ömir saltıñ soñğı tütinin iiskegen, oşağına jılınğan wrpaqpız. Odan keyin mına jaña qoğam, jaña jüyemen bettestik. Biz salıstıru arqılı neniñ joğalğanın, neni joğaltıp otırğanımızdı qattı sezinetin wrpaqpız. Bwl rette biz halıqtıñ tamaşa, ayaulı asıl qasietterin kömeskilep bara jatırmız. Tağı da qaytalap aytamın, ülken memlekettik deñgeyde tamaşa şaralar jasalıp jatır. El bolu üşin, memleket bolu üşin, wlt bolu üşin biraq, osı salada män berilip jatqan qarqındı qimıldı sezbeymin…
Men qäzir joğarı oqu ornında sabaq beremin. Bizde bilim mazmwnı da joq.
Q. A:”Qalay?”-
A. S:”Kez-kelgen bilimniñ mazmwnı boladı. 1-kurstıñ, 2-kurstıñ, 3-kurstıñ ne bolmasa 1-sınıptıñ ,2-sınıptıñ bilim mazmwndarı, bilim deñgeyleri boladı. Bilim mazmwndarınıñ işinde bizdiñ wlttıq dilimizdi, mintalitetimizdi saqtauğa, wştauğa, jetildiruge bağıttalğan bilim joq. Mazmwn joq!
Kerisinşe onda basqa qwndılıqtar bel alıp jatır….Bizdiñ töl tabiğatımızğa jat qwndılıqtar bel alıp jatır…
Demek, bwl öte tereñ sezinu arqılı tegeurindi hareket jasaytın öristerimizdiñ birin söz etip otırsıñ.
Q. A:”Mwnıñ bäri sovettik däuirden beri äbden jolğa qoyılıp, äri sonıñ saldarımen kele jatqandıqtıñ belgisi me älde sovettik däuir kezinde degenmen qarsı kürester bolıp keyinnen barıp ayırılıp qaldıq pa?”.
A. S:”Bwl janağı alğaşqı aytqan uäjiñniñ jön jobası bar.
Sovet zamanında ne kerek edi. Eldiñ basşılarınıñ qoğamnıñ qanday bolu tetikterin biletin basşınıñ keregi joq. Tek şaruaşılıq basşılar ğana kerek edi. Bizdiñ Qazaqstan täuelsizdik alğannan bastap osı ürdis, osı bir jaman ädet äli jalğasıp kele jatır.
Memleketimizdi basqarıp otırğan basşılarımız, äsirese sala-salanıñ tizginine ie bolıp otırğan ministrlerimiz olar öziniñ salasınıñ şaruaşılığınıñ qalay jürgizu kerektigin öte jaqsı biledi. Biraq, memlekettik qwrılıstı jetildirudiñ, memlekettik qwrılıs ayasındağı wlttıñ töltumalığın saqtap qaludıñ, jahandanudıñ wlı köpirinde wltqa araşa tüsudiñ mülde tetikterin bilmeydi. Bılayşa aytqanda memlekettik twlğalar emes, şaruaşılıq ğana twlğaları.
Sovet zamanındağı negizgi wstanım bolğan qwytırqı ädet qanımızğa kirip, bizden äli künge deyin süyretilip qalmay kele jatır….
Biz äli künge deyin ministrlerimizdi öziniñ şaruaşılıq salasın jaqsı bilgeni üşin, ekonomikanı dwrıs döñgeletkeni üşin, aqşanı jaqsı eseptey alğanı üşin ğana qoyamız.
Birinşi basımdıq qasietti soğan beremiz. Olay emes! Birinşi basımdıq qasietti wlt bolmısın qalay biledi?! Memleket bolıp jäne de wlt bolıp, wlttıq memleket bolıp saqtalıp qalu üşin qay tetikti basudı bile me?! Wltqa janı aşitın wlttıq namısı, ruhı bar ma?! Wlt tarihın, salt-sanasın, dästür ğwrpın bile me?!
Mine, osınday kreteriyler jetispeydi!
Bizdiñ ministrlerimizdiñ 90 payızı “Elim-ay” änin bilmeydi. Bwl simvoldı mısal. “Elim-ay” änin bilmeu, wlttı bilmeu! Ökinişke oroy bizde osı bir talğamsız dästür, el tağdırın senip tapsıratın azamattarğa qatıstı mülde eskerilmey kele jatır….”.
Pikir qaldıru