Ауыл тойы – дархандықтың белгісі

Auıl toyı – darhandıqtıñ belgisi

| May 10, 2019

Şığıs Qazaqstan oblısı Kürşim aunınıñ Maraldı auılında
dürkiregen toy ötti.
Narıq zamanında jwmıssızdıqtıñ saldarınan kerqwlanday
josılıp, qalağa köşkender auılğa degen ıstıq ıqılasın, sağınıştı
sezimin tilmen jetkize almaydı. Sebebi, kindik qanı tamğan topıraqtıñ
qasieti tım bölek. Osındayda jalpaq jwrtqa jar salmay, ündemey ülken is
tındıratın auıl azamattarın alqalauğa twrarlıq. Maraldınıñ
marqasqaları 15 jıldan beri «Auıl küni» merekesin toylaudan jalıqqan
emes. Osı erekşeligimen auıl azamattarı şığıs jwrtına ülgi bolıp
keledi.
Auıl klubında aldımen as berilip, marqwmdarğa Qwran bağıştaldı.
Resmi jinalısta okrug äkimi Farhat Öjikenovke oblıs äkimi Danial
Ahmetovtiñ, QR densaulıq saqtau salasınıñ üzdigi 35 jıl qızmet etip,
zeynetke şıqqan joğarı sanattı pediatr Külziken Anapievağa audan äkimi
Dulat Qajanovtıñ qwrmet gramotası tabıs etildi.
İs-şarağa «Nur otan» partiyası audandıq filialı törağasınıñ
birinşi orınbasarı Mamırbek Qalelov, audandıq mädeniet, tilderdi
damıtu, dene şınıqtıru jäne sport böliminiñ basşısı Baqıtqan
Ölmesekov, «Altai» telearnasınıñ direktorı Aida Jabagieva qatısıp,
halıqtıñ berekesine tänti bolğandıqtarın jasırmadı. Auıl toyına Nwr-
Swltan, Almatı, Semey, Öskemen, Zaysan, Ridder qalasına qonıs audarğan
auıldıñ tumaları alıstan at terletip jetti. Sauın aytumen qwrılğan qorğa
ärkim jağdayına qaray qolında barın salıp, dumandı şaranıñ saltanattı
türde ötuine atsalıstı.
Auıl sayabağına öskemendik Marat Ualiev, Melserhan Abdrahmanov,
Toqtasın Näbievterdiñ demeuşiligimen jasalğan sahna ornatıldı. Sayabaq
işinde qalıñ nöpir adam sirkiregen jauınğa qaramay, jüzderi jaynap,
quanıştıñ lebi esip, oyındardı tamaşaladı. Ötken sporttıq jarısqa
Öskemennen, audandanğa qarastı özge auıl komandalarınan 200-ge juıq
sportşı qatıstı. Futboldan Kürşim I orın, II orındı Üşbwlaq, III
orındı Kürşim-2 komandası ielendi. Voleyboldan Aqsuat auılı I orın,
Qayıñdı auılı II orın, toy iesi maraldılıqtar III orınnan körindi. Gir
köteru, gorodki, voleybol, erler jäne qızdar arasında arqan tartu, wlttıq
at sport oyındarınan alaman bäyge, qwnan bäyge, jorğa, tay jarısın
ötkizildi. 1963 jılğılar jerlesteri Meken Qırambaev atında gir tasın

köteruden jarıs wyımdastırıp, astanalıq Talğat Isinniñ demeuimen
arnayı dayındalğan medal' men qosa bas jüldege 150 mıñ teñge aqşalay
sıylıq tağayındadı. Lotoreya oynatılıp, biletke bağalı jülde
motociklden bastap, velosiped, twrmıstıq zattar tigildi. Wtıs biletterinen
tüsken qarjı auıldı abattandıruğa jwmsalatın boldı.
Almatı qalasınıñ twrğını belgili käsipker, merekeni
wyımdastıruşı Maraldınıñ tuması, Seysebaev Ergen
Qajımhanwlı: –Auıl merekesi – bwl tuğan jerge tağzım, Maraldığa degen
sağınştıñ merekesi. Ata-babanı eske alıp ülken as beretin kün. Osı
şaranıñ bası-qasında jürgen Ädil Qojaqov, Quat Esimov, Jandos
Tölebaev jäne alıstan kelgen azamattar bolsa, qomaqtı qarjılay kömek
atağandar Janat Nwrseyitqızı, Erbol Toqtağwlov, Mwrathan Ordabev
qatarlı azamattar qoldau körsetti. Eşkimnen şen-şekpen dämetpey,
«Jalğız ağaş orman bolmas»,-dep, tuğan auılınıñ quanışına ortaqtasıp,
berekeniñ ozıq ülgisin körsetken azamattarğa alğısım şeksiz. Auıl
ömirimniñ aynası, baqıtımnıñ bastauı, qayda jürsem de tuğan auılğa
añsarım auıp twratını sondıqtan.
Auıl toyına arnayı kelgen «MuzArt» tobınıñ änşisi Kenjebek
Janabilov: –Şığısqa san märte kelsem de, Maraldığa birinşi ret taban
tigizdim. Qanday tamaşa tabiğat, saf aua, janıñdı jadıratıp, kökirek
sarayıñdı aşıp jiberedi eken. Auıl halqınıñ ıntımağı men berekesine
erekşe tänti boldım. Özimiz de auılda öskendikten, auılda at minip, suğa
şomılıp, künine qaqtalıp, darhan köñildi jwrtpen emen-jarqın
äñgimelesip qaytudan asqan demalıs joq. Ärkimniñ tuğan topırağı ottay
ıstıq desek te, men üşin qazaq dalasınıñ ärbir tauı men tası közimniñ
qaraşığı sekildi. Eşqaşan bölip-jarıp qaramaymın. Auıl toyı
merekesinen köp närseni añğardım, as berip, ötkenderdi eske alıp,
aqsaqaldardıñ batasına qol jayu-är perzenttiñ borışı. Toy tek işip-
jeuden, köñil köteruden twrmaytının maraldılıqtar däleldedi. Dästürdi
jañğırtıp, wlttıq at sport oyındarın ötkizgende, atqa mingen barlıq
şabandozğa sıyaqı bergendi birinşi ret köruim.
Twmadan qaynap şıqqan tau suınıñ sıldırı, jayqalğan jasıl
maysa, bür jarğan tobılğılar, moyıl men aq qayıñdar adamnıñ jan-
düniesin serpiltpey qoymaydı. Halqımızdıñ sanı artıp, qwttı meken
auıldıñ ajarı taymasın!

Kögeday Şämerhan

Suretter avtordiki.

kerey.kz

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda