Қазақстан мен Қытай келіссөзде ҚХР аумағында тұратын этникалық қазақтардың жағдайы туралы мәселе болды.

Qazaqstan men Qıtay kelissözde QHR aumağında twratın etnikalıq qazaqtardıñ jağdayı turalı mäsele boldı.

| Mar 29, 2019

Kazahstan i Kitay podtverdili neizmennost' kursa strategiçeskogo partnerstva

Qazaqstan Respublikasınıñ Sırtqı ister ministri Beybit Atamqwlov Qıtay Halıq Respublikasına resmi saparmen keldi. Sapar barısında sırtqı sayasi vedomstvonıñ basşısı QHR Memlekettik keñesiniñ müşesi, Sırtqı ister ministri Van Imen eki jaqtı kelissözder jürgizdi.

Taraptar Qazaqstan-Qıtay sayasi, sauda-ekonomikalıq jäne mädeni-gumanitarlıq salalardağı ıntımaqtastığın odan äri damıtudıñ özekti mäselelerin talqıladı jäne halıqaralıq kün tärtibindegi mäselelerdiñ keñ auqımı boyınşa pikir almastı.

Qazaqstandağı işki sayasi özgerister ayasında B.Atamqwlov qıtay tarapına eldiñ sırtqı sayasatınıñ özgermeytindigi jäne halıqaralıq mindettemelerin orındau turalı habardar etti. «Biz jan-jaqtı strategiyalıq seriktestiktiñ jaña kezeñiniñ qarım-qatınastarın nığaytuğa jäne tereñdetuge degen mindettemelerimizdi rastaymız», – dedi QR SİM basşısı. Sonımen birge ol «Qazaqstan men Qıtay arasındağı qarım-qatınas özara wtımdı jäne tiimdi ıntımaqtastıqtıñ ülgisi bolıp tabıladı» dep atap ötti.

Öz kezeginde Qıtay tarapı Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti – Elbası Nwrswltan Nazarbaevtıñ Qazaqstan-Qıtay jan-jaqtı strategiyalıq seriktestigin ornatudağı, «Beldeu jäne jol» bastamasın birlesip qwrudağı ıntımaqtastıqtı tereñdetu boyınşa tarihi rölin joğarı bağaladı.

Kelissözder barısında eki el arasındağı öñiraralıq jäne şekara mañındağı seriktestik formattarında, sonday-aq önerkäsiptik jäne investiciyalıq salada, ekonomikanı cifrlandıru jäne tehnologiyalıq jañğırtu salada praktikalıq ıntımaqtastıqqa erekşe nazar audarıldı. «Jibek jolınıñ ekonomikalıq beldeui» bastamasın «Nwrlı jol» Jaña ekonomikalıq sayasatımen jäne Euraziyalıq ekonomikalıq odaqtıñ integraciyalıq bağdarlamalarımen tiimdi wştastıruğa ülken nazar audarıladı.

Sonımen qatar, Qazaqstan men QHR sırtqı sayasi vedomstvolarınıñ basşıları BWW, Şanhay ıntımaqtastıq wyımı, Aziyadağı özara ıqpaldastıq jäne senim şaraları keñesi jäne t.b. halıqaralıq wyımdar jäne integraciyalıq birlestikter ayasındağı ıntımaqtastıq, Ortalıq Aziyadağı twraqtılıq pen qauipsizdikti qamtamasız etu mäselelerin qarastırıp, transşekaralıq su resurstarınıñ mäseleleri jöninde pikir almastı.

Kelissözderdiñ jeke böligi retinde QHR aumağında twratın etnikalıq qazaqtardıñ jağdayı turalı mäsele boldı. Eki eldiñ SİM arasındağı jwmıs baylanıstarı arqılı tuındaytın mäselelerdi şeşuge özara müddelilik atap ötilip, konsuldıq qızmetterdiñ jwmısın jandandıru turalı uağdalastıqqa qol jetkizildi.

Kelissözder qorıtındısı boyınşa Qazaqstan men Qıtay sırtqı sayasi vedomstvoları arasında 2020-2022 jıldarğa arnalğan Intımaqtastıq turalı memorandumğa qol qoyıldı.

Sol küni Qazaqstan SİM basşısı QHR Kommerciya ministri Çjun Şan'men kelissözder jürgizip, sauda-ekonomikalıq özara ıqpaldastıq mäselelerin talqıladı. Qıtay tarapı QR SİM-niñ investiciyalardı tartu jäne eksporttı jıljıtudı üylestiru jönindegi memlekettik sayasattı iske asıru salasındağı jaña funkciyaları men ökilettikterimen tanıstı.

Qıtay Qazaqstannıñ iri sırtqı sauda seriktesi bolıp tabıladı. Soñğı jıldarı elderimiz arasındağı sauda kölemi aytarlıqtay arttı. Osığan baylanıstı sauda salasın keñeytu, sauda qwrılımın oñtaylandıru, sauda auqımın wlğaytu, sonday-aq ekijaqtı saudadağı joğarı tehnologiyalıq önimderdiñ ülesin arttıru mäselelerin retteytin Qazaqstan men Qıtay arasındağı sauda qatınastarın jandandıru jönindegi Jol kartasın äzirleu wsınıldı.

Sapar ayasında Ministr B. Atamqwlov Beyjiñniñ ortalıq parkindegi qazaq jazuşısı Abay Qwnanbaevtıñ eskertkişine gül şoqtarın qoyıp, qıtaylıq müsinşi YUan' Sikun'di «QR Täuelsizdigine 25 jıl» medalimen marapattau räsimine qatıstı.

KAZAQSTAN RESPUBLIKASI
SIRTQI İSTER MINISTRLİGİ baspa söz qızmeti

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı