Jügirtpeler
 |  |  |  | 

Suretter söyleydi Tarih Qazaq şejiresi

Şarqi Türkistan attı äskeri jaylı ne bilemiz?

<span>kerey.kz</span>kerey.kz
 |  Apr 26, 2017

Şarqi (Şığıs) Türkistan wlttıq äskeri degende köz aldıñızğa atqa qonıp jauğa şapqan kisiniñ älde bir elesi payda bolsa, onda siz dwrıs payımdağan bolasız. Şınımen de Şarqidıñ jüzde seksen payızı (80%) attı äsker bolğan. Qolğa qaru alıp at jalın wstap minip jauğa şüyligu qay xalıqtıñ qanına siñgen ömir tañdauı ekenin tarix özi aşıp aytar uaqıtı kelip şındığı ayparaday aşılğanda.

Otız mıñğa deyin köbeygen wlttıq äskerdiñ 60-70 payızı qazaq bolğanı Qıtay derekterinde de anıq twr. Ökiniştisi, köterlis bastap eldi azattıqqa şığarğan äskerdiñ köbin Qwljadağı bay-şonjarlar «raqmetin aytıp» auıldarına qaytarıp jibergenin bireu bilse bireu bilmeydi.

Sonday qaytarumen kelgen bir-eki aqsaqal bizdiñ auılda da bar edi. Men bala kezimde küzeulikte solardı köruşi edim. Qanjilik bop şayqastarğa qatısıp, el azat bolğan soñ ünsiz auılğa qaytıp oralıp, qara taban qoyşı bolğan. Bağalau joq, marapat joq, äleumettik kömek te körsetpepti olarğa. Köbi ülkenderdiñ aytuınşa 55-62 jıldarı Arğı betke asıp Sovet azamattığına ötken. Kişkene kezimde auıldağı aqsaqaldardıñ keñesterin kiresili-şığasılı estitinmin, sonda ol kärteñ aqsaqaldar sarttı boqtap otıratın.

Keyin es jiıp, etek-jeñimizdi tüzegen kezde bwğan qatıstı kitaptar oqi bastadıq. Sonda key avtor bwl oqiğanı senzuramen äreñ jarıq körgen kitaptarınıñ mazmwnına bildirtpey de engizipti, jalpı basınan oqıp kele jatqan estiyar oqırman birden tüsinedi.

Mına suret Manas özeniniñ boyın küzetken qalıñ qazaqtıñ belgili tarixınıñ belgisiz suret beyneleri. «Manastıñ boyın küzettik», «Manas boyında wzaq jatıp qaldıq» nemese «Manastan qayttıq» degendi ülken aqsaqaldardıñ aytqandarınan qwlağımız tıñdap qalatın. Sol Manas boyında derekterge süyensek şamamen on mıñday (10 mıñ) äsker şekaralıq küzette twrğan eken.

Jäne bir säykestik Äskeri küştiñ Manasqa deyin sozılıp Manasta qalıñ qazaq äskerdiñ kidirip qaluı İle Ualayatındağı äkimşilik bilikti «böliske» salıp, jaña retteu jürgizuine de tura kelip qaladı eken. Qazaqtıñ negizgi äskeri küşi İle ualayatınan şığıp Manasta kidirip qalğanda art jaqta kimder qanday astırtın oyın bastadı kim bilsin?!

Biz bilmeytin dünie barşılıq…

Äzirge osı.

Orda Eldec-tiñ facebook paraqşasınan
Tags

Related Articles

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • 14 naurız – Matematikter küni

    14 naurız – Matematikter küni

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana

  • Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

    Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Rid STENDIŞ Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) elge saparmen kelgen qıtay generalı Çjan YUsyamen qol alısıp twr. 2017 jıl. Ötken aptanıñ ayağında Qıtaydıñ Ortalıq äskeri komissiyası törağasınıñ orınbasarı qızmetinen äri Qıtay kommunistik partiyası sayasi byurosınıñ müşeliginen bosatıldı. Äskeri basşılıqtağı mwnday joğarı şendi twlğanıñ ornınan alınuı Pekinniñ Tayvan'ğa qatıstı josparına, AQŞ-pen bäsekesine jäne aymaqtağı twraqtı oyınşı retindegi röline qatıstı birqatar swraq tuğızıp otır. 24 qañtar küni Pekin qızmetten bosatılğan general Çjan YUsya (Qıtay basşısı Si Czin'pinniñ köp jıldan bergi senimdi serigi bolğan) tergeuge alındı dep habarladı. Tosın şeşimnen keyin Si Czin'pin äskeri basşılıq şıñında jalğız özi qaldı. Qıtaydı zertteuşi sarapşılar mwnıñ bilik sabaqtastığına eleuli saldarı boladı deydi. Al Pekinniñ seriktesteri

  • Tek tilge baylanıstı…

    Tek tilge baylanıstı…

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,

  • “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq

1 pikir

  1. erzat mellat

    Apr 30, 2017
    Reply

    hazahha harse ukimet,hazahte hazahha herghezgan sobetshil,ukimet,shaphenxelarga bir oh atpay berilgen uletteh armya,ukimet tili uyghur tili,basshlare ongkey sart,ores,hazah ardahtayten ukimet emes negizi

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: