Jügirtpeler
 |  |  |  | 

Suretter söyleydi Tarih Qazaq şejiresi

Şarqi Türkistan attı äskeri jaylı ne bilemiz?

<span>kerey.kz</span>kerey.kz
 |  Apr 26, 2017

Şarqi (Şığıs) Türkistan wlttıq äskeri degende köz aldıñızğa atqa qonıp jauğa şapqan kisiniñ älde bir elesi payda bolsa, onda siz dwrıs payımdağan bolasız. Şınımen de Şarqidıñ jüzde seksen payızı (80%) attı äsker bolğan. Qolğa qaru alıp at jalın wstap minip jauğa şüyligu qay xalıqtıñ qanına siñgen ömir tañdauı ekenin tarix özi aşıp aytar uaqıtı kelip şındığı ayparaday aşılğanda.

Otız mıñğa deyin köbeygen wlttıq äskerdiñ 60-70 payızı qazaq bolğanı Qıtay derekterinde de anıq twr. Ökiniştisi, köterlis bastap eldi azattıqqa şığarğan äskerdiñ köbin Qwljadağı bay-şonjarlar «raqmetin aytıp» auıldarına qaytarıp jibergenin bireu bilse bireu bilmeydi.

Sonday qaytarumen kelgen bir-eki aqsaqal bizdiñ auılda da bar edi. Men bala kezimde küzeulikte solardı köruşi edim. Qanjilik bop şayqastarğa qatısıp, el azat bolğan soñ ünsiz auılğa qaytıp oralıp, qara taban qoyşı bolğan. Bağalau joq, marapat joq, äleumettik kömek te körsetpepti olarğa. Köbi ülkenderdiñ aytuınşa 55-62 jıldarı Arğı betke asıp Sovet azamattığına ötken. Kişkene kezimde auıldağı aqsaqaldardıñ keñesterin kiresili-şığasılı estitinmin, sonda ol kärteñ aqsaqaldar sarttı boqtap otıratın.

Keyin es jiıp, etek-jeñimizdi tüzegen kezde bwğan qatıstı kitaptar oqi bastadıq. Sonda key avtor bwl oqiğanı senzuramen äreñ jarıq körgen kitaptarınıñ mazmwnına bildirtpey de engizipti, jalpı basınan oqıp kele jatqan estiyar oqırman birden tüsinedi.

Mına suret Manas özeniniñ boyın küzetken qalıñ qazaqtıñ belgili tarixınıñ belgisiz suret beyneleri. «Manastıñ boyın küzettik», «Manas boyında wzaq jatıp qaldıq» nemese «Manastan qayttıq» degendi ülken aqsaqaldardıñ aytqandarınan qwlağımız tıñdap qalatın. Sol Manas boyında derekterge süyensek şamamen on mıñday (10 mıñ) äsker şekaralıq küzette twrğan eken.

Jäne bir säykestik Äskeri küştiñ Manasqa deyin sozılıp Manasta qalıñ qazaq äskerdiñ kidirip qaluı İle Ualayatındağı äkimşilik bilikti «böliske» salıp, jaña retteu jürgizuine de tura kelip qaladı eken. Qazaqtıñ negizgi äskeri küşi İle ualayatınan şığıp Manasta kidirip qalğanda art jaqta kimder qanday astırtın oyın bastadı kim bilsin?!

Biz bilmeytin dünie barşılıq…

Äzirge osı.

Orda Eldec-tiñ facebook paraqşasınan
Tags

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq

  • Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

1 pikir

  1. erzat mellat

    Apr 30, 2017
    Reply

    hazahha harse ukimet,hazahte hazahha herghezgan sobetshil,ukimet,shaphenxelarga bir oh atpay berilgen uletteh armya,ukimet tili uyghur tili,basshlare ongkey sart,ores,hazah ardahtayten ukimet emes negizi

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: